Cuộc xung đột làm rung chuyển Trung Đông đang gây ra thiệt hại nặng nề ở Iraq, một trong những chiến trường phức tạp và khốc liệt nhất. 

Các thành viên Lữ đoàn Hezbollah, một nhóm bán quân sự thân Iran ở Iraq. Ảnh: Newsweek

Những tuần gần đây đã xuất hiện các báo cáo về việc Israel lập căn cứ bí mật ở miền Tây Iraq chuẩn bị cho các hoạt động chống Iran, còn các chiến binh người Kurd Iran, được Mỹ và Israel coi là đồng minh tiềm năng, thì đang đóng quân ở phía Bắc Iraq. Cũng từ Iraq, các lực lượng bán quân sự, đồng minh với Iran, sử dụng máy bay không người lái (UAV) tấn công xuyên biên giới nhằm vào Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Theo nhà nghiên cứu Ali Mamouri tại Đại học Deakin (Úc), vị thế của Iraq vô cùng mong manh bởi vì kể từ năm 2003, nước này đã trở thành một trong những đấu trường chính nơi các cuộc cạnh tranh khu vực và quốc tế diễn ra. Và cuộc chiến hiện tại giữa Mỹ - Israel với Iran càng khiến điểm yếu này nguy hiểm hơn.

“Các báo cáo về hoạt động của Israel ở miền Tây Iraq, các chiến dịch của lực lượng dân quân, và sự hiện diện của các nhóm đối lập người Kurd Iran ở phía Bắc đều chỉ ra một thực tế: Iraq không đứng ngoài cuộc chiến, ngay cả khi chính phủ nước này cố gắng giữ thái độ trung lập”, ông Mamouri, cựu cố vấn truyền thông cho thủ tướng Iraq, nói với Newsweek.

Mặc dù quân đội Iraq đã nổi lên như một lực lượng có năng lực kể từ khi chống lại nhóm phiến quân tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) đầu những năm 2010, nhưng việc sử dụng biện pháp mạnh tay để trấn áp chính những lực lượng dân quân từng hỗ trợ họ trong cuộc chiến chống IS lại có nguy cơ gây ra nhiều bất ổn hơn nữa.  

Tổn thất nhân mạng lẫn quan hệ ngoại giao 

Kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ và Israel chống lại Iran bùng nổ ngày 28-2, Iraq ghi nhận hơn 80 người thiệt mạng.

Con số này chỉ đứng sau Iran và Lebanon, nơi Hezbollah cũng tham chiến để trả thù vụ ám sát Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Nó vượt qua số người chết được báo cáo ở Israel và các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).

Shirwan Hindreen Ali thuộc tổ chức giám sát Dữ liệu Sự kiện Địa điểm và Xung đột Vũ trang (ACLED) cho biết họ đã ghi nhận 128 vụ tấn công bằng máy bay/UAV ở Iraq nhắm vào các nhóm thân Iran trong giai đoạn giao tranh ác liệt là do Israel hoặc Mỹ thực hiện.

“Điều quan trọng cần lưu ý là quan hệ song phương với các nước láng giềng đã bị tổn hại do các cuộc tấn công bằng UAV xuất phát từ lãnh thổ Iraq nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh”, Hamzeh Hadad, một đối tác của Chương trình An ninh Trung Đông thuộc Trung tâm An ninh Mỹ mới, cho biết. Theo ông, mặc dù Iraq đã nỗ lực tiếp cận các quốc gia vùng Vịnh, bằng việc đăng cai Hội nghị thượng đỉnh Liên đoàn Arab năm 2025 tại Baghdad hay ký kết các thỏa thuận năng lượng lớn như với TotalEnergies và QatarEnergy, nhưng các nước trong khu vực vẫn khó chịu với chính phủ Iraq.

“Điều tệ hơn nữa là việc các căn cứ bí mật của Israel bị phát hiện ở Iraq sẽ gây thêm áp lực lên chính phủ Iraq từ trong nước. Mặc dù đã từng xảy ra nhiều vụ vi phạm chủ quyền của Iraq, nhưng sự hiện diện của quân đội Israel là một vấn đề nghiêm trọng chưa từng thấy”, ông nói thêm.

Tình hình hiện tại đặt ra một thách thức to lớn đối với bất kỳ nhà lãnh đạo Iraq nào, đặc biệt là Thủ tướng Ali al-Zaidi, người đang chịu áp lực từ nhiều phía, cả trong và ngoài nước. Ông al-Zaidi nhậm chức thủ tướng vào ngày 14-5 sau khi nổi lên như ứng cử viên thỏa hiệp giữa các phe phái chính trị đối lập. 

Thủ tướng al-Zaidi đang chịu sức ép từ Washington rằng phải thực hiện các bước đi cứng rắn hơn nhằm loại bỏ ảnh hưởng của các nhóm dân quân thân Iran - và rộng hơn là của Tehran ở Iraq.

Tuy nhiên, Lahib Higel, nhà phân tích cấp cao về Iraq tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng nhiệm vụ của ông al-Zaidi trong việc kiềm chế các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn sẽ rất khó khăn vì các nhóm này ngày càng trở nên táo bạo. “Điều tốt nhất ông ấy có thể làm là tìm kiếm sự ủng hộ rộng rãi từ các đảng phái Shiite để giải giáp và sáp nhập các nhóm hoạt động ngoài sự kiểm soát của nhà nước”, Higel nhận định. 

Trong khi đó, Ali al-Mawlawi, Giám đốc Horizon Advisory Group, công ty tư vấn và địa chính trị có trụ sở tại New York (Mỹ), cho rằng nếu Mỹ nối lại các cuộc tấn công quy mô lớn chống lại Iran, cuộc khủng hoảng sẽ càng trở nên nghiêm trọng hơn đối với Iraq. Mạng lưới các lực lượng dân quân đồng minh của Iran tại Iraq có khả năng sẽ tăng cường hỏa lực.

Giới phân tích cho rằng Mỹ và Israel coi các lực lượng dân quân này là một phần của “Trục Kháng chiến” nên đó sẽ là những mục tiêu hợp pháp, còn Iran coi họ là tuyến phòng thủ tiền tuyến. Trong khi đó, Iraq thiếu sức mạnh thể chế để kiểm soát hoặc kiềm chế hoàn toàn họ. Điều này đồng nghĩa Iraq có thể dễ dàng trở thành chiến trường trực tiếp một lần nữa, ngay cả khi Baghdad không muốn điều đó xảy ra.

THANH TRÚC (Theo Newsweek)