Lần đầu tiên trong vòng 17 năm qua, chính quyền liên bang Mỹ đã tự ngưng hoạt động tại hầu hết các cơ quan và bộ phận trực thuộc sau khi các nghị sĩ đảng Dân chủ và Cộng hòa vẫn kiên quyết bảo lưu dự thảo ngân sách của riêng họ trước giờ cuối cùng của ngày 30-9 (trưa 1-10 giờ Việt Nam).

Trong ngày 30-9, Thượng viện Mỹ do đảng Dân chủ kiểm soát đã hai lần bác bỏ đề xuất ngân sách của Hạ viện do phe Cộng hòa chiếm đa số. Đồng thời, chỉ vài phút trước khi thời hạn chót kết thúc, lãnh đạo Thượng viện cũng từ chối kiến nghị đàm phán từ Hạ viện và thông báo hoãn cuộc họp của họ cho đến 9h30 ngày 1-10. Do vậy, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Nhà Trắng Sylvia Mathews Burwell đã lập tức yêu cầu các cơ quan liên bang thực hiện kế hoạch "đóng cửa có trật tự do thiếu ngân sách".

Theo ước tính, có khoảng 800.000 nhân viên liên bang buộc phải nghỉ phép không lương. Văn phòng Nhà Trắng có 1.265 người phải ở nhà. Khoảng 52%, tức hơn 40.500 nhân viên Bộ Ngoại giao và cơ quan trực thuộc tạm thời mất việc. 45% nhân viên Cơ quan kiểm soát thực phẩm và thuốc men Mỹ nghỉ làm. Phân nửa trong tổng số 800.000 nhân viên dân sự của Bộ Quốc phòng không được trả lương. Phần lớn trong số 90.000 nhân viên ngành thuế phải rơi vào cảnh "thất nghiệp". Không dưới 18.000/114.486 nhân viên Bộ Tư pháp "nghỉ việc". Các công viên quốc gia vốn mỗi ngày thu hút 750.000 lượt người tham quan phải đóng cửa. Cơ quan Hàng không và Vũ trụ (NASA), Cục bảo vệ môi trường, Cục hàng không liên bang, Cục an toàn giao thông quốc gia cũng chịu chung số phận…

Chỉ có các đơn vị cảnh sát, tình báo, quân đội giữ nhiệm vụ trọng yếu và an sinh xã hội vẫn hoạt động bình thường.

Tổng thống Barack Obama lên án các hạ nghị sĩ Cộng hòa vì muốn giữ thể diện mà theo đuổi "những lời hứa bất khả thi của phe cánh cực hữu (đảng Trà) trong nội bộ của mình", đồng thời cảnh báo tác động thật sự đối với nền kinh tế Mỹ. Chủ tịch Thượng viện Harry Reid thì giận dữ phê phán: "Họ (phe Cộng hòa) đã mất lý trí rồi!". Trong khi đó, Chủ tịch Hạ viện John Boehner tuyên bố nhân dân Mỹ và bản thân ông không muốn chính phủ đóng cửa, nhưng luật mua bảo hiểm y tế cho người nghèo của ông Obama (còn gọi là Obamacare) sẽ có "tác động thảm họa".

Điểm tranh cãi mấu chốt trong kế hoạch ngân sách tài khóa 2014 là Đạo luật cải cách y tế Obamacare quy định tất cả người Mỹ đều buộc phải có bảo hiểm sức khỏe trước năm 2014, nếu không sẽ bị phạt về kinh tế. Hiện tại nước Mỹ có khoảng 50 triệu người, chiếm 16% dân số, không có bảo hiểm y tế. Luật cải cách y tế của ông Obama hy vọng sẽ giúp khoảng 32 triệu người trong số này được hưởng các dịch vụ y tế thông qua bảo hiểm. Ðể có kinh phí cung cấp bảo hiểm sức khỏe cho tất cả mọi người, chính quyền Obama đề nghị tăng thuế 5% đối với những người giàu có thu nhập từ hơn 1 triệu USD/năm. Tầng lớp người giàu và các nghị sĩ Cộng hòa đã phản đối đạo luật này, cho rằng nó sẽ làm tăng khoảng 500 tỉ USD tiền thuế đối với người Mỹ.

Trong lịch sử, Chính phủ Mỹ đã 17 lần tê liệt vì đóng cửa, lần gần nhất kéo dài 21 ngày vào cuối năm 1995 đầu năm 1996, dưới thời Tổng thống Bill Clinton.

ĐỨC TRUNG (Tổng hợp)