Việt Nam xếp thứ 14 trong số 20 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới, đồng thời thuộc nhóm 20 quốc gia có gánh nặng bệnh lao đa kháng thuốc cao... Ước tính hằng năm, khoảng 130.000 người Việt Nam mắc lao mới; mỗi ngày có 46 người tử vong vì bệnh lao. Cùng với cả nước, nhiều năm nay, TP Cần Thơ luôn nỗ lực hoạt động phòng, chống lao, hướng đến thanh toán bệnh lao...

Tăng cường phát hiện, điều trị sớm

Bệnh viện Lao và Bệnh phổi (BVL&BP) TP Cần Thơ là đơn vị chịu trách nhiệm quản lý chương trình phòng, chống lao. Đồng thời điều trị bệnh lao đa kháng thuốc, tiền siêu kháng thuốc, siêu kháng thuốc cho TP Cần Thơ và 9 tỉnh vùng ĐBSCL. Theo bác sĩ Hứa Trung Tiếp, Phó Giám đốc BVL&BP TP Cần Thơ, mạng lưới phòng, chống lao tại TP Cần Thơ hình thành từ thành phố đến quận, huyện và các trạm y tế (TYT). Khi bệnh nhân đến khám tại TYT, BV quận, huyện, nếu nghi ngờ mắc lao (ho, khạc ra đàm kéo dài, đau ngực, tức ngực, sốt, chán ăn, mệt mỏi đôi khi có ho ra máu...) được chuyển đến Tổ Lao thuộc Trung tâm Y tế dự phòng quận, huyện để chụp X - quang phổi, xét nghiệm đàm. Với bệnh lao ngoài phổi, chuyển bệnh nhân đến BVL&BP TP Cần Thơ để thực hiện thêm các xét nghiệm giúp chẩn đoán lao. Khi được chẩn đoán lao, chuyển bệnh nhân về nơi cư trú để tiêm, uống thuốc từ 6 - 8 tháng (tại TYT). Quá trình điều trị, bệnh nhân được tái khám định kỳ, chụp X - quang phổi, xét nghiệm đàm…Với bệnh nghi lao đa kháng thuốc, được làm xét nghiệm Gene Xpert MTB/RIF hoặc kháng sinh đồ lao để chẩn đoán xác định nhưng thời gian điều trị dài hơn và bệnh nhân nhập viện điều trị từ khoảng 10 - 14 ngày. Sau đó, bệnh nhân được chuyển về địa phương nơi cư trú tiếp tục điều trị. Bệnh nhân được chích thuốc, uống thuốc tại TYT và tái khám hàng tháng tại BVL&BP TP Cần Thơ.

Bác sĩ, điều dưỡng Khoa Lao đa kháng thuốc khám, đo huyết áp... cho bệnh nhân bị lao đa kháng thuốc.

Năm 2015, toàn TP Cần Thơ phát hiện, thu dung điều trị 1.988 bệnh nhân lao, tỷ lệ điều trị khỏi trên 95%. Riêng bệnh lao đa kháng thuốc, phát hiện, thu nhận điều trị 50 bệnh nhân (TP Cần Thơ) và 209 bệnh nhân (các tỉnh), nâng tổng số bệnh nhân lao đa kháng thuốc BV đang quản lý lên 74 bệnh nhân (TP Cần Thơ) và 473 bệnh nhân (các tỉnh). Kết quả điều trị lao đa kháng thuốc khỏi 65%. Bệnh nhân Huỳnh Văn Khiêm, ngụ huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang, đang điều trị bệnh lao đa kháng thuốc ở BVL&BP TP Cần Thơ, cho biết: "Năm 2014, tôi phát hiện bị lao. Sau khi điều trị khỏi một thời gian, bệnh tái phát, tôi được BV huyện chuyển lên điều trị ở BVL&BP TP Cần Thơ. Nhờ các bác sĩ, điều dưỡng nhiệt tình điều trị, tư vấn, nay bệnh đã đỡ nhiều. Bác sĩ nói tôi sắp được xuất viện, về địa phương tiếp tục điều trị, uống thuốc miễn phí. Tôi cố gắng tuân thủ điều trị đúng cách để sớm lành bệnh, để không lây cho người xung quanh". Bác sĩ Hứa Trung Tiếp cho biết: "Bệnh nhân được miễn phí thuốc điều trị lao, chỉ trả tiền thuốc hỗ trợ điều trị, thuốc điều trị các bệnh lý khác, tiền giường, thủ thuật, cận lâm sàng. Tuy nhiên, nếu có bảo hiểm y tế (BHYT) thì được chi trả. Bệnh nhân lao đa kháng thuốc còn được Quỹ toàn cầu hỗ trợ tiền ăn, tiền giường nằm điều trị, xét nghiệm, tiền xe khám bệnh định kỳ. Nhiều năm nay, các nhà hảo tâm đến BV nấu cháo, súp, nui, hủ tiếu…, phát miễn phí để bệnh nhân có sức khỏe chiến đấu với bệnh".

