Đồng bằng sông Cửu Long thúc đẩy du lịch xanh, chuyển đổi số và liên kết vùng để nâng cao trải nghiệm, bảo tồn hệ sinh thái, phát huy văn hóa và cải thiện sinh kế cộng đồng.

Khách tham quan, trải nghiệm du lịch sinh thái sông nước trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long. (Ảnh: Thanh Hòa/TTXVN)

Sở hữu hệ sinh thái sông nước đặc trưng, tài nguyên nông nghiệp phong phú và bản sắc văn hóa cộng đồng đa dạng, Đồng bằng sông Cửu Long có nhiều lợi thế để phát triển du lịch.

Tuy nhiên, trước sức ép của biến đổi khí hậu và yêu cầu nâng cao chất lượng điểm đến, vùng cần chuyển từ khai thác tài nguyên sẵn có sang phát triển du lịch xanh, ứng dụng  công nghệ và gia tăng giá trị cho cộng đồng địa phương.

Phát huy lợi thế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Với hệ thống sông ngòi, kênh rạch đan xen, những vườn cây ăn trái, vùng đất ngập nước và không gian văn hóa đặc sắc của các dân tộc, Đồng bằng sông Cửu Long có điều kiện phát triển nhiều loại hình du lịch như du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, trải nghiệm văn hóa và nghỉ dưỡng. Những lợi thế này tạo nên sức hấp dẫn riêng của vùng, đồng thời mở ra cơ hội kết nối các địa phương thành những tuyến du lịch liên hoàn.

Tuy nhiên, việc khai thác tiềm năng du lịch đang đứng trước nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu, sạt lở bờ sông, bờ biển, sụt lún đất và những thay đổi của hệ sinh thái có thể tác động trực tiếp đến tài nguyên du lịch, cơ sở hạ tầng và sinh kế của người dân. Trong khi đó, chất lượng sản phẩm, khả năng liên kết giữa các điểm đến và năng lực quản trị du lịch tại một số địa phương vẫn cần được cải thiện.

Trong bối cảnh đó, phát triển du lịch bền vững không thể chỉ dựa vào việc gia tăng lượng khách mà cần hướng đến nâng cao giá trị của mỗi chuyến đi, kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu và bảo đảm lợi ích hài hòa giữa doanh nghiệp, cộng đồng và môi trường.

Một trong những hướng đi quan trọng là gắn phát triển du lịch với  kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Các mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch nông thôn có thể được tổ chức theo hướng tận dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải, sử dụng sản phẩm tại chỗ và tăng cường kết nối giữa hoạt động du lịch với sản xuất nông nghiệp.

Du khách hào hứng với trò chơi bắt cá lóc tại Khu Du lịch Lan Vương (phường An Hội, tỉnh Vĩnh Long). (Ảnh: Thanh Hòa/TTXVN)

Tại những vùng chuyên canh cây ăn trái, vùng nuôi trồng thủy sản hay các cộng đồng ven sông, du lịch có thể trở thành kênh gia tăng giá trị cho nông sản, sản phẩm thủ công và dịch vụ địa phương. Du khách không chỉ tham quan mà còn có thể tham gia trải nghiệm sản xuất, tìm hiểu tập quán sinh hoạt, thưởng thức ẩm thực và khám phá những giá trị văn hóa đặc trưng.

Để các mô hình này phát triển lâu dài, cần chú trọng quy hoạch không gian du lịch phù hợp với sức chịu tải của hệ sinh thái, bảo vệ nguồn nước, cảnh quan và đa dạng sinh học. Đồng thời, người dân cần được tham gia vào quá trình xây dựng sản phẩm, tổ chức dịch vụ và phân chia lợi ích, qua đó tạo động lực để cộng đồng chủ động bảo tồn tài nguyên và bản sắc văn hóa.

Chuyển đổi số, nâng cao chất lượng điểm đến

Cùng với phát triển kinh tế xanh, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra hướng tiếp cận mới cho ngành du lịch Đồng bằng sông Cửu Long.  Công nghệ không chỉ giúp quảng bá hình ảnh điểm đến mà còn hỗ trợ quản lý hoạt động du lịch, kết nối thị trường, phân tích nhu cầu và nâng cao chất lượng phục vụ.

Thông qua các nền tảng số, thông tin về điểm tham quan, cơ sở lưu trú, phương tiện vận chuyển, sản phẩm trải nghiệm và dịch vụ địa phương có thể được kết nối thuận tiện hơn. Du khách có điều kiện tìm kiếm thông  tin, lựa chọn hành trình và đặt dịch vụ phù hợp; trong khi doanh nghiệp có thêm công cụ tiếp cận những phân khúc khách hàng mới, giảm chi phí tiếp thị và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Đối với một vùng có nhiều điểm đến phân bố trên địa bàn rộng như Đồng bằng sông Cửu Long, việc xây dựng hệ thống dữ liệu du lịch đồng bộ có ý nghĩa quan trọng. Khi thông tin được chuẩn hóa và chia sẻ phù hợp, các địa phương có thể tăng cường liên kết, hình thành những hành trình kết nối trải nghiệm sông nước, miệt vườn, văn hóa và ẩm thực, thay vì phát triển sản phẩm riêng lẻ.

Trí tuệ nhân tạo cũng có thể hỗ trợ cá nhân hóa hành trình, tư vấn điểm đến theo sở thích, cung cấp thông tin đa ngôn ngữ và hỗ trợ doanh nghiệp dự báo nhu cầu thị trường.

