Mạng lưới Starlink của công ty hàng không vũ trụ SpaceX đã chuyển hướng 300.000 lần để tránh va chạm trong năm 2025, thông tin làm nổi bật những lo ngại về tính bền vững và an toàn của các chòm vệ tinh đang tăng vọt trên quỹ đạo Trái đất tầm thấp (LEO).

Các vệ tinh Starlink đang chiếm ưu thế trên LEO. Ảnh: HS2 Media

Tần suất chuyển hướng dày đặc

Là chòm vệ tinh lớn nhất thế giới, Starlink triển khai khoảng 9.400 vệ tinh kể từ năm 2019, chiếm xấp xỉ 65% tổng số vệ tinh đang hoạt động trên LEO. Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) yêu cầu SpaceX cung cấp các báo cáo cập nhật 2 lần mỗi năm về các biện pháp an toàn nhằm đảm bảo Starlink không tạo ra rác thải không gian. Các công ty như SpaceX đang sử dụng những hệ thống theo dõi tinh vi để dự đoán nguy cơ va chạm và thực hiện cú chuyển hướng để phòng tránh tai nạn.

Tuy nhiên, các chuyên gia ngày càng lo ngại tính bền vững của hoạt động này, đồng thời cảnh báo về các rủi ro tiềm ẩn đối với tương lai của không gian quỹ đạo.

Trung bình, 300.000 lần chuyển hướng tương đương với gần 40 thao tác tránh va chạm cho mỗi vệ tinh trong năm ngoái. Ước tính Starlink có thể phải thực hiện tới gần 1 triệu lần chuyển hướng mỗi năm đến năm 2027 nếu duy trì tốc độ mở rộng như hiện tại. 

Điều đáng nói là mức độ thận trọng trong cách tiếp cận của SpaceX so với phần còn lại của ngành công nghiệp vũ trụ. Trong khi tiêu chuẩn thông thường là thực hiện chuyển hướng khi nguy cơ va chạm ở mức 1 trên 10.000 (0,01%), thì công ty do tỉ phú Elon Musk lãnh đạo đã kích hoạt các biện pháp ở ngưỡng thấp hơn rất nhiều, chỉ khoảng 3/10 triệu (0,00003%). Điều này đồng nghĩa các vệ tinh Starlink phải chuyển hướng nhiều hơn 300 lần so với chuẩn chung của ngành.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh Starlink tiếp tục tăng số lượng vệ tinh với tốc độ chóng mặt. Starlink được dự báo sẽ vượt mốc 10.000 vệ tinh trên quỹ đạo trong những tháng tới và FCC cũng đã phê duyệt kế hoạch phóng tối đa 15.000 vệ tinh của công ty. SpaceX còn vạch ra kế hoạch cho hệ thống Starlink thế hệ thứ hai để phục vụ mạng di động, bắt đầu vào năm 2027. Dự án này sẽ làm tăng đáng kể lưu lượng trên quỹ đạo.

Thay đổi quỹ đạo vệ tinh 

Để giảm rủi ro về lâu dài, SpaceX trong những tuần tới sẽ hạ độ cao hoạt động của 4.400 vệ tinh Starlink, từ mức 550km so với Trái đất xuống còn khoảng 480km, qua đó rút ngắn thời gian rời quỹ đạo nếu vệ tinh gặp sự cố.

Các nhà nghiên cứu tại Viện Phần mềm thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho rằng chính cú va chạm hụt giữa một vệ tinh nước này và vệ tinh Starlink hồi cuối năm ngoái đã đóng vai trò then chốt trong quyết định hạ độ cao của SpaceX. 2 vệ tinh này đã bay lướt qua nhau ở khoảng cách chỉ 200m, không lâu sau khi Trung Quốc phóng thiết bị.

Chỉ vài ngày sau, một vệ tinh khác của Starlink bị trục trặc đã buộc phải giảm quỹ đạo và cháy an toàn trong quá trình hồi quyển Trái đất.

Bằng cách giảm độ cao, các vệ tinh Starlink sẽ giải phóng một lớp quỹ đạo có tầm quan trọng chiến lược. Bước đi này giúp giảm tình trạng ùn tắc trong dải không gian hẹp ở độ cao từ 550-650km so với bề mặt Địa cầu, khu vực đã chứng kiến làn sóng phóng vệ tinh tăng đáng kể trong những năm gần đây.

Một trong những mối nguy cấp bách nhất liên quan đến va chạm vệ tinh trên quỹ đạo là rác thải không gian. Chỉ một va chạm nhỏ cũng có thể tạo ra hàng ngàn mảnh vỡ li ti, với mỗi mảnh di chuyển cực nhanh. Những mảnh vỡ sau đó có thể tiếp tục va chạm với các vệ tinh hoặc tàu vũ trụ khác, kích hoạt phản ứng dây chuyền và làm tê liệt một số khu vực trong quỹ đạo.

HẠNH NGUYÊN (Theo Newscientist, Futura Sciences)