Triển khai điều trị siêu kháng thuốc

Đầu năm 2016, BVL&BP TP Cần Thơ là 1 trong 3 tỉnh, thành trên toàn quốc (Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ) được Chương trình chống lao quốc gia giao trọng trách điều trị bệnh lao tiền siêu kháng thuốc và siêu kháng thuốc bằng thuốc mới, là phác đồ mới đầu tiên trên thế giới. Bác sĩ Huỳnh Văn Thanh, Trưởng khoa Lao đa kháng thuốc, BVL&BP TP Cần Thơ, cho biết: "Việc triển khai điều trị lao siêu kháng thuốc và tiền siêu kháng thuốc mở ra cơ hội sống còn cho bệnh nhân. Trước đây, bệnh nhân điều trị thất bại bệnh lao, chuyển sang điều trị lao đa kháng thuốc; nếu tiếp tục thất bại thì không còn cách nào điều trị. Nay bệnh nhân may mắn tiếp cận với thuốc mới hoàn toàn miễn phí. Khi tiếp nhận các ca bệnh này, đầu tiên, chúng tôi điều trị hỗ trợ để nâng thể trạng bệnh nhân vì chẩn đoán lao tiền siêu kháng thuốc và siêu kháng thuốc phải cấy vi khuẩn lao, làm hain test (sinh học phân tử chẩn đoán lao đa kháng thuốc), kháng sinh đồ…, khoảng 2-3 tháng mới có kết quả, mẫu phải gởi ở BV Phạm Ngọc Thạch, TP Hồ Chí Minh. Bệnh nhân điều trị siêu kháng thuốc nằm viện ít nhất 4 tuần, theo dõi xét nghiệm hằng tuần vì nhiều tác dụng phụ. Mỗi tuần bệnh nhân tái khám và nhận thuốc tại BV, sau đó là tái khám hằng tháng. Quá trình điều trị kéo dài từ 19-24 tháng". Bác sĩ Hứa Trung Tiếp cho biết thêm: "Bệnh nhân tuân thủ điều trị, cơ may khỏi bệnh cao và hạn chế lây lan ra cộng đồng". Để góp phần thanh toán bệnh lao, năm 2015, TP Cần Thơ điều trị dự phòng lao (INH) tại TYT cho 231 trẻ dưới 5 tuổi có tiếp xúc nguồn lây lao.

Dù đạt nhiều kết quả trong công tác phòng, chống lao nhưng để thanh toán bệnh lao, thành phố còn nhiều thách thức như: nhiều bệnh nhân lao trong cộng đồng chưa được khám, phát hiện sẽ tiếp tục là nguồn lây; tình hình lao đa kháng thuốc diễn biến phức tạp, bác sĩ chuyên ngành lao còn thiếu... Theo bác sĩ Hứa Trung Tiếp: "Hướng tới thanh toán bệnh lao, Ngày Thế giới Chống lao năm nay (24-3), BV tham mưu Sở Y tế thành phố chỉ đạo các đơn vị tăng cường tuyên truyền, nâng cao kiến thức người dân về bệnh lao; giảm kỳ thị đối với bệnh lao; tiếp cận, sử dụng tốt nhất dịch vụ phát hiện, chẩn đoán, điều trị và dự phòng; đồng thời huy động các tổ chức, cá nhân, ban, ngành, đoàn thể tích cực tham gia phòng, chống lao".

Bài, ảnh: H.HOA