Cử tri Israel bước vào cuộc bầu cử ngày 27-10 trong thời điểm vô cùng nhạy cảm, đánh dấu giai đoạn chuyển đổi về chính trị và chiến lược trong lịch sử quốc gia Trung Đông này.

Thiếu ổn định chính trị và chiến lược

Đây là cuộc bỏ phiếu cấp quốc gia đầu tiên kể từ sau vụ tấn công do phong trào Hồi giáo Hamas tiến hành ngày 7-10-2023 khiến hơn 1.200 người thiệt mạng và hàng trăm người bị bắt cóc làm con tin, sự kiện đánh dấu thất bại an ninh đẫm máu nhất trong lịch sử Israel, cùng các cuộc chiến tranh nổ ra sau đó tại Dải Gaza, Lebanon và Iran vốn tiêu hao phần lớn nguồn lực đất nước, đồng thời khiến Israel ngày càng bị cô lập hơn trên trường quốc tế.

Ông Eisenkot (trái) là đối thủ lớn nhất của Thủ tướng Netanyahu trong cuộc bầu cử ngày 27-10. Ảnh: FLASH90

Vì vậy, đây là cơ hội đầu tiên để cử tri Israel đưa ra đánh giá về bộ máy lãnh đạo có liên quan đến những thất bại ngày 7-10. Đồng thời, vấn đề của cuộc bầu cử không chỉ đơn thuần là chọn ra người sẽ điều hành Israel trong giai đoạn mới mà còn tìm kiếm nhân vật đủ khả năng duy trì hoặc kết thúc các cuộc chiến dai dẳng và biến các kết quả đạt được thành nền an ninh bền vững cùng những lợi ích chính trị.

Chính phủ sắp mãn nhiệm của Thủ tướng Benjamin Netanyahu lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ đã hoàn thành trọn vẹn nhiệm kỳ 4 năm. Tuy nhiên, bộ máy này đã dựa vào các đối tác thuộc phe cực hữu và các nhóm Do Thái giáo chính thống cực đoan vốn thúc đẩy Israel đi theo hướng dân tộc chủ nghĩa và tôn giáo đậm nét hơn bao giờ hết. Ngoài ra, ông Netanyahu trở thành vị thủ tướng đương nhiệm đầu tiên của Israel phải ra hầu tòa vì các cáo buộc tham nhũng, trong khi chính phủ của ông theo đuổi một kế hoạch cải cách tư pháp nhằm làm suy yếu Tòa án Tối cao cùng các cơ chế kiểm soát quyền lực khác.

Phe đối lập khó thay đổi bản chất

Nhưng nghịch lý trọng tâm của cuộc bầu cử lần này là xã hội Israel đang cảm nhận rõ những cái giá phải trả từ các cuộc chiến tranh, trong khi các lực lượng muốn thay thế Netanyahu lại không hẳn đưa ra được một phương án chiến lược toàn diện nào khác biệt với tư duy dựa vào sức mạnh quân sự. Ngay cả những đối thủ nặng ký nhất của ông cũng xuất thân từ giới quân sự và an ninh, có nghĩa là việc thay đổi nhân sự lãnh đạo có lẽ sẽ dễ dàng hơn nhiều so với việc thay đổi học thuyết chiến lược.

Nhân vật có khả năng nhất lật đổ Thủ tướng Netanyahu là ông Gadi Eisenkot, một trung tướng về hưu từng làm tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) giai đoạn 2015-2019 và tham gia nội các chiến tranh của ông Netanyahu sau sự kiện ngày 7-10-2023 với tư cách bộ trưởng không bộ.

Yossi Melman, nhà báo nổi tiếng người Israel chuyên viết về quốc phòng và tình báo, cho biết sự tham gia vô điều kiện của ông Eisenkot trong nội các chiến tranh thời điểm đó đã cứu ông Netanyahu trước sức ép của dư luận. Một người con trai 25 tuổi của ông, thượng sĩ Gal Eisenkot, cũng tham chiến ở Gaza và đã thiệt mạng vào tháng 12-2023. Hai người cháu của ông cũng vậy.

Ông Eisenkot được Thủ tướng Netanyahu gọi là “vị anh hùng đích thực”. Tuy nhiên, sau 8 tháng phục vụ trong bộ máy chiến tranh, ông này quyết định từ chức, đổ lỗi cho thủ tướng vì đã không thực hiện một chiến lược toàn diện tại Dải Gaza. Ông thành lập liên minh trung dung Yashar vào tháng 9-2025 và nhanh chóng trở thành lực lượng đối lập mạnh mẽ nhất, thách thức trực tiếp vai trò quyền lực của Thủ tướng Netanyahu cùng đảng Likud cầm quyền trong cuộc tổng tuyển cử lần này.

Liên minh này khó tạo ra sự đảo ngược triệt để về tư tưởng. Vấn đề lớn nhất của phe trung dung là mạnh trên lý thuyết nhưng thực chất lại bị chia rẽ sâu sắc. Bên cánh hữu của ông Eisenkot là các đảng do cựu Thủ tướng Naftali Bennett và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Avigdor Liberman lãnh đạo, trong khi bên cánh tả là đảng Dân chủ do cựu tướng Yair Golan đứng đầu. Cả Bennett và Liberman đều chưa bày tỏ sự ủng hộ đối với ông Eisenkot vì họ cũng đều ấp ủ tham vọng trở thành thủ tướng.

ĐỨC TRUNG