Qua 8 năm triển khai tại 113 trường tiểu học trong TP Cần Thơ, Chương trình Thư viện Room to Read (viết tắt Chương trình Thư viện RtR) của Tổ chức phi chính phủ Mỹ, giúp tạo không gian thân thiện để học sinh đọc sách và hình thành thói quen đọc sách. Chương trình đã tạo dấu ấn hiệu quả thiết thực, đưa học sinh đến gần hơn với thói quen đọc sách để nâng cao kiến thức, vừa khơi gợi và định hướng văn hóa đọc…

 "Thắp lửa" văn hóa đọc

Chúng tôi đến Trường Tiểu học Thới Thuận 2, quận Thốt Nốt với ấn tượng ban đầu về màu sắc bắt mắt của thư viện. Trên tường là những bức tranh hoạt hình ngộ nghĩnh, giữa thư viện là chiếc bàn thấp và những tấm thảm bằng xốp nhiều màu sắc trải xung quanh tạo cho học sinh cảm giác thoải mái khi đến đây đọc sách. Sách ở thư viện được phân loại theo trình độ đọc và được mã màu để học sinh có thể chọn sách phù hợp với trình độ của mình. Cán bộ thư viện sẽ giúp học sinh lựa chọn sách phù hợp với trình độ đọc với thái độ thân thiện. Kho sách luôn "mở" để học sinh có thể tiếp cận sách, tham khảo hình thức, nội dung trước khi quyết định mượn về nhà. Thư viện còn bố trí các góc riêng như: góc tham khảo, góc vẽ, viết… ngoài đọc sách, học sinh có thể có nhiều sự lựa chọn khi đến thư viện. Em Trịnh Thị Luyến, học sinh lớp 5A, nói: "Em thích đến thư viện để tự do lựa chọn cuốn sách yêu thích. Mỗi khi đến đây, ngoài việc đọc sách, em có thể vẽ tranh hoặc chơi các trò chơi khác". Thầy Trịnh Minh Nghĩa, giáo viên thư viện Trường Tiểu học Thới Thuận 2, cho biết: "Năm 2012, thư viện được Chương trình Thư viện RtR hỗ trợ cải tạo với diện mạo khang trang, đẹp mắt. Với không gian thân thiện này, học sinh có cảm giác gần gũi, quen thuộc, tạo sự hào hứng, thích thú để đọc sách".

Từ khi được Chương trình Thư viện RtR hỗ trợ về sách, thiết bị thư viện…, thư viện Trường Tiểu học Thới Thuận 2 hoạt động hiệu quả hẳn lên. Em Trần Văn An, học sinh lớp 5A, vui vẻ nói: "Giờ ra chơi em thường đến thư viện tìm hiểu những cuốn sách mới để bổ sung thêm kiến thức. Thư viện có rất là nhiều sách càng đọc càng mê". Cũng theo thầy Trịnh Minh Nghĩa, trong thời gian thực hiện chương trình, trường nhận 3.500 đầu sách, với hình thức đẹp, nội dung đa dạng, phong phú, nên số học sinh đọc tăng lên so với trước. Đọc sách nhiều giúp học sinh học tốt hơn, việc đọc trôi chảy hơn, tăng vốn từ làm khả năng diễn đạt khi làm văn tốt hơn, ít sai lỗi chính tả...

Học sinh Trường Tiểu học Thới Thuận 2, quận Thốt Nốt đọc sách tại thư viện.

Được Chương trình Thư viện RtR hỗ trợ thiết lập thư viện từ việc trang bị kệ sách, kinh phí trang trí, đồ chơi đồ dùng và 2.400 quyển sách thiếu nhi, khoa học đa dạng, tranh ảnh cỡ chữ lớn phù hợp từng độ tuổi, 2 năm qua, số học sinh đến đọc sách tại thư viện Trường Tiểu học Long Tuyền 2 tăng vọt. Em Nguyễn Thị Ngân Phụng, học sinh lớp 4A1, cho biết: "Đến thư viện trường, tụi em được đọc sách, mở mang kiến thức, phục vụ học tập. Tụi em luôn ý thức giữ gìn, sắp xếp gọn gàng sau khi đọc sách xong".

Thời gian qua, bên cạnh nâng cao chất lượng dạy và học, ngành giáo dục còn đẩy mạnh các hoạt động hợp tác trong lĩnh vực giáo dục và Chương trình Thư viện RtR là một trong những mô hình hợp tác có hiệu quả. Từ năm 2007 đến nay, RtR hỗ trợ thư viện cho 113 trường tiểu học trong thành phố. Mục đích của Chương trình hỗ trợ các trường tiểu học thiết lập, tổ chức và quản lý thư viện thân thiện cho học sinh, giúp thay đổi cách nhìn của học sinh đối với thư viện. Cụ thể, hằng năm, RtR hỗ trợ thư viện ở các trường tiểu học về chuyên môn lẫn cơ sở vật chất như: cung cấp sách, kệ sách, thảm, đặc biệt là trang trí thư viện theo hướng thân thiện để có thể thu hút học sinh đến đọc sách ngày càng nhiều hơn. Chương trình còn hỗ trợ về mặt chuyên môn, tổ chức tập huấn tất cả cán bộ địa phương tham gia chương trình thư viện; xây dựng thư viện thân thiện và duy trì phát triển bền vững; huy động cộng đồng tham gia hoạt động thư viện...