Với các cơ sở lưu trú, đơn vị lữ hành và hộ kinh doanh du lịch cộng đồng, những công cụ này có thể giúp cải thiện khả năng tiếp cận khách hàng, tối ưu hóa hoạt động và nâng cao chất lượng dịch vụ.

Tuy nhiên, công nghệ cần được xem là công cụ hỗ trợ chứ không thay thế vai trò của con người. Trong ngành du lịch, sự thân thiện, khả năng thấu hiểu và tương tác trực tiếp với du khách vẫn là những yếu tố quan trọng, nhất là đối với các sản phẩm dựa trên trải nghiệm cộng đồng và văn hóa bản địa.

Tại Hội thảo khoa học quốc tế “Du lịch bền vững vùng hạ lưu sông Mekong trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo” do Trường Đại học Nam Cần Thơ phối hợp với các trường đại học, viện nghiên cứu trong và ngoài nước tổ chức ngày 22/10 tại thành phố Cần Thơ, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đoàn Văn Tín, Trường Đại học Manchester Metropolitan (Vương quốc Anh), cho rằng tri thức địa phương là nền tảng để tổ chức và quản trị du lịch dựa vào cộng đồng. Vì vậy, việc số hóa di sản hay diễn giải văn hóa bằng  công nghệ cần có sự tham gia và kiểm soát của người dân, bảo đảm quyền quyết định của cộng đồng đối với những giá trị văn hóa được chia sẻ và cách thức khai thác.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Đoàn Văn Tín, Trường Đại học Manchester Metropolitan (Vương quốc Anh), phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Ánh Tuyết/TTXVN)

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với Đồng bằng sông Cửu Long, nơi sức hấp dẫn du lịch không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn được tạo nên từ tập quán sinh hoạt, tri thức sản xuất, văn hóa sông nước và sự đa dạng trong đời sống cộng đồng. Nếu thiếu sự tham gia thực chất của người dân, quá trình số hóa có thể chỉ dừng ở quảng bá hình ảnh mà chưa tạo ra giá trị kinh tế và xã hội tương xứng.

Do đó, bên cạnh đầu tư hạ tầng công nghệ, các địa phương cần nâng cao năng lực số cho doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh và cộng đồng làm du lịch. Việc quản lý dữ liệu có trách nhiệm, bảo vệ thông tin cá nhân, bảo đảm tính minh bạch và hỗ trợ những nhóm còn hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ cũng cần được quan tâm, nhằm tránh tạo ra khoảng cách mới trong quá trình phát triển.

Cần Thơ phát huy vai trò trung tâm liên kết vùng

Trong mạng lưới du lịch Đồng bằng sông Cửu Long, thành phố Cần Thơ có lợi thế về vị trí kết nối, hạ tầng dịch vụ, lưu trú, giao thông và khả năng tổ chức các hoạt động văn hóa, thương mại, hội nghị. Đây là những điều kiện để thành phố phát huy vai trò trung tâm liên kết, góp phần kết nối các sản phẩm du lịch của vùng với những thị trường khách trong nước và quốc tế.

Theo ông Hà Vũ Sơn, Chánh Văn phòng Thành ủy Cần Thơ, theo định hướng đến năm 2030, thành phố phấn đấu đạt quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn khoảng 717.000 tỷ đồng, trong đó du lịch được kỳ vọng đóng góp tối thiểu 10%.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương định hướng cụ thể hóa các giải pháp phát triển du lịch thành ngành  kinh tế mũi nhọn, phù hợp với tiềm năng và điều kiện thực tế.

Hiện Cần Thơ đón khoảng 12 triệu lượt khách mỗi năm, nhưng doanh thu du lịch mới đạt khoảng 10.000 tỷ đồng.

Một trong những hướng cần được nghiên cứu là đa dạng hóa sản phẩm dựa trên thế mạnh về y tế, lưu trú và tổ chức sự kiện. Du lịch chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng chất lượng cao và du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo có thể bổ sung cho các sản phẩm truyền thống như tham quan chợ nổi, trải nghiệm miệt vườn, khám phá văn hóa và ẩm thực địa phương.

Quan trọng hơn, Cần Thơ cần tăng cường liên kết với các địa phương lân cận để hình thành sản phẩm có tính bổ trợ. Thành phố có thể đóng vai trò là điểm kết nối về lưu trú, giao thông và dịch vụ, từ đó đưa du khách tiếp tục hành trình đến các vùng sinh thái, làng nghề, khu nông nghiệp và không gian văn hóa đặc trưng của Đồng bằng sông Cửu Long.

Về dài hạn, phát triển du lịch bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long đòi hỏi sự phối hợp giữa quy hoạch, đầu tư hạ tầng, bảo tồn tài nguyên, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực. Trong đó, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sản phẩm, hỗ trợ hộ kinh doanh tiếp cận  công nghệ và tăng cường liên kết giữa du lịch với nông nghiệp, văn hóa và các ngành dịch vụ khác.

Cùng với đó, hiệu quả phát triển cần được đánh giá không chỉ bằng lượng khách hay doanh thu mà còn qua mức độ cải thiện sinh kế, chất lượng môi trường, khả năng bảo tồn văn hóa và sự tham gia của cộng đồng./.

Theo Vietnam+