Các đô thị lớn vốn đất chật người đông, giá mặt bằng đắt đỏ, hợp đồng thuê ổn định khó kiếm... vốn là những rào cản khiến nhiều doanh nghiệp văn hóa ngần ngại đầu tư. Đối với những người làm công việc sáng tạo, nhất là những người trẻ, việc phải tự tìm xưởng, lo chỗ trưng bày, muốn tổ chức biểu diễn phải tính toán từng khoản chi phí thuê địa điểm, thiết bị... luôn là bài toán không dễ giải.

Vở kịch "Huyền tích Hồ Gươm" tái hiện cuộc khởi nghĩa Lam Sơn trên sân khấu.

Trong bối cảnh ấy, trung tâm công nghiệp văn hóa được kỳ vọng sẽ tạo nên những không gian làm nghề ổn định, nơi các khâu sáng tạo, sản xuất, trình diễn và phân phối có thể kết nối với nhau. Khi được sử dụng chung hạ tầng, người làm nghề có thể giảm chi phí, tìm kiếm đối tác thuận lợi hơn và dành nhiều nguồn lực cho chất lượng sản phẩm. Quan trọng hơn, sự gặp gỡ giữa nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà thiết kế và doanh nghiệp có thể mở ra những cách tiếp cận mới với di sản, đưa nghề thủ công, làn điệu truyền thống hay câu chuyện đô thị đến gần công chúng đương đại. Văn hóa nhờ đó không chỉ được gìn giữ mà còn tạo ra sinh kế và giá trị kinh tế.

Nghị quyết số 299/NQ-CP ngày 29/9/2026 của Chính phủ đã đặt ra những nhiệm vụ cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển các trung tâm công nghiệp văn hóa, trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa và sáng tạo nội dung số.

Theo đó, Ủy ban nhân dân các thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh phải xác định nhu cầu sử dụng đất, vị trí và quy mô quỹ đất dành cho các trung tâm, hoàn thành trong tháng 10/2026. Đến tháng 12/2026, các địa phương trọng điểm về phát triển công nghiệp văn hóa lựa chọn một số lĩnh vực có lợi thế, với không quá ba dự án quan trọng mang tính dẫn dắt, lan tỏa. Mỗi dự án phải xác định rõ sản phẩm, doanh nghiệp thực hiện, nguồn vốn, thị trường, tài sản trí tuệ và mức đóng góp dự kiến vào GRDP, việc làm, xuất khẩu hoặc du lịch. Những yêu cầu này cho thấy định hướng không chỉ dừng ở việc dành đất, xây dựng cơ sở vật chất, mà còn hướng tới sản phẩm và hiệu quả kinh tế cụ thể.

Thủ đô Hà Nội đã có những bước đi từ khá sớm với Nghị quyết số 24/2025/NQ-HĐND quy định về tổ chức và hoạt động của trung tâm công nghiệp văn hóa trên địa bàn thành phố. Ngày 8/10, phường Hoàn Kiếm khởi công dự án cải tạo, sửa chữa hai địa điểm tại số 17 phố Nguyễn Thiện Thuật và số 40 phố Thanh Hà, từng bước hình thành Trung tâm Công nghiệp văn hóa Đồng Xuân-Bắc Qua với diện tích khoảng 3.862m² giữa khu phố cổ. Tại đây dự kiến hình thành không gian trưng bày, xưởng sáng tạo, địa điểm biểu diễn nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng.

Mỗi địa phương đều có lợi thế riêng để phát triển công nghiệp văn hóa. Hà Nội giàu di sản, có thế mạnh về thiết kế, thủ công mỹ nghệ và nghệ thuật truyền thống. Thành phố Hồ Chí Minh có thị trường năng động trong các lĩnh vực điện ảnh, biểu diễn, quảng cáo và nội dung số… Vì vậy, các trung tâm không nên được tổ chức theo một khuôn mẫu chung, mà cần mang bản sắc và đáp ứng nhu cầu thực tế của từng địa phương.

Để tránh tình trạng công trình khang trang nhưng hoạt động thưa vắng, việc lựa chọn đơn vị vận hành và thu hút người làm nghề cần được tính toán ngay từ khâu xây dựng đề án. Doanh nghiệp, nhóm sáng tạo và nghệ sĩ nên được tham gia xác định nhu cầu, mô hình hoạt động, dịch vụ dùng chung và phương án khai thác không gian. Những cam kết về chương trình, sản phẩm và khả năng kết nối thị trường cần được coi trọng. Bên cạnh đó, bảo đảm các dịch vụ hỗ trợ về thiết bị, đào tạo, kết nối đối tác và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ,… sẽ giúp trung tâm thật sự trở thành nơi nuôi dưỡng sáng tạo.

Trung tâm công nghiệp văn hóa chỉ phát huy giá trị khi không gian được lấp đầy bằng hoạt động sáng tạo thực chất, sản phẩm có công chúng và người làm nghề có thể sống được bằng nghề. Từ chủ trương đến kết quả vẫn là một chặng đường cần sự phối hợp, đầu tư đúng hướng và cơ chế vận hành phù hợp. Khi những điều kiện ấy được bảo đảm, các trung tâm mới có thể trở thành động lực phát triển công nghiệp văn hóa, góp phần làm giàu bản sắc địa phương và tạo thêm giá trị cho nền kinh tế.

THÀNH NAM (Báo Nhân dân)