 Dấu ấn hiệu quả

Chương trình Thư viện RtR triển khai với mục đích nâng cao chất lượng thư viện các trường tiểu học, qua đó phát huy văn hóa đọc cho học sinh. Theo đó, Chương trình đầu tư mỗi trường trong 3 năm, năm đầu tiên học sinh được hỗ trợ 3 đầu sách/năm, số lượng sách giảm theo từng năm và có sự đối ứng của nhà trường theo từng năm để hoàn chỉnh cơ sở vật chất thư viện, thu hút chính quyền địa phương và gia đình vào cuộc, cùng kiến tạo địa chỉ đọc thân thiện… Cô Lê Huỳnh Thanh Trúc, Chuyên viên phụ trách thư viện thiết bị trường học Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Bình Thủy, cho biết: "Từ mô hình thư viện RtR, nhà trường đã vận động phụ huynh tham gia hỗ trợ việc đọc sách cho con em ở nhà. Qua đó đề ra giải pháp tạo thói quen đọc sách hằng ngày cho trẻ cùng tham gia". Chị Nguyễn Thị Bích Liên, phụ huynh em Trần Văn An, học sinh lớp 5A Trường tiểu học Thới Thuận 2, quận Thốt Nốt, tỏ ra rất hài lòng với hiệu quả Chương trình mang lại đó là con chị thích đọc sách hơn. "Nội dung những cuốn sách An mượn về nhà đọc rất hay, phù hợp lứa tuổi, mang tính giáo dục cao" - Chị Liên nhận xét. "Chúng tôi sẵn sàng tặng thêm sách để nguồn sách ngày càng phong phú hơn"- Chị Liên tiếp lời.

Quận Bình Thủy có 10 thư viện trường tiểu học thụ hưởng Chương trình Thư viện RtR. Tuy nhiên với những hiệu quả của mô hình thư viện RtR, đã có 2 trường tự nhân rộng mô hình. Theo Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Bình Thủy, sắp tới sẽ có thêm 3 trường tự nhân rộng mô hình. Lúc đó hệ thống thư viện mô hình RtR sẽ được phủ kín ở các trường trên địa bàn quận. Thầy Đoàn Văn Chuộng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Long Tuyền 2, phấn khởi cho biết: "Chương trình hỗ trợ nhiều đầu sách thu hút đông đảo học sinh đến thư viện nên ngày nào cũng là ngày hội đọc sách, phát huy văn hóa đọc trong học sinh. Chúng tôi còn linh động tổ chức hình thức thư viện lưu động, học sinh có thể thoải mái đọc sách trong phòng, ghế đá...".

Theo Chương trình, mỗi tuần các trường tổ chức tiết đọc thư viện, hàng năm đều có ngày hội đọc sách để huy động cộng đồng tham gia, khơi gợi văn hóa đọc. Nếu như lúc trước, giáo viên Trường Tiểu học Long Tuyền 2 yêu cầu học sinh mượn sách về nhà đọc, nay cô trò cùng lên thư viện đọc sách; sau mỗi câu chuyện rút ra bài học để học sinh khắc sâu kiến thức. Để thực hiện tiết đọc thư viện hiệu quả, giáo viên trường Tiểu học Thới Thuận 2 sử dụng các câu chuyện, quyển sách có trên thư viện phù hợp với trình độ học sinh để tổ chức các tiết dạy, buổi sinh hoạt đọc, tạo thói quen đọc và mở rộng vốn từ cho học sinh. Qua đó, giáo viên giới thiệu thêm những quyển sách hay nhằm giúp học sinh thói quen thích thú đọc sách, từng bước hình thành văn hóa đọc lứa tuổi tiểu học.

Đánh giá hiệu quả Chương trình Thư viện RtR, thầy Võ Minh Lợi, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ, nói: Thời gian qua, Chương trình Thư viện RtR hỗ trợ nhiều đối với hoạt động thư viện các trường trong thành phố, góp phần xây dựng văn hóa đọc đối với học sinh từ những năm học đầu cấp. Qua đó, giúp học sinh bổ sung nguồn tri thức chuẩn bị cho học sinh học tốt hơn ở cấp học tiếp theo. Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh, đối với một số người, sách dần mất đi vai trò truyền thông, hoạt động này giúp cân bằng lại việc tiếp nhận thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại với giá trị truyền thống trong việc đọc sách.

Theo kế hoạch, năm 2016 Chương trình kết thúc, để duy trì bền vững các hoạt động thư viện, sắp tới, Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố nhân rộng mô hình thư viện RtR đến các trường chưa có điều kiện tham gia dự án. Bên cạnh đó, đơn vị giám sát và hỗ trợ các trường về hoạt động thư viện, đặc biệt chú trọng nhiều hơn các trường còn nhiều khó khăn, giúp học sinh giảm bớt thiệt thòi. Đồng thời, Sở huy động nguồn lực trong và ngoài nhà trường để bổ sung thêm nguồn sách phong phú và đa dạng phù hợp trình độ đọc của học sinh… Ông Lợi cho biết thêm: Khi không còn được sự hỗ trợ từ RtR, chúng tôi sẽ đúc kết kinh nghiệm để vận dụng xây dựng tổ chức hoạt động các thư viện truyền thống nhằm phát huy phong trào đọc sách trong thư viện trường tiểu học.

Bài, ảnh: MINH HOÀNG