HẠNH NGUYÊN (Theo Bloomberg, Washington Post)

Trong bản đánh giá mối đe dọa sinh học công bố ngày 17-8, Bộ Quốc phòng Mỹ cho rằng quân đội nước này đang ở “thời điểm then chốt” về phòng thủ sinh học và phải khẩn trương đối phó nguy cơ từ vũ khí sinh học và những sự cố thảm khốc.

Binh sĩ Mỹ tham gia diễn tập mô phỏng cuộc tấn công vũ khí hóa học, sinh học. Ảnh: U.S. Army

Báo cáo “Ðánh giá chung về tình trạng phòng thủ sinh học” đã phân tích năng lực hạn chế của Bộ Quốc phòng Mỹ trong việc giải quyết hàng loạt mối nguy, bao gồm vũ khí sinh học của Nga, sự cố từ phòng thí nghiệm, vi khuẩn kháng thuốc, trí tuệ nhân tạo (AI) và đề ra những bước cải cách nhằm nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu.

“Lĩnh vực mới của chiến tranh”

Vào cuối năm 2021, sau khi Nhà Trắng thúc giục các cơ quan liên bang tăng cường sự sẵn sàng cho các cuộc khủng hoảng y tế, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin đã chỉ thị cho giới lãnh đạo Lầu Năm Góc đánh giá viễn cảnh mối đe dọa sinh học. Ðại dịch COVID-19 không phải là yếu tố duy nhất dẫn đến sự ra đời của báo cáo dài 54 trang này.

Ðối với những phần tử khủng bố và nước ngoài, chi phí quá thấp và quá dễ để tạo ra những mầm bệnh nguy hiểm trên quy mô lớn, nhờ những tiến bộ gần đây về sinh học, khoa học dữ liệu, AI và kỹ thuật sản xuất. Những nhân tố này có thể hồi sinh những mầm bệnh tuyệt chủng hoặc khiến những mầm bệnh hiện có lợi hại hơn.

Trong số những mối đe dọa sinh học mà Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ giám sát chặt chẽ nhất là nguy cơ từ những vũ khí do Nga, CHDCND Triều Tiên, Iran và Trung Quốc phát triển. Tài liệu của Mỹ nói những nước này từng theo đuổi các mầm bệnh như bệnh than, dịch hạch và những độc tố như botulinum. Lầu Năm Góc cảnh báo rằng nhiều quốc gia đang bí mật phát triển các chương trình vũ khí sinh học, trong khi các nhóm khủng bố cũng muốn sở hữu loại vũ khí này. Tài liệu lưu ý hiện Trung Quốc có khả năng chế tạo vũ khí sinh học và Bắc Kinh ám chỉ sinh học là “lĩnh vực mới của chiến tranh”.

Chuẩn bị ứng phó

Với việc mối đe dọa sinh học ngày càng phức tạp, tài liệu đề nghị quân đội Mỹ trang bị năng lực tình báo mạnh mẽ hơn và những dấu hiệu cảnh báo sớm để phát hiện các hiểm họa. Bộ Quốc phòng Mỹ thường nhận thông tin về khủng hoảng y tế từ các cơ quan như Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ, thay vì cộng đồng tình báo.

Xác định dịch bệnh bùng phát là thách thức đầu tiên, điểm mặt “thủ phạm” thậm chí còn khó hơn. Ðối thủ có thể vũ khí hóa vi khuẩn hoặc virus có sẵn trong tự nhiên, phát tán chúng vào cộng đồng rồi lan truyền thông tin sai lệch về nguồn gốc nhằm đánh lừa dân chúng, theo bản đánh giá. Hiện nay quân đội Mỹ không thể phân biệt cuộc tấn công như thế bắt nguồn từ sự bùng phát tự nhiên hay rò rỉ từ phòng thí nghiệm. Do vậy, Lầu Năm Góc cần đảm bảo quân đội được huấn luyện kỹ càng để phát hiện và phân tích các mối đe dọa này.

Ngoài ra, Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ thành lập Hội đồng Phòng thủ sinh học quy tụ nhiều quan chức cấp cao có nhiệm vụ cố vấn cho chủ nhân Lầu Năm Góc cũng như phối hợp với các nỗ lực trong và ngoài nước để dự báo, ứng phó với tình trạng khẩn cấp. Tài liệu nêu một loạt cải cách, gồm huấn luyện binh sĩ đối phó với các sự cố, xây dựng kho vật tư thiết yếu như các thiết bị bảo hộ cá nhân. Ðể giúp phát hiện sớm, Lầu Năm Góc hướng tới xây dựng một trung tâm dữ liệu giám sát sinh học, mở rộng nghiên cứu các vaccine phòng ngừa và phương pháp điều trị những bệnh chưa từng thấy trước đây.

Bộ Quốc phòng Mỹ dự định trích hơn 812 triệu USD trong đề xuất ngân sách cho tài khóa 2024 để biến những khuyến nghị trong báo cáo thành hành động. Số tiền này sẽ nâng tổng mức đề xuất của bộ quốc phòng cho các chương trình phòng thủ sinh học của năm tới lên 2 tỉ USD. 