Nghị viện châu Âu (EP) vừa chính thức thông qua 2 quy định quan trọng nhằm siết chặt chính sách di cư của Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, luật mới ngay lập tức vấp phản ứng từ các tổ chức nhân quyền và nhóm chính trị cánh tả do nó cho phép các quốc gia thành viên EU trục xuất người di cư đến các nước được chỉ định là “an toàn” bên ngoài khối, ngay cả khi họ không phải là công dân của những nước này.

Tàu tuần duyên Tây Ban Nha lai dắt một thuyền chở người di cư đến đảo Gran Canaria. Ảnh: Reuters

Tranh cãi “quốc gia an toàn”

Ngày 10-2, các cuộc bỏ phiếu tại Nghị viện châu Âu (EP) đã phê chuẩn 2 biện pháp liên quan đến “các quốc gia xuất xứ an toàn” và “các quốc gia thứ ba an toàn”.

Trong đó, Bangladesh, Colombia, Ai Cập, Kosovo, Ấn Độ, Maroc và Tunisia được xem là “các quốc gia và vùng lãnh thổ xuất xứ an toàn” - danh sách mà các bộ trưởng EU đã nhất trí vào cuối năm ngoái. Các quốc gia ứng viên gia nhập EU cũng thuộc diện này, trừ khi xuất hiện “những hoàn cảnh liên quan” như xung đột vũ trang.

Các quy định mới, có hiệu lực vào tháng 6, sẽ cho phép 27 quốc gia thành viên EU hồi hương không chỉ những người xin tị nạn đến từ các quốc gia này mà còn cả công dân của các nước thứ ba chỉ “quá cảnh” qua đây trước khi đến châu Âu.

Theo luật mới, các nước EU được phép bác đơn xin tị nạn nếu người đó có thể đã nhận được sự bảo vệ tại một quốc gia mà khối coi là an toàn. Điều này khiến các tổ chức nhân quyền và các nhóm chính trị cánh tả lên tiếng cảnh báo về cách đối xử mà người xin tị nạn có thể phải đối mặt tại những quốc gia “an toàn”.

“Cái gọi là các quốc gia xuất xứ an toàn thực ra không an toàn. EP đã thông qua loạt nghị quyết liên quan đến nhiều quốc gia trong số này, trong đó lên án sự suy thoái về pháp quyền, dân chủ và các quyền cơ bản. Cuộc bỏ phiếu hôm nay đã phớt lờ thực tế đó”, bà Cecilia Strada, nghị sĩ Ý thuộc Liên minh Xã hội và Dân chủ tại EP, người đã bỏ phiếu chống, nhấn mạnh.

Cứng rắn như chính quyền Trump?

Các tổ chức nhân quyền cho rằng sự chỉ định này có thể khiến người di cư bị trục xuất đến những quốc gia mà họ không quen biết, tương tự như những biện pháp mà chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thực thi.

“Quy định mới về quốc gia thứ ba an toàn nhiều khả năng đẩy người di cư đến những nơi mà thậm chí họ chưa từng đặt chân tới, không có cộng đồng, không nói cùng ngôn ngữ và đối mặt với nguy cơ cao bị lạm dụng và bóc lột”, Meron Ameha Knikman, cố vấn cấp cao của Ủy ban Cứu trợ Quốc tế, lo ngại.

Với các quy định mới, EU tiến thêm một bước tới việc cho phép các nước thành viên thiết lập các “trung tâm hồi hương” bên ngoài khối, tức các trung tâm trục xuất dành cho những người bị bác đơn xin tị nạn mà Ý đã thiết lập tại Albania. Tuy nhiên, phần lớn các trung tâm tại Albania vẫn bỏ trống kể từ khi mở cửa vào năm 2024 do vướng những thách thức pháp lý, trong đó nhiều thẩm phán Ý đánh giá mô hình này là vi hiến.

Melissa Camara, nghị sĩ đảng Xanh (Pháp), gọi đây là “một bước tiếp theo trong quá trình phi nhân hóa chính sách di cư của EU”.

Trước lo ngại trên, Ủy ban châu Âu khẳng định bất kỳ quốc gia nào tiếp nhận người di cư theo cơ chế này đều phải tôn trọng các quyền cơ bản.

Tháng 5 năm ngoái, EU đã thông qua các cải cách toàn diện đối với hệ thống tị nạn, với việc Ủy ban châu Âu ban hành Hiệp ước mới về Di cư và Tị nạn. Hiệp ước này, cùng nhiều nội dung khác, kêu gọi tăng cường trục xuất và thành lập các “trung tâm hồi hương”.

Làn sóng chống nhập cư đã gia tăng trên khắp EU kể từ khi hơn 1 triệu người di cư đổ vào châu Âu trong giai đoạn 2015-2016. Tâm lý này thúc đẩy sự ủng hộ của công chúng đối với các đảng dân tộc chủ nghĩa thuộc cánh hữu, buộc các chính phủ áp dụng những chính sách di cư ngày càng khắt khe, tập trung vào biện pháp hồi hương.

HẠNH NGUYÊN (Theo AP, Guardian)