Ngày 27-4, Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) Mike Pompeo đã tuyên thệ nhậm chức ngoại trưởng.

Ông Pompeo vượt qua vòng bỏ phiếu xác nhận đầy chia rẽ tại Thượng viện với tỷ lệ 57 phiếu thuận và 42 phiếu chống. Đảng Dân chủ cáo buộc tân ngoại trưởng là người “hiếu chiến, có quan điểm chống Hồi giáo và kỳ thị đồng tính”. Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump ca ngợi ông Pompeo là người “tài trí”, “luôn đặt lợi ích nước Mỹ lên hàng đầu” và là “tài sản quý giá đối với quốc gia ở thời khắc mấu chốt trong lịch sử”.

Tân Ngoại trưởng Mỹ Pompeo (giữa). Ảnh: EPA

Chưa đầy một tiếng sau khi tuyên thệ, Bộ Ngoại giao Mỹ ra thông báo cho biết tân ngoại trưởng đã lên chuyến bay tới Bỉ để kịp tham dự cuộc họp với các đối tác Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Trong 3 ngày tới, ông Pompeo sẽ tiếp tục thăm lần lượt các nước Saudi Arabia, Israel và Jordan. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Heather Nauert cho biết những điểm đến này phản ánh tầm quan trọng của họ trong vai trò đồng minh và đối tác của Mỹ ở khu vực. Song, bà Nauert cũng thừa nhận chưa có ngoại trưởng nào trong lịch sử gần đây sớm công du sau khi nhậm chức như ông Pompeo.

Theo BBC, cựu lãnh đạo CIA là người theo phái hành động và việc ông trì hoãn bài phát biểu truyền thống với nhân viên Bộ Ngoại giao để lập tức lên máy bay sang dự hội nghị ở Brussels phản ánh quyết tâm của tân ngoại trưởng muốn tách biệt với người tiền nhiệm Rex Tillerson, vốn bị Tổng thống Trump sa thải hồi tháng 3. Trong thời gian điều hành bộ máy ngoại giao Mỹ, ông Tillerson bị cho đã thất bại trong việc bảo vệ cơ quan này trước sự cắt giảm ngân sách và thiếu hụt nhân lực ở các vị trí quan trọng. Vì vậy, việc bổ nhiệm ông Pompeo đang được kỳ vọng sẽ tạo diện mạo mới cho Bộ Ngoại giao khi ông cam kết sẽ nhanh chóng giải quyết khó khăn về tài chính và nhân sự để “khôi phục lại sự vẻ vang” của bộ. Và chuyến đi gấp rút sau khi tuyên thệ chính là thông điệp nhấn mạnh quyết tâm đưa cơ quan này trở lại vị trí trung tâm chính sách đối ngoại Mỹ.

Ngoài vấn đề nội bộ, thời điểm ông Pompeo nhậm chức cũng là lúc Washington đối mặt với nhiều thách thức ngay bên trong Nhà Trắng cho đến chính sách đối ngoại. Trong vai trò Ngoại trưởng, ông Pompeo sẽ gánh trách nhiệm ổn định tình hình nhân sự chính quyền ông Trump tại thời điểm Cố vấn An ninh Quốc gia John Bolton được cho đang tiến hành chiến dịch “thanh trừng” sau khi sa thải hàng chục cố vấn hàng đầu tại Hội đồng An ninh Quốc gia. Đây được xem là thách thức cam go khi ông Pompeo phải làm tốt vai trò thúc đẩy quan hệ hợp tác với ông Bolton đồng thời kiến tạo liên minh với Chánh Văn phòng Nhà Trắng John Kelly, Bộ trưởng Quốc phòng Jim Mattis và cố vấn cấp cao Nhà Trắng cũng là con rể ông Trump, Jared Kushner. Ngoài ra, ông Pompeo còn có nhiệm vụ hàn gắn rạn nứt giữa Bộ Ngoại giao và đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc Nikki Haley sau thời gian căng thẳng dưới thời ông Tillerson, cũng như mâu thuẫn gần đây giữa bà Haley và Tổng thống Trump trong quan điểm trừng phạt Nga.

Trên phương diện đối ngoại, người ta thừa nhận tân Ngoại trưởng Mỹ là một trong những nhân vật gần gũi nhất lấy được lòng tin của Tổng thống Trump. So với người tiền nhiệm Tillerson, Mike Pompeo hoàn toàn chia sẻ với ông Trump quan điểm cứng rắn về Iran và Triều Tiên. Ông Pompeo cũng là quan chức đầu tiên của chính quyền ông Trump tiếp xúc trực tiếp lãnh đạo Triều Tiên trong chuyến thăm bí mật cách đây vài tuần. Giới quan sát dự đoán cựu lãnh đạo CIA sẽ tiếp tục dẫn đầu trong công tác chuẩn bị hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Triều, có thể diễn ra vào tháng 5 hoặc đầu tháng 6.

Về vấn đề hạt nhân Iran, ông Pompeo trước đây từng chỉ trích và kêu gọi hủy thỏa thuận đạt được dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama. Nhưng trong phiên điều trần xác nhận đề cử, ông Pompeo cam kết sẽ nỗ lực duy trì hiệp ước này. Và trong 2 tuần tới, tân ngoại trưởng phải cố vấn cho tổng thống liệu có nên gia hạn các biện pháp trừng phạt từng bị đình chỉ theo thỏa thuận năm 2015 hay không. Kết quả này có thể ảnh hưởng tới việc Mỹ rút khỏi hiệp ước, đẩy quan hệ với châu Âu lâm vào căng thẳng. Còn không, ông Trump phải đi ngược cam kết trong chiến dịch tranh cử về việc tái đàm phán thỏa thuận.

MAI QUYÊN