Được  sự hỗ trợ của New Zealand, Viện Mekong (Thái Lan) chuẩn bị mở lớp tập huấn truyền thông về an toàn thực phẩm cho khoảng 20 nhà báo thuộc tiểu vùng MeKong mở rộng, từ ngày 28-8 đến 1-9-2017 ở Khon Kaen, Thái Lan. Chưa bao giờ các hoạt động xã hội tập trung cho vấn đề an toàn thực phẩm như vài năm trở lại đây. Vì sao vậy?

Hàng hóa xuất khẩu ngày càng khó. Ảnh: NB

Thế giới đang đứng trước sự khủng hoảng mô hình tăng trưởng? Bên cạnh tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), một tờ tin khoa học trong nước nói rằng hiện nay dư lượng kháng sinh trong thực phẩm (thịt, cá, trứng, sữa, v.v…) dù ở dạng nguyên chất hay đã chuyển hóa cũng bị xem là một trong những nguyên nhân của tình trạng mất an toàn vệ sinh thực phẩm, gây tác hại đối với sức khỏe con người.

Thật khác xa so với những năm 90  thế kỷ trước, việc sử dụng các chất kháng sinh với mục đích chữa bệnh, kích thích tăng trưởng, từng được xem như "cải tiến kỹ thuật" thì nay chloramphenicol, malachite green và leuco malachite green, crystal violet và leuco crystal violet, nitrofurans, nitroimidazoles… bị cấm sử dụng trong thực phẩm (thủy sản, thịt gia súc, gia cầm) vì tích lũy lâu ngày sẽ gây hiện tượng lờn thuốc; không hiệu quả khi điều trị bệnh bằng kháng sinh. Cloramphenicol bị cấm sử dụng trên thế giới do gây các dạng thiếu máu và ở một số trường hợp đặc biệt có thể dẫn đến tử vong; thuốc nitrofurans, quinoxalinedinoxides, nitroimidazoles… nếu tích lũy do dùng lâu ngày có thể gây suy gan, suy thận, thậm chí gây ung thư, đột biến gen.
Tình trạng lây nhiễm kháng sinh cấm có nguồn gốc từ khâu nuôi trồng, nhất là tôm, cá đã được cảnh báo cách đây hơn 10 năm, không phải mới hôm qua, nhưng tại sao không được cải thiện lại có cách giải thích khác: còn thị trường mênh mông ở Trung Quốc.

 Ông David Lennarz, nguyên chuyên gia kỹ thuật Cơ quan quản lý an toàn thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), cho biết, theo Đạo luật an toàn thực phẩm của Hoa Kỳ (FSMA), các cơ sở "sản xuất, chế biến, đóng gói hoặc lưu trữ thực phẩm" phải đăng ký với FDA, bắt buộc phải chỉ định một đại diện tại Mỹ để làm điểm liên lạc với FDA.  Hiện nay, có khoảng 1.536 cơ sở tại Việt Nam đã đăng ký với FDA, Thái Lan là 1.530, trong khi Trung Quốc là 26.743 cơ sở. Đừng nghĩ rằng thị trường Trung Quốc, vốn được xem là dễ tính sẽ bỏ qua những quy định toàn cầu vì  họ cũng phải làm theo quy chuẩn lành mạnh.

Sẽ là "tự sát tập thể" nếu cứ tiếp tục không tuân thủ quy định về sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng, chế biến nông thủy sản, thực phẩm, chăn nuôi, thuốc BVTV ngoài danh mục cho phép hoặc sử dụng kháng sinh để bảo quản thực phẩm.

Đạo luật hiện đại hóa an toàn thực phẩm (FSMA) còn quy định việc đăng ký các cơ sở thực phẩm phải gia hạn lại số đăng ký vào hai năm chẵn (2016, 2018, 2020…); đồng thời, các cơ sở thực phẩm phải nêu rõ nếu chuyến hàng nhập khẩu của mình đã từng bị từ chối nhập cảnh ở cảng nào của nước khác hay không.

Với những quy định quá chặt này, các công ty chuyên "mua đi bán lại" trong nước có dấu hiệu chuyển hướng sang các thị trường Trung Đông. Tuy nhiên, thương vụ Đại sứ quán Việt Nam tại Các tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE)  cảnh báo các doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh lưu ý  tình trạng các công ty nhập khẩu (trái cây) có dấu hiệu lừa đảo khi đưa hàng sang Dubai, UAE.

Các doanh nghiệp nhập khẩu trái cây nằm trong "danh sách đen" có dấu hiệu lừa đảo gồm: Green Belt Food Stuff; Diamond Empire General Trading; Vintage International F.Z.C.; Mohammad Mehdi General Trading; Onion Food Stuff Trading; Khushi Trading; Olwen International FZC; Red Fort Trading; Season Food Stuff Trading; Lassani Food Stuff Trading; Mahak Gulf Trading; Takbeer Trading và công ty Floral Fruit.

"Không ít doanh nghiệp Việt Nam đã bị chậm trả lên đến 6 tháng - 1 năm, thậm chí sang tận nơi để đòi tiền nhưng cũng không giải quyết được. Họ hứa trả, nhưng thanh toán nhiều lần hoặc phát hành thanh toán giả mạo", theo  Thương vụ Việt Nam tại UAE. Các công ty nhập khẩu có tên trong danh sách đen thường đưa ra cách người bán cho người mua nợ tiền, phương thức thanh toán 50% trả tiền sau khi nhận bản scan chứng từ gửi hàng và 50% thanh toán sau khi nhận được hàng đúng chất lượng (thậm chí là sau khi nhận hàng 15 ngày) do họ biết các công ty bán hàng muốn chạy khỏi những vùng đang nêu cao tính an toàn. Và còn chờ gì nữa, cứ gài sẵn những bẫy rập trên đường đi. 

 Châu Lan