Gần đây, ngày càng có nhiều nghệ sĩ Việt ứng xử thiếu văn hóa, gây nhiều tai tiếng, thậm chí vướng vào vòng lao lý. Câu chuyện về tài và đức của nghệ sĩ- những người của công chúng- dù không mới nhưng vẫn luôn nóng. Tài và đức cần phải song hành dường như đang bị một bộ phận nghệ sĩ trẻ bỏ quên.

Tai tiếng bủa vây

Mới đây, việc nghệ sĩ hài Minh Béo trong quá trình lưu diễn ở Mỹ đã bị bắt vì tình nghi có liên quan đến vụ bê bối tình dục trẻ em khiến người hâm mộ vừa giận vừa tiếc cho anh khi sân khấu Sao Minh Béo đang "ăn nên làm ra". Hay trước đó, Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) đã tuyên phạt bị cáo là nghệ sĩ Trang Trần 9 tháng tù treo vì tội chống người thi hành công vụ. Nguyên nhân là sau khi bị cảnh sát giao thông yêu cầu dừng phương tiện đang đi ngược chiều, Trang Trần đã ngăn cản lực lượng làm nhiệm vụ, lăng mạ, tấn công người làm nhiệm vụ. Khi bị đưa về trụ sở, cô tiếp tục ăn nói thô tục với các chiến sĩ công an. Nhìn video clip phát tán trên mạng với những điệu bộ và lời lẽ mất văn hóa của kẻ "đá cá lăn dưa", không thể tưởng tượng đó là nghệ sĩ, người mẫu.

Vì vụ tai tiếng của Minh Béo, sân khấu Sao Minh Béo ít nhiều bị ảnh hưởng. Ảnh: thegioidienanh.vn

Đó là 2 trong nhiều câu chuyện về nghệ sĩ Việt vi phạm pháp luật như buôn lậu, bán ma túy, mại dâm, cờ bạc... Còn chuyện nghệ sĩ gây tai tiếng, thiếu đạo đức nghề nghiệp dường như đang diễn ra hằng ngày. Điển hình như mới đây, người mẫu Hồng Quế khoe mình có thai (dù chưa có gia đình) như một cách để lăng xê. Dĩ nhiên, chuyện làm mẹ đơn thân là quyền riêng tư của cô, nhưng không thể xem đó như là bàn đạp để nổi tiếng bởi suy cho cùng việc đó chẳng có giá trị gì cho nghề nghiệp. Còn nhớ cách đây 4 năm, Hồng Quế từng là người mẫu trẻ tiềm năng của làng thời trang Việt và là ứng cử viên nặng ký của cuộc thi Hoa hậu Việt Nam 2012. Nhưng chưa kịp thi, cô đã dính đến nhiều tai tiếng như đánh nhau ở quán bar, đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, diện trang phục phản cảm dự sự kiện…

Nhiều nghệ sĩ nổi tiếng sau một cuộc thi nào đó lại tìm cách gây chú ý bằng cách diễn trò cuộc sống riêng tư éo le, hét giá cát-sê, phát ngôn gây sốc… Cách tiếp cận công chúng này khiến khán giả ngày càng quay lưng với nghệ sĩ Việt nói riêng và đánh giá thấp cả làng giải trí nói chung.

Rèn đức, luyện tài

Thật ra, từ xưa đến nay, đạo đức luôn là một trong các tiêu chí quan trọng đánh giá mức độ thành công và vị trí của một nghệ sĩ trong lòng giới chuyên môn lẫn công chúng. Ngay từ Giải cải lương Thanh Tâm ra đời năm 1958, nghệ sĩ muốn đoạt giải ngoài trau dồi nghệ thuật còn cần tu rèn đạo đức- lối sống, bởi chỉ cần một tai tiếng là bị loại ngay. Ngay cả trong tiêu chí xét chọn Nghệ sĩ Ưu tú, Nghệ sĩ Nhân dân hiện nay, đạo đức cũng là tiêu chí quan trọng. Thế nhưng, hiện nay, rất nhiều cuộc thi, giải thưởng nghệ thuật ra đời nhưng tiêu chí đạo đức được đặt hàng thứ yếu. Giữa lúc các cuộc thi nở rộ, "nghệ sĩ trẻ" xuất hiện liên tục, không ít người chọn con đường nổi tiếng bằng scandal (đôi khi mất đạo đức). Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch có nhiều văn bản quy phạm pháp luật định ra các chế tài đối với hành vi lố lăng. Tuy nhiên, những chế tài này đều là xử lý những vụ việc đã qua, trong khi việc ngăn chặn hay định hướng cho nghệ sĩ lại bị bỏ ngỏ.

Là một nhạc sĩ trẻ thành danh và được đánh giá cao về đạo đức nghề nghiệp, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nhận định, việc định hướng tư cách và đạo đức nghề nghiệp cho nghệ sĩ trẻ hiện nay chưa được quan tâm. "Chúng ta cứ để mặc họ phát triển tự nhiên như cây rừng, chỗ nào may mắn có được ánh nắng thì vươn thẳng, chỗ nào đầy bóng tối thì cứ lùm xùm, nhưng nghịch lý là những nơi lùm xùm lại có nhiều quả hơn, dù đa số là quả độc"- Nguyễn Văn Chung nói. Trả lời báo chí mới đây, NSƯT Trúc Linh, Chi hội Trưởng chi hội sân khấu ĐBSCL, cho biết, thời xưa, mỗi nghệ sĩ cải lương trẻ ngoài học bài bản, tuồng tích còn được song hành dạy về đạo làm người, đạo làm nghề và ứng xử với công chúng. "Chính sự trui rèn về đức và tài có quá trình lâu dài nên các nghệ sĩ thế hệ trước luôn được khán giả yêu mến"- NSƯT Trúc Linh đúc kết. Chia sẻ với chúng tôi về vấn đề này, nghệ sĩ trẻ Hồng Thủy, Đoàn Cải lương Tây Đô, người đoạt hầu hết các giải thưởng quan trọng của nghệ thuật cải lương, nói rằng: Mỗi bước trên đường nghệ thuật chỉ cần ngắn thôi, nhìn trước, nhìn sau, để rút kinh nghiệm thì mới vững chắc được. Những tai tiếng có thể giúp nghệ sĩ nổi tiếng nhất thời nhưng lại trở thành vết đen về sau. Tuy nhiên, có còn bao nhiêu nghệ sĩ nghĩ và làm được như Hồng Thủy?

* * *

Những ứng xử thiếu văn hóa, sự xuống cấp đạo đức của một số nghệ sĩ đã làm mất đi uy tín chung của cả giới nghệ thuật và khiến cho công chúng có cái nhìn thiếu thiện cảm về danh xưng "nghệ sĩ".

ĐĂNG HUỲNH