Bích Ngọc

10 năm trước, vùng châu thổ Cửu Long háo hức đón chờ sự ra đời của Trường Đại học An Giang khi cả vùng đất này sau gần 25 năm đất nước thống nhất chỉ mới có duy nhất Trường Đại học Cần Thơ. Bây giờ, ở ĐBSCL, số lượng trường đại học đã vượt qua khỏi số đếm của hai bàn tay, với đủ loại hình đại học công lập, đại học tư thục, đại học cộng đồng... Thế nhưng, đào tạo nguồn nhân lực cho ĐBSCL đâu chỉ là chuyện số lượng bởi nền kinh tế tri thức đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng. 3 đề án thành lập trường đại học theo chuẩn quốc tế tại TP Cần Thơ- của Chính phủ có, của tư nhân có- đang hứa hẹn tạo đường băng mới để nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực ĐBSCL.

- Trường Đại học Cần Thơ có vai trò quan trọng trong việc chia sẻ cơ sở vật chất và phòng thí nghiệm, hỗ trợ đội ngũ cán bộ giảng viên cho Trường Đại học nghiên cứu theo mô hình mới tại TP Cần Thơ. Trong ảnh: Giờ học của sinh viên Trường Đại học Cần Thơ tại Trung tâm học liệu.

1- Chiều cuối năm, chị Trần Kim Oanh, giảng viên Trường Cao đẳng Cần Thơ, cứ bồn chồn quanh chiếc máy điện thoại. Tín hiệu được kết nối, giọng chị bồi hồi: “Con vẫn còn học ở trường hay đã về nhà?...”. Câu chuyện giữa chị và cô con gái Trịnh Ngọc Kim Liên đang học thạc sĩ Tài chính doanh nghiệp tại Học viện ERC, Singapore, kéo dài với những hỏi han ân cần, những câu chuyện về cha mẹ, em út... Trước khi gác máy, chị cứ dặn đi dặn lại: “Xa nhà, con nhớ giữ gìn sức khỏe, chú ý ăn uống sao cho đủ sức học tập...”. Kết thúc cuộc điện thoại, chị Oanh quay sang bộc bạch với tôi: “Nhà có hai cô con gái, cho một đứa đi học xa, mình nhớ lắm! Tháng 7 vừa rồi, sang Singapore thăm con, đi cùng máy bay cũng có nhiều phụ huynh ở ĐBSCL đi thăm con du học như mình. Nói chuyện với nhau, ai cũng ao ước giá như quê mình có trường đại học quốc tế thì đâu phải đi đâu cho xa xôi”.

Câu chuyện về trường đại học đẳng cấp quốc tế ở ĐBSCL đâu chỉ có nỗi khát khao của người dân vùng châu thổ, mà đó còn là chiến lược đào tạo, phát triển nguồn nhân lực của Chính phủ đối với vùng đất vốn được xem là vùng trũng về giáo dục- đào tạo của cả nước. Tháng 7-2009, trong chuyến làm việc tại TP Cần Thơ, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức công bố tin vui: từ nay đến năm 2013, cùng với TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, TP Cần Thơ là một trong những địa phương được chọn để xây dựng 4 trường đại học nghiên cứu theo mô hình mới, đạt trình độ đẳng cấp quốc tế, với vốn vay khoảng 400 triệu USD từ Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển châu Á. Đón nhận tin vui này, ông Tô Minh Giới, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, phấn khởi: “Bằng mọi khả năng của thành phố, chúng tôi cam kết sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi để trường đại học đẳng cấp quốc tế sớm ra đời ở Cần Thơ”.

Sinh viên Trường Đại học Cần Thơ đang học nghe- nói ngoại ngữ trên máy. Ảnh: B.NGỌC.

