HẠNH NGUYÊN (Theo AP)

Kể từ khi Taliban giành quyền kiểm soát Afghanistan vào tháng 8-2021, cộng đồng quốc tế đã lo ngại phong trào Hồi giáo này sẽ áp đặt những hạn chế tương tự như khi họ điều hành đất nước hồi cuối thập niên 1990. Nỗi lo đó đang thành sự thật khi các lãnh đạo theo quan điểm cứng rắn của Taliban vừa ban hành một loạt sắc lệnh hà khắc trong những ngày gần đây.

Các nữ sinh tại thủ đô Kabul, Afghanistan hồi tháng 9-2021. Ảnh: AP

Bắt đầu từ ngày 23-3, chính quyền Taliban cho phép các trường học trên toàn quốc mở cửa trở lại. Tuy nhiên, nữ sinh từ lớp 6 trở lên sẽ không được đi học như bình thường. Taliban còn áp đặt một loạt hạn chế với phụ nữ như cấm phụ nữ tham gia công việc của chính phủ, quy định về trang phục được phép mặc, cấm phụ nữ đi ra khỏi thành phố một mình, cấm phụ nữ lên máy bay trừ khi có thân nhân là nam giới đi cùng. Nam và nữ chỉ có thể vào công viên công cộng vào những ngày khác nhau, trong khi việc sử dụng điện thoại di động trong các trường đại học cũng không được phép. Chưa hết, Taliban còn cấm 2 hãng truyền thông nước ngoài là BBC và VOA phát sóng tại quốc gia Tây Nam Á này. Ðiều tương tự cũng xảy ra với các phim truyền hình nước ngoài.

Ngày 28-3, Bộ Khuyến khích đạo đức và Ngăn ngừa tật xấu của Taliban đã ra lệnh cho những nam nhân viên không đội khăn xếp truyền thống và để râu đi về nhà. Khăn xếp và râu được xem là biểu tượng của lòng trung thành với tổ quốc.

Phản ứng của cộng đồng quốc tế

Việc Taliban phá vỡ cam kết trước đó của họ là mở cửa trường trung học cho nữ sinh, đã gây sốc cho nhiều người dân Afghanistan và bị các cơ quan nhân đạo cũng như chính phủ nước ngoài chỉ trích. “Hành động của Taliban mâu thuẫn với các cam kết công khai với người dân Afghanistan và cộng đồng quốc tế”, Mỹ cùng một số nước phương Tây đã lên án trong thông cáo chung, đồng thời kêu gọi chính quyền Taliban dỡ bỏ quyết định cấm nữ sinh từ cấp hai trở lên tới trường. Quyết định của Taliban được đưa ra chỉ vài tháng sau khi cộng đồng quốc tế hỗ trợ trả lương cho giáo viên Afghanistan với kỳ vọng hệ thống giáo dục sẽ được mở cửa, dành cho tất cả học sinh.

Ngày 27-3, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HÐBA LHQ) đã bày tỏ quan ngại sâu sắc về quyết định của chính quyền Taliban không cho nữ sinh được tiếp cận nền giáo dục cao hơn, đồng thời kêu gọi lực lượng này mở ngay lại trường học cho các nữ sinh. Trong một tuyên bố, LHQ nêu rõ: “Các thành viên của HÐBA... tái khẳng định quyền của mọi người dân Afghanistan, bao gồm cả nữ giới, được hưởng một nền giáo dục.”

Trong cuộc gặp với quyền Ngoại trưởng chính quyền Taliban, ông Amir Khan Muttaqi, tại thủ đô Doha (Qatar) ngày 28-3, Ngoại trưởng Indonesia Retno Marsudi và Thứ trưởng Ngoại giao Qatar Lolwah Al Khater đã kêu gọi Taliban cho phép nữ sinh quay lại trường học. Indonesia và Qatar cũng là những quốc gia Hồi giáo như Afghanistan.

Ðối với lệnh cấm các hãng truyền thông nước ngoài phát sóng, LHQ gọi đây là “một hành động đàn áp tiếp theo” đối với người dân Afghanistan. Tarik Kafala, người đứng đầu bộ phận ngôn ngữ của BBC World Service, thúc giục Taliban rút lại quyết định cấm, trong bối cảnh hơn 6 triệu người Afghanistan theo dõi các sản phẩm báo chí của hãng này trên truyền hình hàng tuần.

Các chính phủ nước ngoài cảnh báo những động thái trên của chính quyền Taliban có thể ảnh hưởng đến các quyết định trong hội nghị tài trợ cho Afghanistan - do Anh và Ðức tổ chức - dự kiến diễn ra vào ngày 31-3. Cộng đồng quốc tế cũng cho rằng các hạn chế đối với giáo dục của trẻ em gái và quyền của nữ giới sẽ có “tác động” đến chiến dịch gây quỹ 4,4 tỉ USD trong năm nay của LHQ nhằm hỗ trợ quốc gia này trang trải các nhu cầu về lương thực và sức khỏe.

Mâu thuẫn trong nội bộ Taliban

Theo một quan chức cấp cao của Taliban, nỗ lực đưa đất nước trở về quá khứ bắt nguồn từ cuộc họp kéo dài 3 ngày ở thành phố Kandahar, phía Nam Afghanistan hồi tuần rồi. Nguồn thạo tin tiết lộ thủ lĩnh tối cao Haibatullah Akhundzada đã yêu cầu ban hành những sắc lệnh gây tranh cãi trên và dường như ông đang muốn đưa Afghanistan trở về giai đoạn 1996-2001. Ðó là thời kỳ Taliban nắm quyền tại Afghanistan, cấm phụ nữ đi học, đến những nơi công cộng, tham gia các hoạt động thể thao...

Kể từ khi giành quyền kiểm soát Afghanistan hồi năm ngoái, Taliban đã tìm cách chuyển đổi từ một lực lượng cầm súng nổi dậy sang điều hành đất nước gần 40 triệu dân. Nhưng trong đó, những nhân vật có quan điểm cứng rắn lại ngày càng bất đồng với những người theo chủ nghĩa thực dụng về cách lèo lái một đất nước đang bị phủ bóng bởi khủng hoảng nhân đạo và nền kinh tế rơi tự do. “Những người trẻ trong giới lãnh đạo Taliban không đồng tình với một số sắc lệnh nhưng họ không dám cãi lại các nhân vật lớn tuổi”, nhà phân tích Torek Farhadi, người từng làm cố vấn cho các chính phủ Afghanistan trước đây, chia sẻ.