Trong báo cáo về ngành công nghiệp điện than toàn cầu “Boom and Bust 2026”, tổ chức theo dõi điện than Global Energy Monitor (GEM) cho biết công suất điện than năm 2025 tăng 3,5%, tương đương gần 100 GW được đưa vào vận hành.

Nhà máy điện than đang hoạt động ở tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Ảnh: AP

Giới chuyên môn nhận định, cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh Mỹ - Israel với Iran gây ra đã khiến một số quốc gia tái kích hoạt các nhà máy điện than đang ngừng hoạt động hoặc chờ đóng cửa. Khoảng 95% các cơ sở này tập trung ở Trung Quốc và Ấn Độ, chủ yếu để hỗ trợ hệ thống lưới điện và đảm bảo an ninh năng lượng.

Theo quản lý dự án của GEM Christine Shearer, Bắc Kinh coi than đá là phương án dự phòng đáng tin cậy cho nguồn cung năng lượng tái tạo không ổn định. Còn với Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới đang dựa vào loại nhiên liệu hóa thạch này để đáp ứng nhu cầu điện tăng vọt. 

Trên toàn cầu, lộ trình loại bỏ điện than cũng bị chậm lại với gần 70% các nhà máy dự kiến ​​ngừng hoạt động vẫn tiếp tục vận hành. Đơn cử như ở châu Âu, các mục tiêu bị bỏ lỡ chủ yếu do tác động từ một loạt chính sách được đưa ra nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu giai đoạn 2022-2023, khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt nhắm vào Ukraine.

Tại Mỹ, nỗ lực chấm dứt hoạt động các nhà máy điện than bị ảnh hưởng sau những bước đi quyết liệt của chính phủ nhằm vực dậy và thúc đẩy sử dụng than đá nội địa. Mục tiêu của các chính sách này là để đảm bảo an ninh năng lượng, cung cấp nguồn điện dồi dào phục vụ cho sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng nhiều trung tâm dữ liệu.

Về dấu hiệu tích cực, GEM chỉ ra sự thay đổi mang tính cấu trúc trong cách sử dụng than đá khi số lượng quốc gia đề xuất hoặc xây dựng các nhà máy nhiệt điện than mới đã giảm mạnh từ 38 nước trong năm 2024 xuống còn khoảng 32 quốc gia (so với mức 75 quốc gia vào năm 2014). Trong đó, khu vực Mỹ Latinh đạt được trạng thái “Không xây dựng nhà máy than mới” vào năm 2025, cho thấy quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu vẫn đang diễn ra mạnh mẽ và bền vững.

MAI QUYÊN (Theo AFP, Global Energy Monitor)