UBND TP Cần Thơ và Trường Đại học Cần Thơ đã phối hợp để lập đề án tiền khả thi về xây dựng Trường Đại học nghiên cứu theo mô hình mới tại TP Cần Thơ. Theo đó, TP Cần Thơ chịu trách nhiệm về đất xây dựng trường; xây dựng cơ chế chính sách ưu tiên, tạo điều kiện thuận lợi để trường phát triển. Trường Đại học Cần Thơ chịu trách nhiệm đề xuất, tìm kiếm đối tác, chia sẻ cơ sở vật chất và phòng thí nghiệm, hỗ trợ đội ngũ cán bộ giảng viên... UBND TP Cần Thơ đã qui hoạch 50 ha đất tại phường An Bình (quận Ninh Kiều) và phường Long Tuyền (quận Bình Thủy), để xây dựng trường. Theo ông Lê Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ, Trường Đại học nghiên cứu theo mô hình mới ra đời tại TP Cần Thơ sẽ là cầu nối phát triển hợp tác quốc tế về đào tạo, nghiên cứu khoa học của các cơ sở đào tạo cũng như các địa phương trong vùng. Theo đó, qui mô đào tạo của Trường Đại học nghiên cứu theo mô hình mới tại TP Cần Thơ từ 5.000 đến 10.000 sinh viên, ở các chuyên ngành: Công nghệ thông tin, Qui hoạch quản lý đô thị, Tài chính ngân hàng,... Ông Lê Việt Dũng nói thêm: “Giữa tháng 11-2009, trường đã nhận Quyết định số 8277/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc thành lập Ban Quản lý Dự án Hỗ trợ kỹ thuật Trường Đại học xuất sắc tại Cần Thơ. 15 thành viên trong Ban Quản lý có trách nhiệm thực hiện đúng tiến độ xây dựng đề án tiền khả thi trong 1 năm (từ tháng 10-2009 đến 10-2010). Chúng tôi cố gắng thực hiện tốt nhiệm vụ của mình”.

Khi nói đến việc xây dựng trường đại học đẳng cấp quốc tế, tại Hội thảo “Xây dựng trường đại học đẳng cấp quốc tế tại Việt Nam: Cơ hội và thách thức”, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh rằng trường đại học quốc tế phải đảm bảo các chức năng theo tiêu chuẩn quốc tế. Cụ thể, đó là: đào tạo ra nguồn nhân lực xuất sắc; truyền đạt kinh nghiệm, tri thức mới cho các trường khác, mô hình cho các trường khác áp dụng và học tập; nghiên cứu ở trình độ cao với đối tác nước ngoài; tạo ra nền tảng thực tế đổi mới cơ chế, quản lý cho các trường đại học trên cả nước... Theo ông Lê Việt Dũng, để đáp ứng những yêu cầu này, dự kiến Trường Đại học nghiên cứu theo mô hình mới tại Cần Thơ sẽ tìm đối tác là các trường đại học danh tiếng trong hệ thống giáo dục Hoa Kỳ. Chương trình đào tạo sẽ được thực hiện bằng tiếng Anh. Những chương trình này sẽ được nghiên cứu kỹ và đàm phán với đối tác để giá trị bằng cấp được quốc tế công nhận.

Sinh viên theo học chương trình tiên tiến của Trường Đại học Cần Thơ trong giờ học nhóm. Ảnh: B.NGỌC.

2- Trong một lần trò chuyện, Giáo sư Võ- Tòng Xuân kể về những vất vả của mình khi sang Philippines du học vào thập niên 60 của thế kỷ trước và băn khoăn: “Mấy chục năm rồi, đời sống khấm khá lên nhiều, người dân ĐBSCL càng có nhu cầu thụ hưởng giáo dục chất lượng cao. Vậy mà cả đồng bằng chưa có một trường đại học đẳng cấp quốc tế. Phụ huynh có tiền thường đưa con đi du học ở Singapore, Anh, Đức... hoặc học ở các trường quốc tế tại TP Hồ Chí Minh. Con đi học xa, cha mẹ nào không lo lắng...”. Có lẽ xuất phát từ những tâm tư trên mà năm 2007, sau khi rời khỏi chức vụ Hiệu trưởng Trường Đại học An Giang, Giáo sư Võ- Tòng Xuân đã bắt tay vào xây dựng đề án thành lập Trường Đại học Quốc tế TP Cần Thơ. Đây là trường đại học tư thục do Giáo sư Võ- Tòng Xuân và 5 cổ đông là các doanh nghiệp đầu tư xây dựng, với tổng kinh phí 100 triệu USD.

