TRÍ VĂN (Tổng hợp)

Nga hôm 17-7 thông báo rút khỏi Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen, cho rằng những điều khoản liên quan đến nước này không được thực thi. Động thái này của Mát-xcơ-va một lần nữa làm dấy lên lo ngại về nguồn cung ứng lương thực toàn cầu.

Một tàu chở ngũ cốc của Ukraine. Ảnh: CNN

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov trong cuộc họp báo tuyên bố: “Tổng thống Vladimir Putin đã đặt hạn chót là ngày 17-7. Đáng tiếc là những điều khoản liên quan đến Nga trong thỏa thuận Ngũ cốc Biển Đen không được thực thi. Vì vậy, thỏa thuận này sẽ chấm dứt hiệu lực từ hôm nay”. Ông Peskov để ngỏ khả năng phục hồi thỏa thuận khi nhấn mạnh Nga sẽ “ngay lập tức” quay trở lại thực hiện thỏa thuận khi các bên còn lại tuân thủ đầy đủ các cam kết đối với Mát-xcơ-va.

Sáng kiến Ngũ cốc biển Đen do Thổ Nhĩ Kỳ, Liên Hiệp Quốc (LHQ) làm trung gian được các bên liên quan ký hồi 7-2022 tại thành phố Istanbul. Thỏa thuận được thiết kế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu lương thực từ các cảng trên Biển Đen của Ukraine, cũng như tái khởi động việc xuất khẩu ngũ cốc và phân bón từ Nga. Thỏa thuận đã được gia hạn 3 lần và hết hiệu lực hôm 17-7.

Thỏa thuận được chứng minh giữ vai trò rất quan trọng trong việc ổn định giá lương thực toàn cầu và góp phần “cứu đói” các nước đang phát triển phụ thuộc vào nguồn cung của Ukraine. Kể từ khi được triển khai, thỏa thuận đã cho phép xuất khẩu gần 33 triệu tấn lương thực qua các cảng của Ukraine, nơi chiếm 10% thị trường lúa mì, 15% thị trường bắp và 13% thị trường lúa mạch thế giới. Riêng Chương trình Lương thực Thế giới theo thỏa thuận đã vận chuyển hơn 725.000 tấn lương thực để hỗ trợ hoạt động nhân đạo, giúp giảm nạn đói ở một số nơi bị ảnh hưởng nặng nề nhất thế giới, gồm Afghanistan, Ethiopia, Kenya, Somalia, Sudan và Yemen.

Tuy nhiên, Tổng thống Putin  nói rằng mục tiêu chính của thỏa thuận là cung cấp ngũ cốc cho các nước có nhu cầu “đã không được thực hiện”. Ngược lại, hầu hết ngũ cốc của Ukraine được chuyển đến các quốc gia khá thịnh vượng của Liên minh châu Âu (EU), trái với thỏa thuận mà họ từng ký. Ông chủ Điện Kremlin cho biết thêm rằng các nước châu Phi hầu như không được nhận nguồn ngũ cốc này, đồng thời chỉ trích phương Tây không thực hiện cam kết nào theo sự điều hành của LHQ. Ông Putin khẳng định Mát-xcơ-va sẵn sàng cung cấp miễn phí ngũ cốc cho các nước nghèo nhất trên thế giới, thay thế nguồn cung từ Kiev sau khi rút khỏi thỏa thuận.

Giới chức phương Tây nhanh chóng lên án quyết định của Nga. Trong khi Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Jens Stoltenberg chỉ trích rằng động thái này sẽ tiếp tục gây hại cho hàng triệu người dễ bị tổn thương trên khắp thế giới. Ngoại trưởng Ba Lan Zbigniew Rau trong một bài viết trên trang cá nhân Twitter cho rằng hành động của Nga “không khác gì là hành động xâm lược kinh tế nhằm vào các quốc gia Nam bán cầu, những nước phụ thuộc nhiều nhất vào ngũ cốc của Ukraine”. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thì cho rằng “đây là một nỗ lực khác của Nga nhằm vũ khí hóa nạn đói và gây bất ổn thị trường lương thực toàn cầu”. 

Trong bối cảnh trên, Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Ý Antonio Tajani hôm 17-7 cho biết nước này và các đối tác quốc tế đang nỗ lực tìm “các giải pháp thay thế”. Vấn đề sẽ được giải quyết tại hội nghị thượng đỉnh về an ninh lương thực mà Roma sẽ phối hợp tổ chức với LHQ vào ngày 24-7 tới. Về phần mình, Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres cũng bày tỏ quan ngại về nguy cơ hàng triệu người sẽ thiếu lương thực trong thời gian tới. Ông Guterres cho biết LHQ sẽ tiếp tục nỗ lực để hàng nông sản và phân bón của Ukraine cùng Nga có thể tiếp cận các thị trường “mà không bị cản trở”.