TRÍ VĂN (Tổng hợp)

"Nổi đóa" trước những nỗ lực của Mỹ và các đồng minh ở châu Á và châu Âu nhằm hạn chế đối với việc bán công nghệ quan trọng, Trung Quốc dường như đang tìm cách trả đũa sao cho không làm tổn hại đến tham vọng của nước này trong lĩnh vực viễn thông, trí tuệ nhân tạo và các ngành công nghiệp khác.

Micron Technology hiện đang rơi vào tầm ngắm của Chính phủ Trung Quốc. Ảnh: Idahostatesman

Trung Quốc vừa tiến hành cuộc điều tra an ninh mạng đối với Micron Technology, một trong những nhà sản xuất chip nhớ của Mỹ. Ðộng thái này được Bắc Kinh đưa ra chỉ ít lâu sau khi các đồng minh của Mỹ công bố nhiều hạn chế mới đối với việc bán công nghệ quan trọng cho nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Theo thông báo của Cục quản lý không gian mạng Trung Quốc (CAC), đơn vị này sẽ xem xét các sản phẩm do Micron Technology bán ở đất nước tỉ dân. CAC cho biết, động thái này nhằm mục đích "bảo vệ an ninh chuỗi cung ứng hạ tầng thông tin quan trọng, ngăn ngừa rủi ro an ninh mạng từ các sản phẩm có vấn đề và bảo đảm an ninh quốc gia".

Bước khởi động trả đũa

Một số chuyên gia công nghệ thông tin cho biết đây là hành động trả đũa đầu tiên của Trung Quốc đối với lệnh cấm xuất khẩu chip của Mỹ và là một trường hợp cực đoan có thể khiến Micron Technology bị loại khỏi thị trường Trung Quốc, mang lại nhiều cơ hội hơn cho các công ty địa phương.

Bước đi nói trên của CAC được tiến hành cùng ngày Nhật Bản công bố kế hoạch kiểm soát xuất khẩu đối với 23 loại thiết bị sản xuất linh kiện bán dẫn sang Trung Quốc bắt đầu từ tháng 7, sau các động thái tương tự của Mỹ và Hà Lan. Ðược biết, Amsterdam hồi tháng rồi cũng đã công bố những hạn chế mới đối với việc bán công nghệ bán dẫn ra nước ngoài, viện lý do "cần bảo vệ an ninh quốc gia", trong khi Washington hồi tháng 10 năm ngoái cấm các công ty Trung Quốc mua chip và thiết bị sản xuất chip tiên tiến mà không có giấy phép. Ủy viên phụ trách lĩnh vực công nghiệp của Liên minh châu Âu  (EU) Thierry Breton đã tán thành các hạn chế chip của Mỹ đối với Trung Quốc. "Chúng tôi cũng không thể cho phép Trung Quốc tiếp cận những công nghệ tiên tiến nhất", ông Breton tuyên bố.

Micron Technology trong một tuyên bố cho hay "đang liên lạc và hợp tác đầy đủ với CAC", đồng thời cam kết đảm bảo tính bảo mật cho các sản phẩm của công ty này. Tuy nhiên, tác động đối với Micron Technology là không nhỏ. Theo Hãng tin CNN, cổ phiếu của Micron Technology đã giảm 4,4% ngay sau thông báo của CAC. Ðược biết, doanh số bán hàng cho Trung Quốc chiếm hơn 10% tổng doanh số của Micron Technology. Trung Quốc là thị trường lớn thứ ba của hãng chỉ sau Mỹ và Ðài Loan.

Theo Wang Lifu, nhà phân tích của hãng nghiên cứu Icwise, Micron Technology bị Trung Quốc xem là "đóng vai trò tiêu cực" trong ngành công nghệ. Thậm chí, còn có một số suy đoán về việc công ty này đứng sau nỗ lực áp đặt lệnh cấm vận lên Trung Quốc của Mỹ. Micron Technology được cho là một trong các doanh nghiệp bán dẫn Mỹ tăng cường vận động hành lang từ khi chính quyền Tổng thống Joe Biden thi hành Ðạo luật CHIPS và Khoa học hồi tháng 8-2022. Vài tháng trước khi luật được thông qua, Micron Technology thông báo đóng cửa trung tâm thiết kế chip Thượng Hải vào cuối năm 2022 và hỗ trợ 150 kỹ sư Trung Quốc chuyển sang Mỹ hoặc Ấn Ðộ. Một nhà bình luận ở tỉnh Sơn Ðông nói rằng công ty này có thể đã thuyết phục Washington đưa các nhà sản xuất chip nhớ của Trung Quốc, gồm Fujian Jinhua, ChangXin Memory Technologies (CXMT) và Yangtze Memory Technologies (YMTC) vào danh sách đen thương mại của Mỹ để công ty có thể tăng thị phần toàn cầu.

Nỗ lực vượt qua vòng vây

Việc Mỹ, Nhật Bản và Hà Lan hợp tác thắt chặt quyền tiếp cận của Trung Quốc đối với một số thiết bị và công nghệ dùng trong sản xuất chip là đòn giáng mới vào tham vọng phát triển bán dẫn của
Bắc Kinh.

