HẠNH NGUYÊN (Tổng hợp)

Du hành không gian lâu nay chỉ giới hạn ở những phi hành gia được đào tạo bài bản và các sứ mệnh do chính phủ tài trợ. Nhưng gần đây, dân nghiệp dư vẫn có thể bay vào không gian nhờ công nghệ mới và sự trỗi dậy của các công ty vũ trụ tư nhân.

Tỉ phú Richard Branson và các hành khách bay vào rìa vũ trụ trên chuyến bay của công ty Virgin Galactic hồi tháng 7-2021. Ảnh: Reuters

Trong số các hãng tư nhân, SpaceX của tỉ phú Mỹ Elon Musk, Blue Origin của doanh nhân Jeff Bezos và Virgin Galactic của tỉ phú Anh Richard Branson là ba công ty tiêu biểu nhất đã thành công trên con đường đưa con người vào vũ trụ. Những vị tỉ phú nhìn xa trông rộng này đang nỗ lực không chỉ để giúp giới siêu giàu mà ngay cả tầng lớp trung lưu cũng có thể tiếp cận được vũ trụ. Hình thức du lịch không gian cũng rất đa dạng, từ bay tới cận quỹ đạo, quỹ đạo, Mặt trăng cho đến dịch vụ ăn tối bên rìa vũ trụ.

Bay tới cận quỹ đạo

Hồi đầu tháng 8 năm nay, chuyến bay “Galactic 02” của Virgin Galactic đã đưa 6 người lên không gian cận quỹ đạo và trở về Trái đất. Virgin Galactic sử dụng hệ thống phóng bao gồm tàu vũ trụ VSS Unity 6 chỗ và máy bay vận chuyển VMS Eve. Chiếc Eve đưa Unity lên độ cao 15km, sau đó thả Unity để tàu tự bay tiếp lên không gian cận quỹ đạo, ở độ cao khoảng 88km. Phi hành đoàn đã trải qua vài phút không trọng lực và ngắm đường cong của Trái đất giữa nền đen vũ trụ.

Galactic 02 là chuyến bay vào vũ trụ thứ 7 đối với Virgin Galactic và VSS Unity. Nhiệm vụ thương mại đầu tiên của công ty mang tên Galactic 01 thực hiện hồi cuối tháng 6-2023. Chuyến bay này chở 3 hành khách là những thành viên của Không quân Ý và Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia. Do đó, Galactic 02 đánh dấu nhiệm vụ đầu tiên chở toàn hành khách cá nhân của Virgin Galactic. Công ty dự kiến thực hiện chuyến bay thương mại tiếp theo, Galactic 03 vào tháng 9-2023 và có kế hoạch phóng VSS Unity mỗi tháng một lần.

Virgin Galactic còn đang phát triển đội tàu vũ trụ “lớp Delta”, dự kiến ra mắt vào năm 2026, để có thể bay mỗi tuần một lần. Virgin Galactic đã bán 800 vé cho những hành khách chờ bay, với mức giá cho mỗi vé dao động từ 250.000USD-450.000USD.

Virgin Galatic là doanh nghiệp được lập ra bởi Richard Branson vào năm 2004 với mục tiêu thống trị ngành du lịch không gian. Để ý sẽ thấy Virgin Galactic sử dụng hệ thống phóng 2 bước để đưa người vào không gian trên chuyến bay dưới quỹ đạo. Loại hình này giúp hành khách có vài phút trải nghiệm tình trạng không trọng lực, hoàn toàn khác với các chuyến bay vào quỹ đạo diễn ra lâu hơn, khó khăn hơn và tốn kém hơn nhiều mà SpaceX đang thực hiện.

Các hành khách của SpaceX tập luyện cho chuyến bay vào quỹ đạo. Ảnh: Reuters

Khám phá không gian sâu

Tên lửa Falcon 9 của SpaceX đã vận chuyển 4 người vào quỹ đạo mà không có phi hành gia chuyên nghiệp nào đi cùng hồi tháng 9-2021. Chi phí 220 triệu USD cho chuyến bay lên tới độ cao 580km này được tài trợ hoàn toàn bởi tỉ phú Jared Isaacman, một trong 4 hành khách. Một năm sau đó, SpaceX hợp tác với công ty hàng không vũ trụ thương mại Axiom Space (Mỹ) thực hiện nhiệm vụ Axiom-1 đưa phi hành đoàn tư nhân đầu tiên lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), cách Trái đất 400km. Cả 4 thành viên của phi hành đoàn đều là dân thường, làm việc tại Axiom Space. Giá vé cho chuyến thăm ISS 8 ngày này là 55 triệu USD/người.

Chưa hết, SpaceX còn có tham vọng đưa người lên Mặt trăng, sao Hỏa và những điểm đến khác bằng tàu vũ trụ thế hệ mới Starship. Hồi tháng 4-2023, SpaceX đã tiến hành chuyến bay thử nghiệm đầu tiên mà tàu Starship và tên lửa đẩy uy lực Super Heavy được kết hợp với nhau. Mặc dù Starship phát nổ chỉ 4 phút sau khi được phóng, việc đưa tổ hợp rời khỏi mặt đất đánh dấu cột mốc quan trọng trong tham vọng của SpaceX về việc vận chuyển con người trở lại Mặt trăng.

Vào năm 2018, SpaceX tiết lộ tỉ phú Nhật Bản Yusaku Maezawa, nhà sáng lập hãng bán lẻ thời trang Zozo, sẽ là hành khách tư nhân đầu tiên bay vòng quanh Mặt trăng trong sứ mệnh dự kiến diễn ra trong năm nay. Maezawa đã mua toàn bộ chỗ ngồi và mời 8 người tham gia chuyến du hành cùng ông. Theo tờ Forbes, chi phí 80 triệu USD cho chuyến bay không đáng kể so với khối tài sản 1,9 tỉ USD của vị tỉ phú mê du hành không gian này.

