Liên minh châu Âu (EU) đang đứng trước áp lực ngày càng tăng từ khối các quốc gia tiết kiệm (Frugal countries) để cắt giảm hàng trăm tỉ euro trong đề xuất ngân sách dài hạn giai đoạn 2028-2034.

Từ trái sang: Thủ tướng Áo Christian Stocker, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo. Ảnh: AFP

Thường được gọi là Frugal Four hoặc Bộ tứ tiết kiệm, đây là liên minh không chính thức giữa các nước thành viên có nền kinh tế phát triển và đóng góp vào ngân sách chung của EU nhiều hơn số tiền nhận lại từ các quỹ hỗ trợ.

Nhóm này ban đầu gồm 4 thành viên cốt lõi (Hà Lan, Áo, Đan Mạch và Thụy Điển) đại diện cho quan điểm tài chính thận trọng, đề cao chính sách “thắt lưng buộc bụng” và phản đối gia tăng ngân sách. Trong các kỳ họp về Khung tài chính đa niên (MFF), tức kế hoạch chi tiêu dài hạn, liên minh này mở rộng lên 6 nước khi Đức và Phần Lan tham gia ủng hộ các biện pháp thắt chặt kỷ luật tài khóa và tối ưu hóa nguồn lực chung.

Năm ngoái, Ủy ban châu Âu (EC) công bố đề xuất MFF giai đoạn 2028-2034 với tổng giá trị gần 2.000 tỉ euro.

EC cho rằng ngân sách này cần thiết để EU có đủ nguồn lực ứng phó sức ép ngày càng tăng về an ninh, quốc phòng, năng lực cạnh tranh, vấn đề di cư, năng lượng và biến đổi khí hậu, đồng thời tiếp tục hỗ trợ nông nghiệp, đầu tư cơ sở hạ tầng phát triển khu vực cũng như hỗ trợ cho những khu vực nghèo hơn. Nhằm giảm bớt áp lực tài chính lên các quốc gia, EC đang cân nhắc mở rộng quyền hạn để trực tiếp thu ngân sách thông qua các loại thuế mới trên toàn khối, trong đó thuốc lá điện tử và các giao dịch tiền điện tử đều được xem xét.

Tuy nhiên, giải pháp đó vẫn chưa làm hài lòng 6 quốc gia có chính sách chi tiêu tiết kiệm. Nhóm này, vốn gánh vác khoảng 3/4 tổng ngân sách EU, lập luận rằng việc dành quá nhiều kinh phí cho các khoản trợ cấp và chuyển giao được phân bổ trước đang làm giảm khả năng của EU trong đáp ứng nhu cầu mới. 

Hiện tại, các cuộc đàm phán đã bước vào giai đoạn nước rút. Để đạt mục tiêu có được thỏa thuận vào cuối năm nay, quốc gia giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, Ireland, dự kiến đưa ra đề xuất thỏa hiệp vào giữa tháng 10 để dung hòa bất đồng. Trong động thái tăng cường sức ép, lãnh đạo của 6 quốc gia tiết kiệm đã gửi một bức thư tới Thủ tướng Ireland Micheál Martin, trong đó đe dọa sẽ ngăn chặn thỏa thuận về ngân sách EU tiếp theo trừ phi làm rõ quy mô tổng thể của MFF và quyết định lĩnh vực nào nên được ưu tiên cấp vốn.

Vào tháng 6, Cộng hòa Síp khi giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU nửa đầu năm đã đưa ra giải pháp trung hòa đầu tiên với đề xuất giảm 2% ngân sách MFF so với dự thảo ban đầu. Đáp lại, khối quốc gia tiết kiệm cho rằng mức giảm này quá ít và chỉ nhằm vào các lĩnh vực hiện đại hóa (như công nghệ, nghiên cứu) thay vì nông nghiệp.

“Nếu gói đàm phán của Ireland được dùng làm cơ sở cho các cuộc thảo luận tiếp theo, văn bản đó phải nêu rõ số tổng ngân sách mà những nước góp ròng có thể chi trả được trên thực tế” - bức thư cho biết. Theo nhóm này, EC đề xuất mức tăng danh nghĩa khoảng 60% so với giai đoạn ngân sách hiện tại là không thực tế khi hầu hết quốc gia thành viên EU đều đang nỗ lực để củng cố nền tài chính công.

Bên cạnh đó, các quốc gia tiết kiệm còn đang thúc đẩy thay đổi cách chi ngân sách, trong đó chuyển hướng nguồn tài trợ từ những chính sách truyền thống như gắn kết xã hội và nông nghiệp sang các ưu tiên hiện đại bao gồm an ninh và quốc phòng, năng lực cạnh tranh, đổi mới và cuộc chiến chống di cư bất hợp pháp.

MAI QUYÊN (Theo euronews, Politico)