Công ty Hà Lan ASML hiện thống trị thị trường toàn cầu về thiết bị sản xuất chip nhờ chiếm gần 90% thị phần cung cấp máy quang khắc cực tím (DUV) tiên tiến. Về cơ bản, DUV sử dụng công nghệ laser để khắc một vi mạch được thiết kế sẵn lên một tấm wafer, cho phép xử lý in thạch bản trong phạm vi từ 45 nanomet (nm) đến 7 nm. Thiết bị này vốn đã ngừng xuất khẩu sang Trung Quốc từ năm 2019 nhưng các dòng máy dùng tiến trình quang khắc cũ hơn vẫn xuất sang nước này.

Nhật Bản cũng có những nhà sản xuất DUV và xuất sang Trung Quốc trước đây, chẳng hạn Nikon và Canon. Trong khi đó, Tokyo Electron cũng có tiếng nói trong thị trường thiết bị sản xuất chip, với các công cụ khắc và phủ chip tiên tiến.

"Ðộng thái mới trên đánh vào điểm yếu về công nghệ của Trung Quốc. Cái thòng lọng đang treo lơ lửng trên ngành công nghiệp bán dẫn nước này và sẽ thắt chặt sau thỏa thuận giữa ba quốc gia đó", Mo Dakang, đại diện công ty tư vấn Anbound tại Bắc Kinh, nhận xét. Mo Dakang cho rằng thời gian qua, các tiến trình sản xuất chip của Trung Quốc đã phải lùi từ 14 nm xuống 45 nm. Trong bối cảnh "không chắc chắn" hiện nay, các hãng chip có thể phải sản xuất chip trên tiến trình cũ hơn nữa.

Trong bối cảnh đó, để "tiếp sức" các nhà cung cấp Trung Quốc, chính quyền Chủ tịch Tập Cận Bình đang đưa ra mức hỗ trợ lên tới 30 tỉ USD/năm cho các khoản tài trợ nghiên cứu cũng như các khoản trợ cấp khác. Riêng YMTC, nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất Trung Quốc, trong năm nay đã nhận được khoản tiền 49 tỉ nhân dân tệ (tương đương 7 tỉ USD) từ 2 quỹ đầu tư chính thức. Một trong 2 quỹ này là Quỹ Ðầu tư Quốc gia về mạch tích hợp (hay còn gọi là Big Fund) đã huy động được 45 tỉ USD kể từ năm 2014 và tài trợ cho nhiều dự án quan trọng. Năm 2019, Big Fund thành lập Big Fund II với 200 tỉ nhân dân tệ (khoảng 30 tỉ USD).

Hồi tháng 1 vừa qua, nhà sản xuất chip Hua Hong Semiconductor cho biết Big Fund II đóng góp 1,2 tỉ nhân dân tệ (khoảng 175 triệu USD) vào một cơ sở chế tạo tấm wafer trị giá 6,7 tỉ nhân dân tệ (975 triệu USD) được lên kế hoạch ở thành phố Vô Tích, miền Ðông Trung Quốc. Còn hồi tháng 3, Bắc Kinh cam kết giảm thuế và cung cấp nhiều hỗ trợ khác cho ngành công nghiệp chip nước này. Ngoài ra, chính phủ cũng đã thành lập "cơ sở đào tạo tài năng mạch tích hợp" tại 23 trường đại học và 6 trường khác.

Chất bán dẫn là tâm điểm trong “cuộc chiến” giữa Mỹ và Trung Quốc để giành ưu thế công nghệ. Trong vài năm qua, Mỹ đã cố gắng kiềm chế Trung Quốc và các công ty công nghệ của nước này thông qua các biện pháp trừng phạt và hạn chế xuất khẩu.

Vào năm 2019, Huawei đã bị đưa vào danh sách đen thương mại của Mỹ có tên là “Danh sách thực thể”, qua đó cấm các công ty Mỹ bán công nghệ cho Huawei,  bao gồm chip cho các sản phẩm 5G. Các hạn chế về chip đối với Huawei tiếp tục được thắt chặt hơn vào năm 2020, điều này đã khiến Huawei bị tách biệt khỏi các chip tiên tiến mới nhất mà hãng này cần cho điện thoại thông minh của mình.

Năm 2022, Mỹ đưa ra các hạn chế chip rộng hơn nhằm cắt đứt các nguồn cung chất bán dẫn quan trọng của những công ty Trung Quốc để có thể phục vụ trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng tiên tiến hơn.

Trong khi đó, ngành công nghiệp chip nội địa của Trung Quốc chủ yếu dựa vào công nghệ nước ngoài và thiếu các công ty có thể sánh ngang với những doanh nghiệp ở Mỹ, Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trung Quốc coi sự tự lực là một ưu tiên lớn trong cuộc chiến công nghệ với Mỹ, nhưng các chuyên gia cho rằng đây sẽ là một thử thách cực kỳ khó khan.