Tỉ phú Elon Musk đặt mục tiêu đưa người lên sao Hỏa sớm nhất vào năm 2026. Ông chủ SpaceX nuôi mộng lớn là “xây dựng một phi đội tàu vũ trụ nhằm đưa 1 triệu người lên sao Hỏa đến năm 2050” bởi Starship được thiết kế để có thể tái sử dụng hoàn toàn. Đối với các hành trình dài như bay lên sao Hỏa, phi hành đoàn có thể mất 9 tháng cho mỗi chiều bay. Để có đủ chỗ cho 100 người/chuyến, ông Musk đang nghiên cứu lắp đặt khoảng 40 cabin ở khoang chất tải gần đỉnh phi thuyền. Khoang chất tải cũng sẽ gồm các khu vực chung, phòng giải trí và nơi trú ẩn trong trường hợp gặp bão Mặt trời.

Nếu thành công, chương trình Starship có thể “cách mạng hóa” ngành vũ trụ bằng cách giảm đáng kể chi phí đưa người vào không gian. Tỉ phú Mỹ tin rằng một vụ phóng Starship khi mọi thứ hoạt động trơn tru để đưa 100 người rời khỏi Trái đất chỉ tốn 10-50 triệu USD. Để so sánh, một vụ phóng vệ tinh bằng Falcon 9 hiện “ngốn” tới 62 triệu USD, mặc dù khả năng chuyên chở của tên lửa này thua xa Starship. 

Vào tháng 7-2021, công ty Blue Origin đã đưa 4 người, bao gồm tỉ phú Jeff Bezos, lên độ cao gần 100km so với Trái đất, trở thành chuyến bay chở khách đầu tiên của hãng. Kể từ đó, Blue Origin đã hoàn thành 6 chuyến bay chở tổng cộng 32 người vào không gian bằng tên lửa New Shepard. Blue Origin nổi tiếng là kín tiếng về giá vé bay vào không gian, nhưng trước khi diễn ra chuyến bay hồi tháng 7-2021, một hành khách tiết lộ rằng ông ta đã trả 28 triệu USD cho ghế của mình.

Tương lai ngành công nghiệp tỉ đô

Trong 10 năm tới, ngày càng nhiều người thuộc tầng lớp trung lưu sẽ chọn các tour du lịch không gian. Điều này sẽ tạo ra nguồn thu rất lớn cho các công ty du lịch tư nhân.

Một yếu tố then chốt khác thúc đẩy nhu cầu du lịch không gian là nhiều điểm đến thương mại ra đời trong vũ trụ. Nhiều chính phủ và cơ quan vũ trụ đang dốc sức xây dựng các trạm vũ trụ hoặc điểm đến phục vụ cho mục đích thương mại. Khách hàng tư nhân hoặc chính phủ đều có thể thuê các trạm này, qua đó góp phần tăng doanh thu thị trường du lịch không gian. Doanh thu của thị trường du lịch không gian toàn cầu dự kiến đạt 678 triệu USD vào cuối năm nay, với tỷ lệ tăng trưởng hàng năm ước tính là 38,6% giai đoạn 2023-2033. Đến năm 2033, ngành du lịch không gian có thể sẽ đạt hơn 13,2 tỉ USD.

Rủi ro lớn cho khí hậu

Du lịch không gian rõ ràng rất thú vị, nhưng cũng phải đánh giá tác động của nó lên môi trường và khí hậu. Ví dụ, các khí thải từ động cơ tên lửa có thể đẩy nhanh sự bào mòn tầng ozon. Nằm cách Trái đất 15-50km, tầng ozon hấp thụ gần như toàn bộ tia UV của Mặt trời vốn có thể gây hại cho người và động vật hoang dã. Hồi đầu năm, các nhà nghiên cứu New Zealand đã cảnh báo sự nở rộ du hành vũ trụ có thể đảo ngược những nỗ lực vá lỗ thủng tầng ozon.

Khi được phóng vào không gian, tên lửa sẽ thải muội than vào tầng bình lưu và ở lại đây tối đa 4 năm trước khi rơi xuống Trái đất. Chất thải muội than ở tầng bình lưu ảnh hưởng tới khí hậu gấp 500 lần so với muội than trên bề mặt Địa cầu. Lượng muội than từ các chuyến bay vũ trụ hiện ở mức tương đối thấp, nhưng sẽ tăng vọt nếu du lịch không gian tăng trưởng đúng như dự báo. Đây có thể là một trong những trở ngại cho sự mở rộng của ngành du lịch không gian.

Ngành vũ trụ cần phải phát triển bền vững và giảm thiểu dấu chân carbon. New Shepard của Blue Origin là loại tên lửa thân thiện với môi trường bởi nhiên liệu được sử dụng là sự kết hợp hydro lỏng và ôxy lỏng trong động cơ để tạo ra lực đẩy, đồng nghĩa khí thải chính sẽ là nước và một số sản phẩm đốt cháy nhỏ, hầu như không có CO₂. Song song đó, các công ty cũng đang nghiên cứu những công nghệ xanh hơn, như động cơ đẩy bằng điện và rocket có thể tái sử dụng, để giảm bớt những ảnh hưởng từ hoạt động du hành vũ trụ đối với môi trường. Ngoài những chất thải từ nhiên liệu tên lửa, rác của những bộ phận bốc cháy trên đường trở lại Trái đất cũng phân tán những hạt độc hại vào bầu khí quyển. Do vậy, các công ty phải có trách quản lý rác vũ trụ và bảo vệ các thiên thể cho những thế hệ tương lai.