Năm 2023, đặc biệt là những tháng cuối năm, tình hình bán đảo Triều Tiên nóng trở lại và có chiều hướng leo thang nhanh chóng, đặt khu vực vào thế “báo động đỏ” về nguy cơ xung đột.

Triều Tiên phóng ICBM Hwasong-18 ngày 18-12.

Với vụ Triều Tiên phóng tên lửa ngày 18-12 vừa qua, 2023 trở thành năm chứng kiến số lần phóng tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) nhiều nhất của Bình Nhưỡng (5 lần). Trong số đó phải kể tới 3 vụ phóng ICBM sử dụng động cơ nhiên liệu rắn Hwasong-18, được đánh giá có tầm bắn hơn 15.000 km, có khả năng vươn tới lục địa nước Mỹ. Ðộng thái này cho thấy Triều Tiên đang gửi thông điệp mạnh mẽ về sức mạnh quân sự để tự vệ và tấn công. Ðáng chú ý, vụ phóng ICBM mới nhất diễn ra chỉ 1 ngày sau khi tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân USS Missouri của Mỹ cập cảng Hàn Quốc, mà  Bình Nhưỡng coi là “hành động chứng tỏ Mỹ đang dự tính chiến tranh hạt nhân”.

Trên thực tế, có thể nói bán đảo Triều Tiên đã bước vào một chu kỳ leo thang căng thẳng mới trong bối cảnh Mỹ - Hàn, Mỹ - Nhật - Hàn mở rộng các cuộc tập trận quân sự thường xuyên và Triều Tiên gia tăng các vụ thử vũ khí, trong đó có thử tên lửa, bao gồm cả những tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Sau mỗi hành động phô trương sức mạnh quân sự, hai bên lại chỉ trích lẫn nhau về việc biến bán đảo Triều Tiên trở thành “thùng thuốc súng”.

Năm 2023, Hàn Quốc, Mỹ đã tiến hành nhiều cuộc tập trận chung hai bên và ba bên với Nhật Bản. Hàng loạt cuộc tập trận quy mô lớn trên bộ, trên không, trên biển, ngoài các sự kiện thường niên phải kể tới cuộc tập trận bắn đạn thật lớn chưa từng có hồi tháng 5 giữa Hàn Quốc và Mỹ, hay cuộc tập trận không quân quy mô lớn cuối tháng 10 với sự tham gia của khoảng 130 máy bay, bao gồm cả máy bay chiến đấu tàng hình. Ngày 18-12, ngay sau khi Triều Tiên phóng tên lửa đạn đạo, Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản cũng tiến hành tập trận chung tại vùng biển quanh bán đảo Triều Tiên với sự tham gia của máy bay ném bom tầm xa B-1B của Mỹ. Tháng 7 năm nay, lần đầu tiên kể từ những năm 1980, tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo của Mỹ đã cập cảng Hàn Quốc. Mỹ cũng điều nhiều máy bay, trong đó có máy bay ném bom B-52 có khả năng mang đầu đạn hạt nhân tới bán đảo Triều Tiên để tham gia tập trận chung. Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc còn thống nhất đưa nội dung diễn tập chiến đấu hạt nhân vào kế hoạch tập trận quy mô lớn mang tên “Lá chắn tự do Ulchi” tháng 8-2024.

“Thùng thuốc súng” trên bán đảo Triều Tiên càng sôi sục khi Hàn Quốc quyết định đình chỉ một phần thỏa thuận giảm căng thẳng quân sự, còn gọi là Thỏa thuận quân sự toàn diện (CMA) vốn được hai bên ký kết năm 2018, nhằm phản ứng vụ Triều Tiên phóng vệ tinh trinh sát quân sự Malligyong-1 hồi cuối tháng 11. Ngay lập tức, Bình Nhưỡng thông báo hủy bỏ CMA và khôi phục tất cả các biện pháp quân sự đã tạm thời dừng lại theo  thỏa thuận này. Theo CMA, Seoul và Bình Nhưỡng đồng ý “chấm dứt hoàn toàn mọi hành động thù địch chống lại nhau” qua việc thực hiện các biện pháp như đình chỉ các cuộc tập trận quân sự gần biên giới, hạn chế các cuộc tập trận bắn đạn thật, áp đặt các vùng cấm bay và duy trì đường dây nóng. Việc hủy bỏ CMA giống như đòn giáng mạnh vào hy vọng hòa bình trên bán đảo Triều Tiên bởi đây là thỏa thuận then chốt nhằm giảm nguy cơ xảy ra các sự cố đụng độ và bạo lực giữa hai bên.

Các hoạt động quân sự “ăn miếng trả miếng” giữa các bên trên bán đảo Triều Tiên năm 2023 khiến cơ hội giải quyết hòa bình vấn đề hạt nhân trong khu vực trở nên xa với. Khả năng trở lại mô hình “ngoại giao thượng đỉnh” (giữa Triều Tiên và Hàn Quốc cũng như giữa Mỹ và Triều Tiên) vốn được tiến hành thành công vào năm 2018-2019 trong giải quyết vấn đề hạt nhân Triều Tiên, ngày càng khó khăn. 

Vòng xoáy căng thẳng và chạy đua quân sự trong thời gian qua cho thấy “thùng thuốc súng” trên bán đảo Triều Tiên đang nóng trở lại và có nguy cơ nổ tung bất cứ lúc nào. Ðiều cấp bách hiện nay là các bên liên quan cần hợp tác, kiềm chế, bởi chỉ nỗ lực ngoại giao mới có thể giải quyết các bất đồng, tránh kịch bản xấu nhất xảy ra.