Mở bản đồ TP Cần Thơ, theo hướng dẫn của Giáo sư Xuân, tôi hình dung một ngôi trường đại học khang trang nay mai sẽ được hình thành trên khu đất rộng 27,5 ha thuộc quận Ninh Kiều và quận Bình Thủy. Dự kiến qui mô đào tạo ban đầu là 500 sinh viên. Gần 2 năm nay, những chuyến đi công tác nước ngoài, Giáo sư Xuân luôn tranh thủ tìm kiếm nguồn lực hợp tác để xây dựng trường. Ông cho biết: “Chúng tôi đã ký bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học George Mason, tại Washington D.C (Hoa Kỳ) về hợp tác đào tạo một số ngành: tài chính, ngân hàng, quản trị kinh doanh, quản trị doanh nghiệp... Ngoài ra, chúng tôi cũng hợp tác với Trường Đại học Darmstadt của Đức để đào tạo công nghệ thông tin và truyền thông. Đây đều là những ngành thế mạnh của các trường này”.

Theo Giáo sư Võ- Tòng Xuân, chất lượng đào tạo là vấn đề được quan tâm hàng đầu khi xây dựng Trường Đại học Quốc tế TP Cần Thơ. Những chương trình đã được đánh giá chất lượng cao của các trường đại học nước ngoài sẽ được áp dụng để sinh viên thật sự thụ hưởng giáo dục chất lượng cao. Đào tạo tại Việt Nam nhưng bằng cấp sẽ do các trường đại học nước ngoài cấp, vì vậy giá trị được quốc tế công nhận và sẽ là tấm vé thông hành để sinh viên của trường đại học quốc tế có thể làm việc hoặc học tập lên cao hơn ở nhiều nước, nhiều trường đại học khác trên thế giới. Một phần chương trình sẽ do giáo sư của các trường đối tác đảm trách; một phần sẽ do giảng viên cơ hữu của trường giảng dạy. Những giảng viên Việt Nam khi tham gia giảng dạy phải đáp ứng đủ các tiêu chuẩn do trường đối tác yêu cầu. Trường Đại học Quốc tế TP Cần Thơ ra đời, sinh viên được thụ hưởng chất lượng giáo dục ngang bằng hoặc gần như ở nước ngoài. Phụ huynh lại có thể kiểm soát con em mình và chi phí học tập, sinh hoạt cũng đỡ tốn kém hơn”. Theo chủ trương chung của Chính phủ, Đề án Trường Đại học Quốc tế TP Cần Thơ đang được điều chỉnh và xin ý kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo, với tên gọi là Trường Đại học Kinh tế- Kỹ thuật Cần Thơ.

Cùng với đề án xây dựng Trường Đại học Quốc tế TP Cần Thơ của Giáo sư Võ- Tòng Xuân, đề án thành lập Trường Đại học Mêkong Cần Thơ cũng đang chờ quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Cũng như đề án Trường Đại học Quốc tế TP Cần Thơ, Trường Đại học Mêkong Cần Thơ hướng đến xây dựng chuẩn đào tạo theo đẳng cấp quốc tế. Bà Đặng Huỳnh Mai, nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, thành viên Ban sáng lập đề án Trường Đại học Mêkong Cần Thơ, khẳng định: “Trường mang tên là Mêkong Cần Thơ nhưng nội hàm là tiêu chuẩn quốc tế. Chúng ta đã nói nhiều về chất lượng đào tạo nguồn nhân lực; tuy nhiên, để cải thiện được điều này là cả vấn đề bởi vướng vấp về cơ chế, chương trình... Song, tôi nghĩ, với một trường đại học ngoài công lập, trong một phạm vi nào đó, có thể thử nghiệm những chương trình tiên tiến, phương pháp đào tạo mới... để tạo một sức bật mới về chất lượng đào tạo”.

