Trung Quốc và Maldives vừa nâng cấp quan hệ nhân chuyến thăm đầu tiên tới Bắc Kinh của Tổng thống Mohamed Muizzu trong bối cảnh Trung Quốc và Ấn Ðộ tranh ảnh hưởng ở quốc gia Ấn Ðộ Dương này.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (trái) tiếp đón Tổng thống Maldives Mohamed Muizzu hôm 10-1. Ảnh: Reuters

Văn phòng Tổng thống Muizzu hôm 11-1 cho biết, Maldives đã ký 20 thỏa thuận mới với Trung Quốc, gồm các thỏa thuận về khí hậu, nông nghiệp, cơ sở hạ tầng cùng “kế hoạch hành động” nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện trong vòng 4 năm tới. Ðặc biệt, trong số đó gồm Biên bản ghi nhớ “Cùng đẩy nhanh xây dựng Kế hoạch hợp tác về Sáng kiến Vành đai, Con đường (BRI)”.

“Người bạn cũ” của Trung Quốc

Trước đó, phát biểu tại Ðại lễ đường Nhân dân hôm 10-1, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gọi Tổng thống Muizzu là “người bạn cũ” trong bối cảnh “gã khổng lồ” châu Á này tạo tiền đề cho việc đầu tư hơn nữa vào Maldives khi đồng ý nâng cấp quan hệ giữa 2 nước thành “quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện”. “Trong hoàn cảnh mới, quan hệ Trung Quốc - Maldives đang đứng trước cơ hội lịch sử để phát huy những thành tựu trong quá khứ và tiến về phía trước. Trung Quốc tôn trọng và ủng hộ Maldives trong việc tìm ra con đường phát triển phù hợp với điều kiện quốc gia; kiên quyết ủng hộ Maldives trong việc bảo vệ chủ quyền, độc lập và phẩm giá quốc gia” - Chủ tịch Tập nhấn mạnh, đồng thời cho biết Bắc Kinh sẵn sàng “trao đổi kinh nghiệm quản lý nhà nước” với Malé.

Là cộng sự thân cận của cựu Tổng thống Maldives Abdulla Yameen, người đã tạo dựng mối quan hệ chặt chẽ với Trung Quốc trong nhiệm kỳ 2013-2018, ông Muizzu đã đánh bại người tiền nhiệm thân thiện với Ấn Ðộ Ibrahim Mohamed Solih trong cuộc bầu cử được tổ chức vào tháng 9 năm ngoái.

Ðáp lại lời ông Tập, Tổng thống Muizzu bày tỏ lòng biết ơn vai trò quan trọng của Trung Quốc đối với thành công về mặt kinh tế và phát triển cơ sở hạ tầng của Maldives.

Ðáng chú ý, tuyên bố chung được đưa ra sau cuộc hội đàm giữa Chủ tịch Tập và Tổng thống Muizzu nêu rõ Trung Quốc “kiên quyết phản đối sự can thiệp từ bên ngoài vào công việc nội bộ của Maldives”. Trong khi đó, Malé phản đối “sự can thiệp từ bên ngoài vào công việc nội bộ của Trung Quốc dưới bất kỳ lý do nào và ủng hộ mọi nỗ lực của Trung Quốc nhằm đạt được sự thống nhất đất nước”; ủng hộ các nền tảng do Chủ tịch Tập đề xuất, gồm Sáng kiến phát triển toàn cầu, Sáng kiến an ninh toàn cầu và Sáng kiến văn minh toàn cầu.

Maldives đã tham gia BRI từ năm 2014 và đến nay doanh nghiệp Trung Quốc đã đầu tư vào nước này 1,37 tỉ USD. Theo dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (WB), đó cũng chính là số tiền mà Maldives nợ Trung Quốc, tương đương 20% nợ công quốc gia. Như vậy, Trung Quốc hiện là chủ nợ song phương lớn nhất của Maldives, Saudi Arabia và Ấn Ðộ là chủ nợ lớn thứ 2 và thứ 3 với số tiền lần lượt 124 triệu USD và 123 triệu USD.

Dưới thời cựu Tổng thống Yameen, Maldives và Trung Quốc đã ký thỏa thuận thương mại tự do (FTA) nhưng không được chính quyền ông Solih triển khai. Vì vậy, ông Muizzu muốn khôi phục FTA với Trung Quốc như là biểu tượng cho mối quan hệ thương mại gần gũi giữa hai nước. Kim ngạch thương mại song phương hai nước năm 2022 đạt hơn 451 triệu USD, trong đó Maldives chỉ xuất khẩu được 60.000USD, theo tờ India of Times.

“Xoay trục” khỏi Ấn Ðộ

Trong khi thúc đẩy quan hệ gần gũi hơn với Trung Quốc, quan hệ giữa Ấn Ðộ và Maldives đã trở nên căng thẳng, đặc biệt kể từ khi ông Muizzu nhậm chức. Ông Muizzu tuyên bố sẽ loại bỏ một đơn vị an ninh của Ấn Ðộ vốn được triển khai đến nước này để vận hành 3 máy bay mà New Delhi tặng để Malé tuần tra lãnh thổ hàng hải rộng lớn của mình. Ấn Ðộ được cho đang duy trì các đơn vị gồm khoảng 75 quân nhân ở Maldives để bảo trì các máy bay và trực thăng viện trợ cho đảo quốc này. Trong chiến dịch tranh cử, ông cam kết đưa Maldives “xoay trục” khỏi Ấn Ðộ khi cho rằng tầm ảnh hưởng quá lớn của nước láng giềng có thể đe dọa chủ quyền quốc gia.

Căng thẳng giữa hai nước tiếp tục bùng lên khi hôm 4-1 vừa qua, Thủ tướng Ấn Ðộ Narendra Modi đăng tải hình ảnh chuyến thăm và chia sẻ “trải nghiệm thú vị” tại nhóm đảo san hô Lakshadweep. Ngay sau đó 3 thứ trưởng thuộc Bộ Trao quyền Thanh niên, Thông tin và Nghệ thuật Maldives chỉ trích Thủ tướng Modi là “tên hề”, “kẻ khủng bố” và “con rối của Israel”. Tại Maldives, một số người coi mục đích chuyến thăm của ông Modi tới Lakshadweep là nỗ lực thuyết phục người Ấn du lịch trong nước thay vì tới Maldives, quốc gia nổi tiếng với những khu nghỉ dưỡng sang trọng ven Ấn Ðộ Dương. Ðược biết, người Ấn Ðộ là nhóm du khách nước ngoài lớn nhất đến Maldives, nơi nguồn thu từ du lịch chiếm gần 1/3 nền kinh tế. Lakshadweep cách điểm gần nhất của Maldives khoảng 130km về phía Bắc.

Chính phủ Maldives tuyên bố phát biểu của 3 thứ trưởng nói trên là ý kiến cá nhân, không đại diện cho quốc gia. Tổng thống Muizzu sau đó đã đình chỉ công tác và ra lệnh điều tra 3 quan chức này. Tuy nhiên vụ việc khiến ngành du lịch Maldives đối mặt nguy cơ mất hàng trăm triệu USD vì bị khách Ấn tẩy chay. Trang web đặt vé du lịch nổi tiếng của Ấn Ðộ EaseMyTrip cùng nhiều đại lý du lịch đã hủy tour đến Maldives, xóa hình ảnh của nước này và khuyến nghị du khách nên đi Lakshadweep, Andaman, Nicobar hoặc Sri Lanka. Liên đoàn thương gia Ấn Ðộ kêu gọi thành viên ngừng làm ăn với Maldives.