Tại nước ta, mỗi năm ghi nhận khoảng 25.000 ca mắc mới ung thư phổi. Hơn 70% bệnh nhân phát hiện bệnh khi đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị khó khăn và tốn kém. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định, bệnh này hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu tầm soát định kỳ bằng các công nghệ hiện đại, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).

Cảnh báo từ thực tiễn

Trong chương trình truyền hình trực tuyến “Sàng lọc sớm ung thư phổi - Từ câu chuyện người bệnh đến nhu cầu chính sách quốc gia”, PGS.TS Đỗ Hùng Kiên, Phó Giám đốc Bệnh viện K và TS Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã phân tích những rào cản trong việc phát hiện sớm bệnh tại cộng đồng và chính sách cần được triển khai.

Chuyên gia khuyến cáo, ung thư phổi được tầm soát, phát hiện sớm, điều trị kịp thời, khả năng khỏi bệnh cao. Ảnh minh họa

Theo PGS.TS Đỗ Hùng Kiên, thực tế tại Bệnh viện K cũng như số liệu tại Việt Nam cho thấy, tỷ lệ bệnh nhân ung thư phổi đến cơ sở y tế ở giai đoạn sớm có thể phẫu thuật triệt căn chỉ chiếm khoảng 20%. Phần lớn trường hợp còn lại đều ở giai đoạn muộn, trong đó giai đoạn 4 chiếm khoảng 40-50% và giai đoạn 3 chiếm khoảng 25-30%.

PGS.TS Đỗ Hùng Kiên chia sẻ: “Nếu phát hiện ở giai đoạn 1, tỷ lệ khỏi bệnh (sống trên 5 năm) đạt từ 70-90%. Giai đoạn 2, tỷ lệ này chỉ còn 50-60%; giai đoạn 3 còn khoảng 15-36% và giai đoạn 4 chỉ còn khoảng 10%. Ở giai đoạn sớm, khả năng khỏi bệnh cao, thời gian điều trị ngắn và chi phí thấp. Ngược lại, ở giai đoạn muộn, điều trị khi đó không nhằm mục đích khỏi bệnh mà chỉ để kéo dài sự sống, bệnh nhân gần như phải gắn chặt với hệ thống y tế”.

Đa số bệnh nhân chỉ đến viện khi đã có triệu chứng toàn thân rõ rệt: khó thở, đau ngực, ho dai dẳng hoặc các triệu chứng di căn. Những trường hợp phát hiện bệnh sớm chủ yếu do thăm khám các bệnh khác. Trong khi đó, việc sàng lọc chủ động mang lại ý nghĩa sống còn. Các chuyên gia nhấn mạnh, việc tầm soát cần tập trung vào nhóm đối tượng nguy cơ cao để đảm bảo hiệu quả giảm tỷ lệ tử vong, bao gồm người trên 50 tuổi, người có tiền sử hút thuốc lá hoặc tiếp xúc với các yếu tố nghề nghiệp độc hại như khí độc, amiăng.

Bước tiến mới

Một trong những giải pháp đột phá là ứng dụng AI chẩn đoán hình ảnh trong sàng lọc ung thư phổi. Với nhóm nguy cơ cao, sử dụng chụp cắt lớp vi tính (CT) liều thấp nhằm giảm thiểu mức phơi nhiễm phóng xạ. Với nhóm dân số chung, chụp X-quang phổi số hóa kết hợp AI. Công nghệ này giúp bác sĩ phát hiện sớm những tổn thương nhỏ, nốt mờ dễ bị bỏ sót, đồng thời hỗ trợ y tế cơ sở chuẩn hóa năng lực chẩn đoán và rút ngắn thời gian phân loại bệnh.

PGS.TS Đỗ Hùng Kiên phân tích: “Với công nghệ hiện đại, khi có nghi ngờ, dữ liệu hình ảnh có thể được chuyển về các trung tâm chuyên khoa qua đường truyền để các bác sĩ giàu kinh nghiệm kết luận. AI hỗ trợ đọc chính xác hơn, sàng lọc nhanh hơn, tiết kiệm thời gian dù không thể thay thế được hoàn toàn vai trò của bác sĩ”.

TS Lê Thái Hà cho biết, ung thư đã được đưa vào Chiến lược quốc gia về phòng, chống bệnh không lây nhiễm từ rất sớm. Đặc biệt, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân và Luật Phòng bệnh đã thể chế hóa việc sàng lọc các yếu tố nguy cơ để phát hiện sớm các bệnh. Tuy nhiên, năng lực của hệ thống y tế cơ sở hiện nay không đồng đều. Để sàng lọc cộng đồng hiệu quả, ngành y tế cần được đầu tư thiết bị phù hợp ngay tại cơ sở, đồng thời đào tạo cán bộ với sự hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên.

PGS.TS Đỗ Hùng Kiên mong muốn Việt Nam sớm có một chương trình sàng lọc quốc gia tổng thể và đề xuất các nhóm giải pháp: lồng ghép chụp X-quang hỗ trợ AI vào chương trình khám sức khỏe toàn dân; xây dựng chính sách bảo hiểm y tế chi trả cho sàng lọc sớm; đầu tư hạ tầng y tế cơ sở gắn với nghiên cứu AI phù hợp đặc điểm nhân chủng học người Việt. Đẩy mạnh truyền thông toàn quốc và chuẩn hóa đào tạo liên tục cho cán bộ y tế về kỹ năng chẩn đoán các tổn thương phổi siêu nhỏ. 

Theo các chuyên gia, cuộc chiến chống ung thư phổi đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị để hiện thực hóa các chính sách tầm soát sớm, mang lại cơ hội sống khỏe bền vững cho cộng đồng.

Bài, ảnh: THU SƯƠNG