Trường Đại học Mêkong Cần Thơ do Công ty cổ phần Đầu tư Địa ốc Hoàng Quân cùng các đối tác V-Home Group, Trường Đại học Kinh tế- Công nghiệp Long An đầu tư. Hiện nay, UBND TP Cần Thơ đã thông qua quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2000 “Khu đô thị và Đại học Mêkong” tại phường Ba Láng, quận Cái Răng và xã Nhơn Nghĩa, huyện Phong Điền, với tổng diện tích 320 ha. Hiện nay, các nhà đầu tư đang tiến hành bồi hoàn, giải phóng mặt bằng để xây dựng trường. Theo bà Đặng Huỳnh Mai, nếu mọi việc thuận lợi theo kế hoạch, năm 2011, trường sẽ tuyển sinh khoảng 500 sinh viên cho 3 ngành đào tạo bậc đại học. Hiện nay, đã có 12 trường đại học, học viện, trung tâm trong và ngoài nước cam kết hỗ trợ Trường Đại học Mêkong Cần Thơ. Chẳng hạn như, Trường Đại học Auburn (Hoa Kỳ), Trường Cao đẳng cộng đồng Green River (Hoa Kỳ), Trường Đại học Cần Thơ, Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh,...

Làm thế nào để Trường Đại học Mêkong Cần Thơ vươn đến chuẩn đào tạo quốc tế? Bà Đặng Huỳnh Mai cho biết trường đặt ra những mục tiêu: đổi mới cách quản lý; đổi mới cách học; đổi mới cách dạy; chương trình đào tạo linh động... Về đổi mới cách quản lý, “đầu vào” của trường sẽ rộng mở với mọi người, nhưng “đầu ra” phải được tiêu chuẩn hóa và phải đảm bảo chất lượng. Và để đạt được mục tiêu này, trường sẽ chú trọng đào tạo kỹ năng cho sinh viên thay vì chỉ tập trung dạy lý thuyết khô khan. Bà Đặng Huỳnh Mai nhấn mạnh: “Sinh viên phải được học trong phòng thí nghiệm, thư viện là chính chứ không phải là giảng đường là chính. Học trên giảng đường chỉ chiếm khoảng 30% thời gian học tập, phần còn lại dành cho sinh viên thực hành và tự học”. Với cách học như thế của sinh viên, giảng viên phải đổi mới phương pháp dạy, chắt lọc thông tin để giảng dạy trên lớp, ra bài tập, hướng dẫn sinh viên tự học... Theo bà Đặng Huỳnh Mai, khi tuyển chọn giảng viên, trường sẽ chú trọng đến đội ngũ trẻ. Bà Mai cho biết: “Theo yêu cầu của các trường đối tác, 70% giảng viên của trường có trình độ sau đại học. Chúng tôi chú trọng đến đội ngũ trẻ để tập trung đào tạo, tạo lực lượng nòng cốt cho trường về lâu dài”. Một chương trình đào tạo linh động cũng đã được bàn đến theo hướng du học tại chỗ. Bước đầu, sẽ là tỷ lệ 1- 3: 1 năm học ở Việt Nam, 3 năm học ở nước ngoài; dần dần tỷ lệ 2- 2, 3- 1, và bằng tốt nghiệp sẽ do đối tác nước ngoài cấp.

* * *

Sau gần 35 năm thống nhất đất nước, ĐBSCL đang vươn mình trỗi dậy mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực kinh tế- xã hội. Sắc vóc của vùng châu thổ Cửu Long đâu chỉ là lúa- cá khi tiến trình công nghiệp hóa- hiện đại hóa ngày càng mạnh mẽ hơn, khi tri thức giữ vai trò động lực, chi phối sự phát triển. 3 đề án thành lập trường đại học đẳng cấp quốc tế tại Cần Thơ như những tín hiệu mùa xuân đối với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực. Chiều muộn của ngày cuối năm, khi TP Cần Thơ rực rỡ ánh đèn, những trung tâm ngoại ngữ tấp nập học viên đủ mọi lứa tuổi, từ trẻ lên 6 lên 7 đến người ngoài 40, nhưng hùng hậu nhất vẫn là lực lượng trẻ ở tuổi mười tám, đôi mươi. Với tất cả niềm tin tưởng lạc quan, tôi nghĩ đến những triển vọng đang mở ra và những cơ hội đang đón chờ những bàn tay nắm bắt.