Bài 1: Ngôi đền thiêng nơi miền Tây sông nước

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là bản sắc văn hóa, đạo lý truyền thống ngàn đời của dân tộc Việt Nam. Từ địa đầu Tổ quốc đến Đất Mũi Cà Mau, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được thực hành, truyền thừa qua nhiều thế hệ, thống nhất trong đa dạng văn hóa, mang ý nghĩa về tinh thần đại đoàn kết, thiêng liêng hai tiếng “đồng bào”.

Thấu hiểu, trân trọng tình cảm và nguyện vọng thiết tha của đồng bào TP Cần Thơ cũng như ĐBSCL, lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã thống nhất chủ trương xây dựng Đền thờ Vua Hùng tại TP Cần Thơ.

“Trái tim” đồng bằng hướng về Quốc Tổ

Trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt Nam từ bao đời nay đã xác tín: Vua Hùng là các vị khởi đầu, có công dựng nên nhà nước Văn Lang, là tổ tiên của dân tộc Việt Nam. Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch hằng năm là ngày cả dân tộc bày tỏ lòng biết ơn cội nguồn, tri ân Quốc Tổ. Từ đất Tổ Phú Thọ, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được dân tộc Việt Nam gìn giữ, lan rộng khắp cả nước. Với những giá trị đặc biệt đó, “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, vào ngày 6-12-2012.

Đền chính. 

Tại khu vực ĐBSCL, khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, tín ngưỡng thờ Hùng Vương đã xuất hiện và phát triển mạnh mẽ ở nhiều nơi, tiêu biểu như ở Tân Hiệp (An Giang), Giao Khẩu (Cà Mau), các đình ở TP Cần Thơ… Hiện nay, mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch, nhiều ngôi đình ở TP Cần Thơ như đình Bình Thủy (phường Bình Thủy), đình Thuận Hưng (phường Thuận Hưng)... đều tổ chức dâng hương hướng về Quốc Tổ.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã đồng ý xây dựng Đền thờ Vua Hùng tại TP Cần Thơ - thành phố có vị thế trung tâm của ĐBSCL, với ý nghĩa như là “trái tim”, là sự hội tụ tâm linh, nơi hướng lòng tri ân của người đồng bằng. Đền thờ Vua Hùng TP Cần Thơ tọa lạc tại đường Lạc Long Quân, phường Bình Thủy, được khởi công vào tháng 6-2019 và khánh thành dịp Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2022.

Trước đây, mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, TP Cần Thơ đều long trọng tổ chức Lễ dâng hương hướng về Quốc Tổ tại Bảo tàng TP Cần Thơ với các nghi thức trang trọng, thành kính. Từ năm 2021, khi công trình cơ bản hoàn thành, và từ khi khánh thành đến nay, TP Cần Thơ long trọng tổ chức Lễ Giỗ Tổ tại Đền thờ Vua Hùng TP Cần Thơ. Trong tiếng trống, chiêng uy nghiêm, các đại biểu trang nghiêm đảnh lễ, dâng hoa, dâng hương tưởng nhớ, tri ân công đức Quốc Tổ Hùng Vương và các vị tiền nhân có công dựng nước. Trước lễ dâng hương có nghi thức thả lá đại kỳ, diện tích 18x18m, trung tâm nổi bật với hai chữ “HÙNG VƯƠNG” thể hiện theo lối chữ triện. Phần hội được tổ chức phong phú các hoạt động thể thao, triển lãm ảnh, văn nghệ; thi gói, nấu, trưng bày bánh tét, bánh chưng… Qua đó, mỗi dịp Giỗ Tổ thu hút hàng trăm ngàn lượt đồng bào và du khách nước ngoài đến chiêm bái, tham quan, trải nghiệm.

5 năm qua, việc tổ chức Giỗ Tổ hằng năm đi vào nền nếp, có chiều sâu văn hóa, tạo được sức lan tỏa. Đặc biệt, mỗi dịp đất nước, TP Cần Thơ diễn ra sự kiện lớn, lãnh đạo thành phố và đông đảo đại biểu đều tề tựu về đây dâng hương, trước tri ân Quốc Tổ, sau nguyện cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, đất nước yên bình, thịnh vượng. Sâu xa hơn, Đền thờ Vua Hùng TP Cần Thơ còn là công trình thiêng liêng nhắc nhở, kết nối, củng cố tình đoàn kết, thương yêu, đùm bọc lẫn nhau của những người cùng chung cội nguồn.

Ý nghĩa Đền thờ Vua Hùng TP Cần Thơ

Công trình có diện tích 4ha, tổng thể được thiết kế cách điệu theo hình dáng bản đồ Việt Nam, bên trong có hai hồ nước tượng trưng sự khẳng định hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam.

