Với kim ngạch hơn 11,20 tỉ USD trong năm 2010, dệt may đã bỏ xa vị trí số 2 của da giày và đang trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, chủ lực của Việt Nam. Tuy nhiên, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam Lê Tiến Trường cho rằng: Hiện ngành Dệt may vẫn còn nhiều tồn tại, nhất là vấn đề năng suất. Mặc dù kim ngạch xuất khẩu sản phẩm dẫn đầu nhưng nhập khẩu nguyên, phụ liệu cũng tăng cao; thu dụng nhiều lao động nhưng giá trị gia tăng thấp; là sản phẩm công nghiệp chủ lực nhưng lại chủ yếu gia công... ngành dệt may Việt Nam bao hàm trong đó nhiều nghịch lý giữa con số thực hiện và hiệu quả thực tế. Do đó, nhìn nhận về hướng đi sắp tới của ngành Dệt may Việt Nam, ông Lê Tiến Trường cho rằng giải pháp bắt buộc là phải nâng cao năng suất, trong đó có tính đến việc phát triển cụm ngành để kết nối chuỗi sản xuất hiệu quả hơn, hướng tới cạnh tranh.

* Cùng khởi sắc

Kiểm hàng xuất khẩu tại Công ty CP May Meko (KCN Trà Nóc, TP Cần Thơ). Ảnh: T.HÀ.

Là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, trong những năm qua, ngành Dệt may luôn đạt mức tăng trưởng trên 17%/năm. Năm 2009, nhờ nỗ lực của các doanh nghiệp và sự hỗ trợ từ các giải pháp kích cầu của chính phủ, kim ngạch xuất khẩu của ngành vẫn đạt trên 9 tỉ USD, chỉ giảm 0,4% so với năm 2008, trong điều kiện giá cả hàng hóa thế giới giảm mạnh. Bước sang năm 2010, toàn ngành dệt may Việt Nam vẫn duy trì được mức tăng trưởng xuất khẩu cao, đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 11,20 tỉ USD, đưa dệt may trở thành ngành có kim ngạch xuất khẩu cao nhất, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu chung của cả nước, duy trì được vị trí Top 10 nước xuất khẩu dệt may hàng đầu thế giới.

Thống kê của Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), năm 2010, Mỹ vẫn là thị trường chủ lực của dệt may Việt Nam. Trong tổng số kim ngạch xuất khẩu năm 2010 của ngành dệt may Việt Nam, xuất khẩu vào thị trường Mỹ đạt hơn 6 tỉ USD, tăng 22% so với năm 2009. Vì thế, thị phần xuất khẩu của dệt may Việt Nam tại thị trường Mỹ cũng tăng từ 4,6% lên 5,1%. Đáng chú ý là khi một số nước xuất khẩu dệt may vào Mỹ bị sụt giảm, Việt Nam vẫn đạt mức tăng trưởng cao (khoảng 20%), chiếm 55% thị phần xuất khẩu vào thị trường này, EU 20%, Nhật Bản gần 10%. Với những thuận lợi trong các Hiệp định thương mại được ký kết, Việt Nam đang mở rộng thị trường xuất khẩu dệt may sang nhiều thị trường tiềm năng khác. Sự nỗ lực của toàn ngành dệt may trong năm qua đã đưa Việt Nam trở thành nhà cung ứng hàng dệt may lớn và lọt vào top 5 nhà sản xuất dệt may lớn nhất thế giới. Tại các thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản, dệt may Việt Nam đứng thứ 2 trong xuất khẩu mặt hàng này và chiếm khoảng 2,5% trong tổng thị phần dệt may toàn cầu. Vitas khẳng định với mục tiêu đề ra 13 tỉ USD trong năm 2011 có thể là hiện thực đối với ngành Dệt may Việt Nam.

Không chỉ tập trung vào mảng xuất khẩu như nhiều năm trước, thời gian qua, các doanh nghiệp dệt may cũng đã coi trọng hơn thị trường trong nước khiến cho mảng thị trường dệt may nội địa ngày càng khởi sắc hơn. Nhiều doanh nghiệp khẳng định được chỗ đứng của mình qua việc đầu tư mạnh vào việc nghiên cứu thị trường, tăng cường công tác thiết kế thời trang và sản phẩm mới, tổ chức dây chuyền sản xuất chuyên biệt phù hợp, xây dựng thương hiệu, đẩy mạnh các hoạt động tiếp thị tại các thành phố lớn kết hợp với chương trình đưa hàng về nông thôn; tham gia tích cực vào các chương trình “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”; “Doanh nghiệp dệt may đồng hành cùng đồng bào biển đảo của Tổ quốc”, nhiều doanh nghiệp không những tăng thêm được doanh thu, lợi nhuận, mà còn thiết lập, mở rộng được mạng lưới tiêu thụ rộng khắp trong cả nước. Tuy nhiên, ngành dệt may Việt Nam vẫn còn tồn tại những điểm yếu như: công nghiệp phụ trợ kém phát triển, tỷ lệ gia công còn cao, thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, chưa có khả năng cung cấp trọn gói, khả năng thiết kế thời trang còn hạn chế...

