Một trạm đổ xăng ở Tehran. Ảnh: PressTV

Việc một chuyên gia kinh tế Iran bị bắt giữ cuối tuần qua vì chỉ trích quyết định của Tehran cắt giảm trợ cấp trước sức ép cấm vận của Mỹ và đồng minh, được báo giới phương Tây xem là dấu hiệu “rạn nứt” của nền kinh tế Iran. Tuy nhiên, Tân Hoa Xã của Trung Quốc và báo giới Iran cho rằng nền kinh tế Iran vẫn đứng vững bằng chính sách ngoại giao rộng mở của Tehran.

Chuyên gia kinh tế Fariborz Raeis Dana bị bắt sau khi trả lời phỏng vấn trang tin khu vực Persic của đài BBC (Anh) cuối tuần qua. Ông nói rằng cắt giảm trợ cấp là “ảo vọng” vì không thể giảm chi phí như mong muốn của chính phủ, mà sẽ làm tăng tỷ lệ thất nghiệp và nghèo đói. Dana phát biểu trong bối cảnh Tehran bắt đầu thực hiện chính sách cắt giảm trợ cấp lương thực và nhiên liệu từ đầu tháng này. Theo hệ thống mới, mỗi xe hơi cá nhân ở Iran nhận được 60 lít nhiên liệu trợ giá/tháng, với giá là khoảng 40 xu Mỹ/lít, tăng từ mức chỉ 10 xu/lít trước đây. Số nhiên liệu mua thêm sẽ có giá 70 xu/lít, tăng từ mức 40 xu. Iran cho rằng biện pháp này là để cắt giảm chi phí trợ cấp khoảng 100 tỉ USD/năm, mặc dù các chuyên gia tin là khoản này chỉ khoảng 30 tỉ USD.

Động thái trên của Iran đã khiến giá khí đốt ở nước này tăng vọt từ 36 xu/gallon (1 gallon tương đương 0,0037 mét khối) lên 1,45 USD/gallon, theo hãng tin Mehr của Iran. Cùng với đó, giá cả mọi thứ từ điện cho tới bánh mì đều leo thang. Trước tình hình thất nghiệp ở Iran, ước từ 12-22%, đang gây căng thẳng cho kinh tế nước này, một số chuyên gia cho rằng cắt giảm trợ cấp sẽ dẫn tới lạm phát nhanh hơn, trên mức ước tính 20%. Điều này đã khiến các nhà lãnh đạo đối lập ở Iran chỉ trích rằng một “tương lai đen tối” đang chờ đợi Iran.

Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad tuần rồi tuyên bố các biện pháp cấm vận và cô lập về kinh tế của Mỹ và đồng minh phương Tây “không ảnh hưởng tới quá trình đưa ra quyết định của Iran” và rằng “con đường phát triển hạt nhân vì mục đích dân sự của Iran là không thể đảo ngược”. Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Stuart Levey cho rằng Iran đang “cảm nhận” được sức ép của các biện pháp trừng phạt này. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ William Burns thì cho rằng Iran có thể đang tổn thất tới 60 tỉ USD về “tiềm năng đầu tư năng lượng”. Ông Burns nhấn mạnh Iran từng nhập khối lượng xăng lên tới 130.000 thùng/ngày, nhưng trong tháng 10 giảm xuống chỉ còn nhập được 19.000 thùng/ngày. Theo hãng tin Fox News (Mỹ), sự rối loạn trên là mục tiêu của Mỹ và đồng minh khi đưa ra các biện pháp cấm vận chống Iran. Tuy nhiên, Tehran đang tìm cách hợp tác với các nước trong khu vực để giảm nhẹ tác động của các biện pháp cấm vận này.

Tân Hoa Xã của Trung Quốc cho biết khi LHQ và các nước phương Tây siết chặt lệnh cấm vận chống Iran về chương trình hạt nhân gây tranh cãi trong năm 2010, nước này đã tiến hành nhiều sáng kiến thúc đẩy hợp tác khu vực. Từ giữa năm 2010, Iran đã tìm cách mở rộng quan hệ với các nước trong khu vực ở nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có năng lượng, kinh tế, thương mại và chính trị, nhằm giảm tác động của lệnh cấm vận. Thổ Nhĩ Kỳ có lẽ là một trong những ưu tiên trong chính sách ngoại giao của Iran, vốn đang chuyển theo hướng tăng cường quan hệ với các nước láng giềng. Xu hướng này được Ankara đón nhận, bằng việc bác bỏ nghị quyết 1929 của HĐBA LHQ về việc trừng phạt Iran hồi tháng 6 này. Iran cũng đang thiết lập quan hệ gần gũi hơn với Iraq. Ngày 30-3, Iran và Iraq nhất trí kế hoạch xây dựng thị trấn công nghiệp chung ở khu vực biên giới Bashmaq, vốn kết nối tỉnh Kurdistan, phía Tây Iran, với tỉnh Sulaimaniyah của Iraq. Theo các phương tiện truyền thông địa phương, hồi tháng 8, Ngân hàng Trung ương Iraq đã thông qua giấy phép cho 2 ngân hàng của Iran là Parsian và Karafarin mở chi nhánh hoạt động tại Baghdad.

Cũng trong tháng 10 và 11 vừa qua, Iran và Liban đã ký 25 thỏa thuận và biên bản ghi nhớ trong các chuyến thăm lẫn nhau của lãnh đạo hai nước. Trong số các nước A-rập khác, Qatar là đối tác hàng đầu để Iran thu hút nguồn khí đốt ở vịnh Persic và tăng cường quan hệ kinh tế. Hãng thông tấn Moj News (Iran) cho biết Iran cũng hoàn tất thỏa thuận với Armenia xây dựng đường ống dẫn dài 350 km nhằm mở rộng xuất khẩu dầu của nước này tới Armenia. Bên cạnh các mối quan hệ khu vực, Iran cũng ưu tiên phát triển quan hệ với Nga, Trung Quốc và nhiều quốc gia đang phát triển khác trên thế giới.

N. KIỆT