Công trình lấy đền chính làm biểu tượng trung tâm với hình dáng trống đồng cách điệu, bao bọc bởi 18 cánh cung có điêu khắc hoa văn trang trọng, đậm truyền thống văn hóa thời đại Hùng Vương, tượng trưng 18 đời Vua Hùng. Khối đền chính nằm giữa hồ điều hòa hình tròn, gửi gắm hồn cốt miền Tây với đặc trưng sông nước. Đền thờ chính cao 19,5m (lấy ý nghĩa ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh là ngày 19-5-1890), diện tích gần 1.300m², có hình khối tròn xây trên nền vuông, tượng trưng trời tròn và đất vuông. Dựa trên ý tưởng 54 dân tộc Việt Nam gắn kết keo sơn, mặt bằng khối đền chính được thiết kế với tâm đền chính chia vòng tròn đền chính thành 54 khoảng cách bằng nhau.

Đoàn rước tiến vào đền chính trong Giỗ Tổ Hùng Vương năm Ất Tỵ. 

Cổng chính Đền thờ Vua Hùng TP Cần Thơ hướng về phía Đông Nam, nằm ở trục thần đạo, từ cổng chính đi qua các hạng mục: nghi môn, nhà bia, đền chính. Cổng phụ nằm bên đường Võ Văn Kiệt có kiến trúc giống cổng chính. Cổng chính đền thờ lấy ý tưởng thiết kế từ hoa văn nhà cái mái hình thuyền trên trống đồng Đông Sơn được ốp đá xanh Thanh Hóa. Cổng gồm cửa chính và 2 cửa phụ, phía trên nổi bật dòng chữ “ĐỀN THỜ VUA HÙNG”.

Nghi môn quay về hướng Đông Nam được tạo dựng bởi các cột bê tông ốp đá vững chắc đỡ các mái, cao 9m. Hình thức mái mang dáng dấp nhà truyền thống của người Việt cổ, thể hiện họa tiết hoa văn trên trống đồng. Dưới mái nghi môn có phiến đá hình chữ nhật, hoa văn bao quanh, giữa khắc chìm dòng chữ “ĐỀN THỜ VUA HÙNG”.

Nhà điều hành và nhà dịch vụ là hai dãy nhà hai bên, đoạn giữa cổng chính và nghi môn. Trước mặt hai dãy nhà có hai hàng cột cờ, gồm 18 cột, tượng trưng 18 đời Vua Hùng.

Nhà bia được xây dựng giữa sân đền, rộng hơn 300m², cao 11m, mô phỏng kiến trúc ngôi đình truyền thống ở Nam Bộ, mái lợp ngói, đỡ bằng các cột gỗ. Bên trong có bia ghi chép lịch sử thời đại Vua Hùng và quá trình xây dựng đền thờ.

Tại chính điện của đền chính, các gian thờ trên tầng 2, hoa văn phù điêu sử dụng trên vách, cột tái hiện dựa trên các các truyền thuyết có liên quan đến thời đại Hùng Vương. Trung tâm của không gian thờ tự là ngai thờ Quốc Tổ Hùng Vương, hai bên bài trí ngai thờ Tổ phụ Lạc Long Quân và Tổ mẫu Âu Cơ, hai bên ngoài cùng là bàn thờ Lạc Hầu và Lạc Tướng.

Gian thờ còn tôn trí các Linh khí được cung thỉnh từ Khu di tích lịch sử - văn hóa quốc gia đặc biệt Đền Hùng, tỉnh Phú Thọ - Đền thiêng Quốc Tổ, gồm: 18kg đất, 18 lít nước, chân nhang Tổ tiên cùng các đồ lễ do tỉnh Phú Thọ cung tiến như trống đồng, bộ chấp kích, bộ bát bửu, chuông, trống. Hai bên vách trái, phải đền chính có 2 bức phù điêu, tái hiện truyền thuyết “Con Rồng Cháu Tiên” (phải) và các sự tích thời đại Hùng Vương như sự tích Mai An Tiêm, sự tích "Bánh chưng bánh dày" (trái). Tầng 1 của đền chính là không gian trưng bày giới thiệu về văn hóa Đông Sơn, thời đại Hùng Vương và chủ đề ĐBSCL hướng về Quốc Tổ.

Với những giá trị kiến trúc, mỹ thuật đặc biệt, Đền thờ Vua Hùng TP Cần Thơ đã vinh dự được trao giải Đồng - Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia năm 2024-2025.

Năm 2023, Đền thờ Vua Hùng TP Cần Thơ được Hiệp hội Du lịch ĐBSCL công nhận là Điểm du lịch tiêu biểu.

Mỗi năm, Đền thờ Vua Hùng TP Cần Thơ đón hàng triệu lượt đồng bào và du khách tham quan, lễ bái.

ĐĂNG HUỲNH

Mời xem tiếp bài 2 vào ngày 12-4: "Miền Tây thu nhỏ" trong ngôi đền thiêng.