TRÍ VĂN

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh châu Phi (CDC châu Phi) vừa khánh thành phòng thí nghiệm quy chiếu do Trung Quốc tài trợ tại trụ sở chính của đơn vị này ở Ethiopia.

Giới chức châu Phi và Trung Quốc khai trương phòng thí nghiệm Bác sĩ Ngũ Liên Đức. Ảnh: Xinhua

Với tên gọi Bác sĩ Ngũ Liên Ðức, phòng thí nghiệm được thành lập nhằm mục đích xử lý những lỗ hổng trong hệ thống phòng thí nghiệm ở lục địa đen. Báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (SCMP) của Hong Kong cho hay, tên của phòng thí nghiệm được đặt theo tên của nhà dịch tễ học người Malaysia gốc Hoa từng giúp kiểm soát bệnh dịch hạch ở khu vực Mãn Châu hồi năm 1911. Phòng thí nghiệm mới này sẽ đóng vai trò là trung tâm đào tạo và đảm bảo chất lượng; hỗ trợ cho việc đánh giá, xác nhận các công nghệ và công cụ chẩn đoán; hỗ trợ công tác nghiên cứu, phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc xác nhận các ổ dịch.

Quà y tế

Theo CDC châu Phi, hiện tại, chưa tới 5% phòng thí nghiệm ở châu Phi có năng lực chẩn đoán các dịch bệnh nguy hiểm, vận chuyển mẫu vật đúng cách và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Cả CDC Trung Quốc và CDC châu Phi đều không tiết lộ kinh phí xây dựng và trang bị cho phòng thí nghiệm là bao nhiêu. Tuy nhiên, trụ sở CDC châu Phi tại thủ đô Addis Ababa được Trung Quốc xây dựng và trang bị lên tới 80 triệu USD. Ðây được xem như một món quà mà Bắc Kinh dành cho người dân châu Phi.

Phát biểu tại lễ bàn giao phòng thí nghiệm tại trụ sở CDC châu Phi hôm 10-11, nhà dịch tễ học, bác sĩ Shen Hongbing, Giám đốc CDC Trung Quốc và Hu Changchun, Trưởng phái đoàn Trung Quốc tại Liên minh châu Phi (AU), cho biết CDC Trung Quốc và CDC châu Phi sẽ hợp tác trong nhiều lĩnh vực, gồm chẩn đoán, ứng phó các đợt bùng phát dịch bệnh, giám sát và cảnh báo sớm dịch bệnh. “CDC châu Phi và CDC Trung Quốc mong muốn tăng cường hợp tác trong nhiều lĩnh vực và phòng thí nghiệm quy chiếu phù hợp với các ưu tiên chiến lược của CDC châu Phi, giúp nâng cao năng lực ứng phó kịp thời và hiệu quả đối với các mối đe dọa sức khỏe cộng đồng khác nhau của đơn vị này” - Bác sĩ Jean Kaseya, Tổng Giám đốc CDC châu Phi, nhấn mạnh.

Phòng thí nghiệm nói trên được xây dựng trong bối cảnh Trung Quốc nỗ lực tăng cường ngoại giao y tế với các nước châu Phi. Bắc Kinh qua đó muốn khẳng định vai trò quan trọng trên thị trường y tế toàn cầu.

Tranh vị thế

Theo SCMP, Mỹ và AU hồi tháng 4-2015 đã ký thỏa thuận thành lập CDC châu Phi. Mỹ khi đó đồng ý cung cấp chuyên môn kỹ thuật và cử hàng chục nhân viên theo dõi, hỗ trợ dự án. Washington cũng nhất trí cung cấp học bổng cho 10 nhà dịch tễ học tại CDC châu Phi. Ðến năm 2016, Trung Quốc và AU ký một thỏa thuận, trong đó phía Trung Quốc đồng ý cung cấp kiến thức chuyên môn về y tế công cộng cho AU. Năm 2018, khi quan hệ Mỹ - Trung xấu đi, AU và Trung Quốc đã đồng ý để Trung Quốc xây dựng trụ sở CDC châu Phi. Phía Washington khi đó mạnh mẽ phản đối quyết định này nhưng dường như đã bị Bắc Kinh “qua mặt”.

Giới quan sát cho rằng mặc dù Trung Quốc đã tài trợ cho việc xây dựng các cơ sở hạ tầng quan trọng như trụ sở CDC châu Phi và phòng thí nghiệm quy chiếu nói trên nhưng Mỹ vẫn là nước giữ vai trò chủ chốt trong việc tài trợ cho các sáng kiến kiểm soát bệnh sốt rét và HIV/AIDS trên khắp châu Phi. David Shinn, giáo sư tại Trường Quan hệ Quốc tế Elliott thuộc Ðại học George Washington đồng thời là cựu đại sứ Mỹ tại Ethiopia, cho biết: “Trung Quốc nhận được phần lớn tiếng tăm vì họ đã xây dựng trụ sở CDC châu Phi nhưng chính phủ và khu vực tư nhân Mỹ đã âm thầm trở thành trụ cột hỗ trợ cho CDC châu Phi”.

Ông Shinn cho hay Mỹ chính là nước đóng góp tài chính lớn nhất cho CDC châu Phi ngay từ những ngày đầu thành lập. Kể từ năm 2015, Washington mỗi năm hỗ trợ cho CDC châu Phi từ 1-3 triệu USD để tài trợ cho việc lập kế hoạch chiến lược, thuê các nhà dịch tễ học cũng như nhân viên hành chính, kỹ thuật. Năm 2018, Mỹ tuyên bố tài trợ 150 triệu USD cho các viện y tế quốc gia trên khắp châu Phi và vào năm 2020, Washington hợp tác với Quỹ Bill & Melinda Gates, Microsoft và các tổ chức tư nhân khác để cung cấp 100 triệu USD cho sáng kiến nghiên cứu gien mầm bệnh châu Phi. Chỉ riêng chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đã cam kết chi 10 triệu USD để CDC châu Phi xây dựng nền tảng trực tuyến nhằm cải thiện năng lực của các nhân viên y tế ở các quốc gia thành viên AU.