Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 24-10, Quốc hội thảo luận ở tổ. Bà Tô Ái Vang, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Bà Tô Ái Vang phát biểu trong phiên thảo luận ở tổ sáng 24-10.

Thứ nhất, tại Điều 5 - Chính sách môi trường.

Liên quan đến vấn nạn lục bình tồn tại hầu hết các tỉnh, thành, đặc biệt ở các địa phương trong khu vực ĐBSCL.

Hiện nay, lục bình (theo các nhà khoa học gọi là bèo tây) tồn tại theo nghịch lý kinh tế tuần hoàn. Việc khai thác làm thủ công mỹ nghệ, phân bón hay thức ăn chăn nuôi chỉ tiêu thụ được khoảng 10%  so với tốc độ sinh trưởng tự nhiên. 90% còn lại đang bủa vây, làm tê liệt hệ thống giao thông đường thủy, nghẽn dòng chảy thủy lợi phục vụ nông nghiệp và gây suy giảm đa dạng sinh học nghiêm trọng.

Các địa phương đang áp dụng quản lý khép kín, chi hàng tỉ đồng mỗi năm để trục vớt thủ công, nhỏ lẻ. Nhưng do đặc tính sinh trưởng tự nhiên rất nhanh, trôi theo dòng nước, nên các địa phương hạ nguồn trục vớt liên tục, ngân sách nhà nước chi nhưng chưa mang lại hiệu quả.

Từ những phân tích trên, đại biểu kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các Bộ, ngành 3 kiến nghị sau đây:

1. Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, ban hành Quy chuẩn kỹ thuật xử thực vật ngoại lai liên vùng.

Bởi vì, lục bình di chuyển liên tục theo con nước, nếu như quản lý phân tán theo từng tỉnh, thành phố như hiện nay là chưa hiệu quả. Chỉ có cơ chế liên vùng mới giải quyết triệt để, chấm dứt tình trạng lãng phí ngân sách. Bắt buộc áp dụng cơ chế điều phối ngân sách liên tỉnh (qua Hội đồng vùng ĐBSCL) để đấu thầu thu gom lục bình theo lưu vực sông thay vì theo địa giới hành chính.

Thay vì chi tiền cho các gói thầu vớt lục bình bằng tay nhỏ lẻ, Luật cần quy định chuyển sang thuê, mua sắm các trạm, tàu máy lớn có khả năng vớt, băm nhỏ và ép lục bình thành khối ngay trên sông.

2. Chính phủ giao Bộ Xây dựng và Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chuyển đổi cơ cấu chi công ích. Thay vì thực hiện các gói thầu vớt lục bình thủ công, nhỏ lẻ; chuyển sang đầu tư hoặc thuê dịch vụ các trạm, tàu cơ giới hóa có khả năng thu gom, băm nhỏ và ép khối sinh khối ngay trên sông tại các cửa ngõ sông lớn.

Với tốc độ sinh trưởng tự nhiên của lục bình là cấp số nhân, nếu trục vớt thủ công sẽ không đạt hiệu quả. Khi sử dụng công nghệ ép khối tại chỗ để giải quyết triệt.

3. Chính phủ cần kích hoạt mạnh mẽ Điều 142 của Luật bằng cách ban hành cơ chế ưu đãi đặc thù (miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 5 năm đầu, hỗ trợ 50% lãi suất vay vốn công nghệ xanh) cho các dự án chế biến sâu từ lục bình ở quy mô công nghiệp (như sản xuất viên nén năng lượng, phân bón hữu cơ vi sinh, vật liệu bao bì tự hủy).

Bởi vì, ngân sách nhà nước không thể bao cấp việc vớt lục bình mãi mãi. Giải pháp triệt để nhất là biến gánh nặng môi trường thành tài nguyên kinh tế. Có như vậy thì thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ, trả tiền cho người dân thu gom để làm nguyên liệu. Nhà nước giải quyết được vấn nạn môi trường mà không tốn tiền ngân sách, đồng thời tạo ra một ngành công nghiệp xanh, tạo sinh kế bền vững cho hàng vạn lao động nông thôn vùng ĐBSCL.

Thứ hai, tại Điều 90 - Thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thích ứng với biến đổi khí hậu là bài toán cấp bách của cả nước, đặc biệt tại vùng kinh tế trọng điểm ĐBSCL - nơi chịu tác động kép của tổn thương sinh thái tự nhiên và thượng nguồn.

Thực trạng sạt lở bờ sông, bờ biển, sụt lún đất đang diễn ra với tốc độ nghiêm trọng, làm thay đổi địa hình, địa chất của các cù lao, các đảo ven bờ; tình trạng xâm nhập mặn sâu và cực đoan không còn theo quy luật tự nhiên, đe dọa trực tiếp đến sinh kế nông - thủy sản và quyền tiếp cận nước sạch thiết yếu của hàng triệu người dân trong vùng.

Vì thế, đại biểu có 3 kiến nghị:

1. Tại Điều 90 và Điều 91 - Chương Thích ứng biến đổi khí hậu. Đề nghị bổ sung quy định bắt buộc về việc xây dựng Bộ chỉ số giám sát tính thích ứng của hệ sinh thái 3 vùng nước: mặn - lợ - ngọt; đồng thời tích hợp cơ sở dữ liệu liên vùng về cảnh báo sớm sụt lún đất, sạt lở bờ sông và xâm nhập mặn vào Hệ thống thông tin biến đổi khí hậu quốc gia.

2. Tại Điều 5 và Điều 120. Kiến nghị luật hóa chính sách ưu tiên nguồn lực và thiết lập cơ chế pháp lý đặc thù liên vùng cho ĐBSCL. Trong đó, cần quy định rõ việc thiết lập các hành lang an toàn nguồn nước ngọt và xác lập các vùng dự trữ nước chiến lược nhằm đảm bảo an ninh nước sinh hoạt, an toàn cho vùng trọng điểm lúa và cây ăn trái của cả nước.

3. Tại Điều 26 về Đánh giá môi trường chiến lược, cần quy định mang tính bắt buộc đối với quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh khu vực ĐBSCL là phải lồng ghép kịch bản xâm nhập mặn và sụt lún đất ở cấp độ cực đoan nhất. Có như vậy, các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội mới không bị động trước sự khốc liệt của thiên tai hiện nay.

PV (lược ghi)