Ngày 27-10, Mỹ cho công bố báo cáo Đánh giá tình hình hạt nhân 2022 (NPR), nhấn mạnh khả năng răn đe ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trong khi đối diện kho vũ khí ngày càng “lớn và tinh vi” của Trung Quốc.

Tổng thống Mỹ Biden. Ảnh: Kyodo

Trong tài liệu dài 25 trang, chính quyền Tổng thống Joe Biden thừa nhận các thỏa thuận kiểm soát vũ khí là “con đường hiệu quả, lâu bền và có trách nhiệm nhất” để giảm vai trò vũ khí hạt nhân trong chiến lược của Mỹ. Với mục tiêu trên, NPR 2022 cam kết duy trì thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng còn lại với Nga (New START), hướng tới đàm phán hiệp ước kế thừa khi nó hết hạn vào năm 2026. 

Đánh giá cao mục tiêu giảm vai trò của vũ khí hạt nhân, hướng dẫn chính sách hạt nhân của Mỹ những năm tới đồng thời thừa nhận hiệu quả răn đe độc ​​nhất mà không một yếu tố nào khác của sức mạnh quân sự Mỹ có thể thay thế trong tương lai gần. Theo đó, kho vũ khí hạt nhân được xác định đóng vai trò cơ bản để ngăn chặn những cuộc tấn công của nước ngoài gây ra hậu quả chiến lược nhắm vào Washington cùng các đồng minh và đối tác. Một mặt, văn kiện khẳng định Mỹ chỉ xem xét sử dụng vũ khí hủy diệt trong “những trường hợp cực đoan” để bảo vệ lợi ích sống còn. Mặt khác, tài liệu để ngỏ khả năng không phân biệt những cuộc tấn công mang tính chất hạt nhân hay phi hạt nhân khi loại trừ đề cập “mục đích duy nhất” của lực lượng hạt nhân Mỹ là răn đe hoặc đáp trả hạt nhân.

Chính quyền Tổng thống Biden cho biết họ đã đi đến kết luận trên sau khi xem xét kỹ một loạt lựa chọn giải trừ hạt nhân, bao gồm chính sách “mục đích duy nhất” và chính sách “không sử dụng lần đầu/phủ đầu”. Trong NPR 2022, Chính phủ Mỹ được lưu ý đang đối mặt thách thức trong theo đuổi các chính sách hạt nhân hạn chế khi Washington và đồng minh tiếp tục bị đặt dưới mối đe dọa từ việc Trung Quốc không ngừng tăng cường tiềm lực quân sự, cuộc chiến Nga - Ukraine và chương trình vũ khí của CHDCND Triều Tiên. Cụ thể, NPR 2022 lặp lại ước tính trước đó của Lầu Năm Góc, rằng Trung Quốc sẽ có ít nhất 1.000 đầu đạn có thể chuyển giao vào cuối thập kỷ này và đến những năm 2030, Mỹ “sẽ lần đầu tiên trong lịch sử đối mặt với 2 cường quốc hạt nhân là đối thủ chiến lược và đối thủ tiềm tàng”. Trong tài liệu, Trung Quốc cũng được mô tả là “thách thức tốc độ” đối với Washington khi họ “đã bắt tay thực hiện tham vọng mở rộng, hiện đại hóa và đa dạng hóa các lực lượng hạt nhân trong nước”. Tài liệu cảnh báo việc mở rộng này có thể đem lại cho Bắc Kinh thêm những lựa chọn để sử dụng vũ khí hạt nhân cho các hành động khiêu khích quân sự chống lại đồng minh và đối tác của Mỹ. Bên cạnh đó, nguy cơ leo thang xung đột Nga - Ukraine cũng được xét tới như một rủi ro đáng kể. Về Triều Tiên, báo cáo cho biết Bình Nhưỡng “không phải đối thủ ngang tầm” như Trung Quốc và Nga nhưng vẫn đặt ra “mối đe dọa dai dẳng” và “nguy hiểm ngày càng tăng” khi nước này không ngừng cải tiến kho vũ khí hạt nhân, tên lửa đạn đạo cùng năng lực phi hạt nhân, bao gồm kho dự trữ vũ khí hóa học.

Trong bối cảnh này, Mỹ sẵn sàng can dự với Trung Quốc trong một loạt các vấn đề chiến lược, bao gồm kiềm chế lẫn nhau và giảm thiểu rủi ro. Đối với “sự hung hăng” của Nga nhắm vào các nước láng giềng, NPR 2022 khẳng định chừng nào còn tồn tại vũ khí hủy diệt thì Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sẽ vẫn là một liên minh hạt nhân. Báo cáo cũng kêu gọi tăng cường tham vấn và thảo luận đa phương giữa Mỹ với các đồng minh như Nhật Bản, Hàn Quốc và Úc để mở rộng năng lực răn đe. Ngoài ra, theo NPR 2022, Mỹ sẽ tiếp tục triển khai các lực lượng hạt nhân “linh hoạt” phù hợp như một minh chứng cho quyết tâm và cam kết ngăn chặn xung đột hạt nhân trong khu vực.