Tận dụng nguồn thủy sản mùa nước nổi, bà Lê Thị Trường Hận (Chủ cơ sở mắm Thảo Nguyên, xã Vĩnh Tường, TP Cần Thơ) đã biến nghề làm mắm cá đồng truyền thống thành hướng đi kinh tế hiệu quả, vừa nâng tầm hương vị quê hương vừa giúp nhiều hộ dân nông thôn vươn lên khá giả.

Bà Hận giới thiệu nước mắm đồng được sản xuất tại cơ sở sản xuất mắm Thảo Nguyên.

Hôm chúng tôi đến, Cơ sở sản xuất mắm Thảo Nguyên có nhiều khách đến tham quan, mua hàng. Vợ chồng bà Lê Thị Trường Hận chu đáo giới thiệu và chọn lựa từng hũ mắm cho khách. Chị Hồng Thắm ở phường Tân An (TP Cần Thơ) là khách mua mắm và nước mắm tại cơ sở, tâm sự: “Quê ở Vị Thanh, nên mỗi lần về quê tôi đều ghé mua nước mắm, mắm cá lóc Thảo Nguyên về dùng. Bởi nước mắm, mắm cá lóc, cá linh… ở đây rất thơm, ngon, sản xuất theo kiểu truyền thống, mang đậm hương vị đồng quê”.

Nhiều khách trong đoàn, ai cũng xách cả túi nặng trĩu mắm và nước mắm Thảo Nguyên mang về. Giữa thời buổi những chai nước chấm công nghiệp có mặt ở khắp mọi nơi, hương vị đậm đà, mặn mòi của nước mắm cá đồng truyền thống vẫn được người dân ưa chuộng.

Ở Hậu Giang cũ (nay là TP Cần Thơ), nơi sông ngòi chằng chịt với nguồn lợi thủy sản đa dạng, nghề làm mắm và nước mắm cá đồng không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là cách người dân níu giữ ký ức về mâm cơm ấm cúng của các bà nội trợ thuở xưa. Bà Lê Thị Trường Hận đã biến những hoài niệm ấy thành một nỗ lực khởi nghiệp đáng nể.

Bà Hận kể: “Ở xã Vĩnh Tường vốn là vùng trũng thấp, nơi kênh rạch chằng chịt, đất đai màu mỡ. Cứ vào mùa nước nổi, các loại cá chốt, cá lòng tong, cá sặc, cá rô... theo dòng nước tràn về đồng. Cá nhiều đến mức ăn không xuể, người dân phải đem đi ủ muối, làm khô, làm mắm để dành ăn dần. Gia đình tôi cũng vậy, ủ cá làm mắm, nấu nước mắm từ khi còn nhỏ. Tôi đã gắn bó với nghề truyền thống này từ lâu lắm rồi”.

Ở tuổi gần 60, thay vì chọn sự an nhàn, vợ chồng bà say sưa với những mẻ cá lóc, cá sặc, cá linh, cá rô... mang về từ mùa nước nổi. Cơ sở sản xuất nước mắm Thảo Nguyên của bà Hận ra đời từ năm 2014, là kết tinh của sự tận tụy và tình yêu với sản vật quê hương.

Bà Hận kể, nhiều năm trước, những hũ mắm cá, chai nước mắm do bà làm ra chỉ để dùng trong nhà, thỉnh thoảng biếu bà con, ai ăn cũng khen ngon. Từ đó, bà bắt đầu tăng sản lượng và gửi người quen tiêu thụ tại các tiệm bách hóa. Dần dà, số lượng tiêu thụ ngày càng lớn, những hũ mắm bắt đầu trở thành sản phẩm thương mại OCOP của địa phương.

Quy trình làm ra những giọt nước mắm vàng ươm, sóng sánh của cơ sở Thảo Nguyên là cả một nghệ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn. Sau khi chọn những con cá đồng lớn để làm mắm, phần cá còn lại được sơ chế thật sạch, ủ muối và phơi nắng. Đặc biệt, cá sặc luôn được ưu tiên để cho ra đời loại nước mắm đồng hảo hạng.

Trong quá trình ủ mắm, gia đình bà Hận luôn theo dõi những chiếc khạp nhỏ 40kg suốt 9 đến 12 tháng, đợi đến khi mắm chín theo đúng kinh nghiệm gia truyền rồi mới đem đi nấu. Bà Hận tự hào khẳng định cốt lõi của sản phẩm nằm ở chất tự nhiên, mang đậm hương vị đồng quê. Sự chỉn chu ấy còn thể hiện qua việc cơ sở tỉ mỉ từ việc đóng chai, ghi rõ địa chỉ, xuất xứ trên nhãn mác, nhằm giới thiệu trọn vẹn hương vị đồng quê và cam kết đúng tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm.

Không chỉ làm sống lại một hương vị truyền thống, cơ sở sản xuất mắm Thảo Nguyên còn thắp sáng hy vọng cho nhiều lao động địa phương. Từ người đánh bắt, thu mua cá đến những chị em phụ nữ tham gia sơ chế, tất cả tạo nên một chuỗi liên kết mang lại việc làm cho khoảng 10 người vào lúc cao điểm. Riêng với 5-6 phụ nữ làm việc thường xuyên, họ có được mức thu nhập ổn định hơn 300.000 đồng/ngày. Những nỗ lực bền bỉ ấy đã được đền đáp xứng đáng khi cơ sở vinh dự nhận giải Khuyến khích tại cuộc thi khởi nghiệp của phụ nữ vào năm 2024, đồng thời mắm cá lóc đồng của bà Hận đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao ngay từ vòng đầu tiên.

Giờ đây, với sản lượng mỗi năm hơn 4,2 tấn mắm cá lóc và vượt mức 8.000 lít nước mắm đồng (những năm trước chỉ 2.000 lít), cơ sở Thảo Nguyên đang đối mặt với tình trạng “hàng không đủ bán”. Khi các cơ quan chức năng tăng cường dẹp bỏ vấn nạn nước mắm giả, nhu cầu tìm về những sản phẩm thật, sạch như nước mắm Thảo Nguyên đã tăng lên gấp đôi. Dù khao khát mở rộng vùng nguyên liệu và đầu tư thêm khạp ủ hay hệ thống lọc, bà Hận vẫn kiên định với nguyên tắc cốt lõi “ủ mắm tuyệt đối phải đủ thời gian”.

Câu chuyện của bà Hận và cơ sở Thảo Nguyên không chỉ là hành trình bảo tồn một làng nghề thủ công ít tốn vốn đầu tư, mà còn là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của cộng đồng cư dân nông thôn: tự lực vươn lên, chung tay cải thiện sinh kế và mang những giá trị nguyên bản, tinh túy nhất của tự nhiên đến với thị trường. Nơi đây đang được chính quyền địa phương kỳ vọng sẽ trở thành một địa chỉ làng nghề truyền thống tiêu biểu, sẵn sàng chào đón du khách mỗi dịp ghé thăm Cần Thơ, vùng đất Vị Thanh, Vị Thủy, Vĩnh Tường... nhân ái, hào hiệp.

Bài, ảnh: HÀ VĂN