Với việc hai cường quốc hàng đầu về trí tuệ nhân tạo (AI) thành lập các liên minh của riêng mình nhằm thiết lập các tiêu chuẩn và khai thác tiềm năng của AI, nhiều quốc gia rơi vào tình thế khó xử: Chọn chip và công nghệ AI tiên tiến nhất của Mỹ, hay gia nhập các hệ thống AI mã nguồn mở, giá rẻ hơn của Trung Quốc? 

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev chụp ảnh lưu niệm trước lễ khai mạc Hội nghị AI Thế giới tại Thượng Hải, ngày 17-7.

Giới chuyên gia cho rằng các nước khó mà tự do lựa chọn công nghệ AI, khi đứng giữa hai lựa chọn: sáng kiến xây dựng chuỗi cung ứng AI bền vững Pax Silica do Mỹ dẫn đầu và Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAIOC) do Trung Quốc khởi xướng. 

Washington gây sức ép, Bắc Kinh ve vãn

Cả Trung Quốc và Mỹ đều đang tận dụng AI để tăng cường ảnh hưởng toàn cầu. Nhưng trong khi Mỹ tập trung bảo hộ công nghệ, Trung Quốc hướng tới sự cởi mở để lôi kéo đồng minh. 

Tháng 9, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định “ai thắng trong lĩnh AI thì người đó thắng”. Washington từng phát tín hiệu rằng Pax Silica chỉ dành cho những đối tác đáng tin cậy. Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố: “Các quốc gia không thể là đối tác đáng tin cậy trong khuôn khổ Pax Silica nếu họ vẫn tham gia sâu vào các sáng kiến ​​thúc đẩy một tầm nhìn cạnh tranh khác về siêu trí tuệ”, đề cập thuật ngữ mới mà chính quyền ông Trump ưu tiên sử dụng để chỉ AI.

Về phần mình, Bắc Kinh đề cao tính cởi mở và bao trùm của WAIOC. Trong một tuyên bố, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington cho biết: “Là hai quốc gia lớn trong lĩnh vực AI, Trung Quốc và Mỹ nên tận dụng thế mạnh riêng của mình thay vì đề phòng lẫn nhau. AI không nên là tài sản riêng của các cường quốc”.

Theo các học giả tại Viện Brookings, thông điệp khác biệt giữa hai cường quốc AI xuất phát từ việc Mỹ đã có sẵn mạng lưới đồng minh mạnh, còn Trung Quốc cần xây dựng liên minh mới. Điều này vô tình nâng cao vị thế địa chính trị của các “quốc gia dao động” (swing countries - chỉ những cường quốc tầm trung chưa chọn bên nào).

Khách tham quan các gian hàng triển lãm được vận hành bằng AI tại Triển lãm Chuỗi cung ứng Quốc tế Trung Quốc ở Bác Kinh ngày 25-6. 

Chiến lược cân bằng

Kazakhstan, đất nước nhỏ bé với khoảng 21 triệu dân ở Trung Á, là ví dụ hiếm hoi về nỗ lực cân bằng giữa hai liên minh AI .

Chỉ 3 tuần sau chuyến thăm Washington hồi tháng 6 của Bộ trưởng AI Zhaslan Madiyev để tham gia sáng kiến của Mỹ về tăng cường chuỗi cung ứng AI, ông đã đến Thượng Hải để dự lễ ký kết và đưa Kazakhstan thành thành viên sáng lập WAIOC, một sáng kiến của Trung Quốc nhằm định hình chương trình nghị sự toàn cầu về AI.

Việc tham gia Pax Silica đồng nghĩa với việc có thêm nhiều quan hệ đối tác công nghệ, việc làm trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao và một vị trí trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu. Đồng thời, với tư cách là thành viên của WAIOC cùng với 28 quốc gia sáng lập khác, Kazakhstan cũng hy vọng sẽ có tiếng nói trong việc thiết lập các tiêu chuẩn AI khu vực và toàn cầu.

Để làm được như vậy, Kazakhstan có ưu thế riêng, đó là nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng, cần thiết để phát triển AI, đồng thời có nguồn điện giá rẻ để vận hành các trung tâm dữ liệu. 

Đầu năm nay, chính phủ Kazakhstan đã ký một thỏa thuận đầu tư trị giá lên tới 10 tỉ USD với Nvidia để xây dựng một “thung lũng trung tâm dữ liệu” trong nước. Trong khi đó, đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Trung Quốc vào Kazakhstan cũng đạt mức kỷ lục 2,8 tỉ USD vào năm 2025. 

Một số quốc gia cũng tìm cách tận dụng thế mạnh của hai cường quốc AI mà không để bị thiệt thòi. 

Giống như Kazakhstan, Indonesia sở hữu các nguồn tài nguyên thiết yếu cho AI và những công nghệ khác, như niken và đồng. Nước này cũng đang tìm cách tận dụng lợi thế từ cả hai cường quốc AI. Mari Pangestu, Phó chủ tịch Hội đồng Kinh tế Quốc gia Indonesia, từng nói với báo giới về vấn đề này: “Chúng ta nên có khả năng tham gia vào cả hai bên, từ đó chọn ra hệ thống tối ưu nhất”.

Các công ty AI của Mỹ gần đây cũng đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài, điển hình là Singapore, nơi Anthropic vừa chọn đặt văn phòng mới nhất tại châu Á. Dù vậy, quốc đảo này cũng cho biết họ đang cân nhắc việc tham gia tổ chức AI của Trung Quốc.

Tại Saudi Arabia, vào tháng 9, công ty khởi nghiệp AI Humain đã giới thiệu một nền tảng được xây dựng dựa trên mô hình mở của một công ty AI Trung Quốc. Vương quốc này cũng có thỏa thuận với Nvidia nhằm mở rộng năng lực tính toán AI thông qua các dòng chip tiên tiến của hãng.

Nhật Bản có quan hệ mật thiết với Mỹ về các vấn đề chiến lược và an ninh, bao gồm chất bán dẫn tiên tiến, AI đáng tin cậy và các tiêu chuẩn kỹ thuật. Tuy nhiên, Nhật Bản sẽ không từ chối các mô hình AI của Trung Quốc, vốn có giá cả phải chăng hơn, cho “những ứng dụng có mức rủi ro thấp hơn” - theo Giáo sư Takahiro Tsuchiya tại Đại học Ngoại ngữ Kyoto.

Xét trên mọi khía cạnh, “nhiều quốc gia không muốn chọn phe nào… bởi vì mỗi công nghệ đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng”, theo Aalok Mehta, giám đốc Trung tâm AI Wadhwani thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế. Thay vào đó, các quốc gia đang tìm cách tận dụng thế mạnh của cả hai cường quốc AI và tránh bị thiệt thòi. 

THANH TRÚC (Theo AP)