Chiến thắng của liên minh đối lập trước phe cánh hữu cầm quyền trong cuộc tổng tuyển cử ở Ba Lan có thể xoa dịu bất an ở Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), bởi kết quả này giúp nâng cao kỳ vọng Warsaw tiếp tục là đối tác kiên định của Kiev khi cuộc chiến giữa Ukraine với Nga chưa có dấu hiệu xuống thang.

Ảnh: AP

Cuộc bầu cử ở Ba Lan diễn ra ngày 16-10. Sau khi hoàn tất công tác kiểm phiếu, Ủy ban Bầu cử Quốc gia xác nhận đảng Luật pháp và Công lý (PiS) cầm quyền giành được 35,38% phiếu ủng hộ, tiếp tục là đảng lớn nhất tại Hạ viện. Ðảng này sẽ nắm giữ khoảng 190 trong số 460 ghế tại Hạ viện, nhưng không hội đủ đa số để tự lập chính phủ mới.

Trong khi đó, Liên minh Công dân (KO) đối lập do ông Donald Tusk (ảnh) lãnh đạo về thứ hai với tỷ lệ ủng hộ đạt 30,7%. Tiếp theo là đảng Con đường Thứ 3 (14,4%) và Cánh tả mới (8,61%). Cả hai nhóm trung dung nói trên đều phản đối PiS và cho biết sẽ tìm cách hợp tác với khối của ông Tusk. Diễn biến này sẽ chấm dứt 8 năm nắm quyền đầy chia rẽ của PiS, sau hàng loạt cuộc cải tổ các thể chế dân chủ làm dấy lên cảnh báo Warsaw đang hướng tới chủ nghĩa độc tài dân túy. Là chính trị gia nhiều kinh nghiệm, ông Tusk từng là thủ tướng Ba Lan trong giai đoạn 2007-2014, sau đó đảm nhiệm chức Chủ tịch Hội đồng châu Âu từ năm 2014 đến 2019. Trong thời điểm vận động bầu cử, chính trị gia này cam kết khôi phục các chuẩn mực dân chủ ở Ba Lan, cải thiện mối quan hệ đang bị chia rẽ với các đồng minh Tây Âu.

Mỹ và EU nhẹ nhõm

Các chính quyền Mỹ trước nay đều tránh bình luận sâu về tình hình chính trị quốc gia khác, đặc biệt khi nước này là đồng minh. Tuy nhiên, giới phân tích cho biết giới tinh hoa ở Washington rõ ràng nhẹ nhõm hơn sau thành công bất ngờ của các đảng đối lập Ba Lan. Trước đó, các cố vấn ở Nhà Trắng lo ngại Warsaw theo thời gian có thể rút lại quan điểm ủng hộ Ukraine.

Kể từ đầu cuộc chiến, Ba Lan cung cấp cho Ukraine nhiều tiêm kích MiG-29, xe tăng và thiết giáp, khí tài hạng nặng cùng đạn dược. Nước này cũng tiếp nhận khoảng một triệu người tị nạn Ukraine, bảo vệ Kiev trên các diễn đàn quốc tế và là quốc gia trung chuyển quan trọng cho vũ khí của Mỹ cùng nhiều nước phương Tây khác gửi đến Ukraine. Nhưng vài tuần trở lại, đảng PiS đã dao động sau những tranh chấp về xuất khẩu nông sản. Theo Thủ tướng Ba Lan Mateusz Morawiecki, Warsaw có thể ngừng cấp đạn dược cho Kiev để tập trung vào việc tự trang bị vũ khí. Diễn biến này đe dọa nỗ lực chiến đấu của Kiev khi bất ổn chính trị ở Mỹ và sự sụt giảm kho vũ khí của các nước phương Tây có nguy cơ làm gián đoạn nguồn viện trợ dành cho Ukraine.

Về phần EU, chiến thắng của phe ôn hòa ở Ba Lan cho phép khối kỳ vọng vào sự thống nhất ở châu Âu khi đưa nước này trở lại với các nền dân chủ phương Tây vốn tôn trọng nhà nước pháp quyền, nhân quyền và tự do báo chí. Những năm qua, nhiều chương trình nghị sự bảo thủ của PiS theo chủ nghĩa dân tộc đã đẩy Warsaw vào thế đối đầu với Brussels, vốn còn phải đối mặt với sự xói mòn nền dân chủ ở Hungary dưới thời Thủ tướng Viktor Orbán. Bất an càng leo thang sau chiến thắng năm ngoái của chính đảng có tư tưởng bảo thủ cực đoan ở Ý, gần đây nữa là thắng lợi của đồng minh thân Nga cùng Thủ tướng Orbán trong cuộc bầu cử ở Slovakia.

Thách thức chờ đợi

Theo Hiến pháp Ba Lan, tổng thống sẽ triệu tập phiên họp Quốc hội mới trong vòng 30 ngày kể từ ngày bầu cử. Sau đó, ông có 14 ngày để đề cử ứng viên cho chức thủ tướng và người được đề cử có 14 ngày để giành phiếu tín nhiệm tại Quốc hội. Con đường này dự kiến không dễ dàng khi Tổng thống Andrzeij Duda vài ngày trước tuyên bố sẽ chỉ định lãnh đạo đảng nào giành nhiều phiếu bầu nhất để lập nội các, trong tình huống này là đảng bảo thủ PiS. Nếu không thành công, các thủ tục mới chuyển sang Quốc hội.

Ngay cả khi liên minh các đảng trung dung lập được chính phủ, ông Tusk sẽ đối mặt với nhiệm vụ nặng nề là đảo ngược những cải cách phi tự do của PiS đối với các cơ quan tư pháp, truyền thông và văn hóa trong nước. Ông cũng phải củng cố liên minh các chính trị gia đa dạng về mặt tư tưởng khi tìm cách tái lập vai trò của Ba Lan trong EU và giải quyết căng thẳng về nhập khẩu ngũ cốc với Ukraine.