* Xây dựng Việt Nam trở thành trung tâm thời trang của khu vực

Theo ông Lê Tiến Trường, cùng với cơ hội thị trường tiêu thụ đang dần hồi phục và những lợi thế của mình, tới đây ngành dệt may Việt Nam vẫn duy trì được khả năng cạnh tranh. Mục tiêu của ngành dệt may đến năm 2015 là phát triển dệt may trở thành một trong những ngành công nghiệp xuất khẩu chủ lực, phấn đấu đạt kim ngạch xuất khẩu 20 tỉ USD, với tỷ lệ nội địa hóa là 60%, thu hút trên 2.500.000 lao động. Đặc biệt, phát triển dệt may theo hướng chuyên môn hóa và hợp tác hóa, xây dựng Việt Nam trở thành trung tâm thời trang của khu vực.

Sang năm mới với nhiệm vụ mới, toàn ngành Dệt may đặt ra mục tiêu tập trung phát triển theo hướng “chất lượng, thời trang, trách nhiệm xã hội và thân thiện với môi trường”. Không những thế, việc tái cơ cấu về phương thức kinh doanh trong ngành may xuất khẩu cũng sẽ theo hướng chuyển dần từ phương thức gia công sang bán sản phẩm với thiết kế của chính các doanh nghiệp trong nước. Đặc biệt, sản phẩm của ngành may xuất khẩu sẽ đi vào hướng chất lượng cao, chứ không làm những sản phẩm cấp thấp nhằm nâng cao thương hiệu của thời trang Việt Nam với bạn bè quốc tế. Đối với thị trường nội địa, việc tăng năng lực cạnh tranh và lập sơ đồ phát triển ngành may tại các địa phương được đặc biệt chú trọng. Tập đoàn Dệt may cũng chú trọng đào tạo nguồn nhân lực cấp trung và cấp cao, đồng thời giải quyết được mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định nguồn lao động.

Tuy nhiên, cũng theo ông Trường, ngành dệt may sau 15 năm phát triển điểm yếu lớn nhất chính là vấn đề không liên thông trong toàn chuỗi cung ứng. Để giải quyết bài toán này đòi hỏi nỗ lực rất lớn từ phía cộng đồng doanh nghiệp và vai trò hoạch định chính sách của Nhà nước trong việc xây dựng thành các cụm dệt may liên thông, đảm bảo cho dệt may Việt Nam trở thành một ngành có giá trị gia tăng cao hơn, đi từ khâu đầu tới khâu cuối.

Ông Lê Tiến Trường cho rằng: Cần có sự quy hoạch rõ ràng đối với các địa phương, khu vực để có thể đầu tư các cụm công nghiệp dệt may, trong đó chủ yếu đầu tư cho sợi, dệt, nhuộm hoàn tất và những nhà may mẫu có năng suất lao động cũng như đầu tư tốt nhất liên thông vào đó, làm ra những sản phẩm mang tính chất mô hình mẫu trọn gói để tiếp cận được khách hàng lớn, nhận được những đơn hàng lớn, sau đó, có thể tiếp tục phân tán khâu may ở các địa phương. Đó là hướng đi trong đầu tư cụm dệt may, bởi theo ông, nếu tập trung cả khâu may về một chỗ sẽ không đủ nguồn lực lao động và gây nên nút thắt về số lượng người lao động, số lượng người dân tập trung ở từng địa phương. Vậy nên, phân tán khâu may nhưng vẫn phải hình thành những nhà máy may tiên tiến, đẳng cấp, năng suất cao, tự động hóa cao, để gắn liền vào những cụm công nghiệp dệt may nằm ở những địa phương đồng bằng, có điều kiện về giao thông, con người, cơ sở vật chất...

Việc phát triển cụm dệt may này sẽ giải quyết được bài toán giá trị gia tăng do có nguyên liệu nối liên thông với may, đặc biệt, giảm thiểu chi phí vận tải trên đường, chi phí thời gian giao hàng - đây sẽ là yếu tố cạnh tranh rất quyết liệt trong thời gian tới của ngành dệt may. Hơn thế nữa, khi gắn vào đó những doanh nghiệp may mới với mức độ tự động hóa cao tức là tạo nên mô hình dịch chuyển năng suất của ngành may, từ chỗ may đơn giản sang những khâu may với trình độ tự động hóa cao hơn, năng suất có thể tăng 2 lần. Đây là hướng đi chính trong phát triển dệt may 5 năm tới - ông Lê Tiến Trường nói.

UYÊN HƯƠNG (TTXVN)