I-ốt là một vi chất quan trọng giúp tuyến giáp tổng hợp các hoóc môn, điều chỉnh quá trình phát triển của hệ thần kinh trung ương, phát triển hệ sinh dục và các bộ phận trong cơ thể. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn bộ phận không nhỏ người dân chưa quan tâm sử dụng I-ốt và các sản phẩm có I-ốt...

Chưa quan tâm sử dụng muối I-ốt

Hằng ngày, cơ thể cần một lượng rất nhỏ I-ốt nhưng cần bổ sung đều đặn, thông qua việc sử dụng muối I-ốt và các sản phẩm có I-ốt. Thiếu I-ốt gây ra nhiều rối loạn. Tuy nhiên đến nay, còn một bộ phận người dân chưa hiểu hết tầm quan trọng của I-ốt nên chưa sử dụng muối I-ốt đều đặn hằng ngày. Chị Hồng Nhung, chủ tiệm tạp hóa ở đường Võ Trường Toản, quận Ninh Kiều, kể: "Đa số bà nội trợ mua muối I-ốt về sử dụng, còn sinh viên hay mua muối thường. Muối I-ốt giá cao hơn muối thường nhưng không đáng kể. Nhiều người phàn nàn muối I-ốt mặn hơn muối thường, nêm thức ăn không quen bị mặn nên không sử dụng. Ban đầu khi mới sử dụng, tôi cũng nêm bị mặn nhưng sử dụng riết rồi quen, nếu thấy mặn thì chỉ cần nêm ít đi, bây giờ gia đình tôi toàn dùng muối I-ốt".

Do không bổ sung I-ốt đầy đủ trong lúc mang thai mà nhiều bà mẹ vô tình hại con mình. Bé L.M sinh ra trong gia đình khá giả, được chăm sóc kỹ lưỡng, chu đáo. Tuy nhiên, bé ăn uống rất kém, lưỡi to, trí tuệ chậm phát triển so với tuổi, gia đình đưa bé đến Bệnh viện Nhi đồng TP Cần Thơ khám bệnh. Các bác sĩ xét nghiệm hoóc môn tuyến giáp thì phát hiện bé bị thiếu I-ốt, dẫn đến suy giáp. Sau một thời gian điều trị, sức khỏe của bé có cải thiện. Tuy nhiên, trí tuệ bị ảnh hưởng, vì thế bé học hành chậm hơn bạn bè cùng trang lứa. Theo bác sĩ Dương Phước Long, Trưởng khoa Sốt rét - Nội tiết, Trung tâm Y tế dự phòng (TTYTDP) TP Cần Thơ, I-ốt rất quan trọng trong giai đoạn mang thai và 3 năm đầu sau sinh. Thai phụ thiếu I-ốt có thể bị sảy thai, đẻ non, thai chết lưu hoặc sinh ra em bé bị khuyết tật. Trẻ em thiếu I-ốt bị chậm phát triển trí tuệ, nhận thức kém, chậm hiểu, sinh hoạt cá nhân (ăn mặc, vệ sinh) vụng về. Các khuyết tật có thể xảy ra là điếc, câm, nói ngọng, mắt lác... Lớn lên, dáng đi không bình thường, chậm chạp, chân "vòng kiềng" hoặc bị lùn. Nếu bị suy chức năng tuyến giáp thì bệnh nhân sẽ có dáng đi mệt mỏi, vẻ mặt phù, trí nhớ kém. Ở người lớn, việc thiếu I-ốt có thể gây nên bệnh bướu cổ, suy chức năng tuyến giáp, giảm khả năng lao động và học tập. Hằng năm, Việt Nam tổn thất khoảng 2,7 triệu USD do thiếu hụt I-ốt.

Theo điều tra năm 2014 của TTYTDP TP Cần Thơ, mức I-ốt niệu trung vị của người dân TP Cần Thơ là khoảng 65mcg/L. Ngoài ra, theo điều tra của Bệnh viện Nội tiết Trung ương, mức I-ốt niệu trung vị người dân vùng ĐBSCL khoảng 57,5mcg/L. Mức I-ốt niệu là con số phản ánh trung thực mức I-ốt hằng ngày của con người. Để đủ khả năng phòng bệnh thiếu hụt I-ốt thì mức I-ốt niệu trung vị phải đạt từ 100mcg/lít nước tiểu. Qua điều tra, chỉ có trên 42% người dân sử dụng muối I-ốt hằng ngày. Người dân miền Tây tuy ở gần biển, có nguồn hải sản dồi dào nhưng chỉ số I-ốt nước tiểu vẫn thấp. Theo bác sĩ Dương Phước Long, nguyên nhân thiếu hụt I-ốt do nhiều gia đình không dùng thường xuyên, bảo quản muối I-ốt không đúng cách làm lượng I-ốt trong muối thất thoát...

Sử dụng muối I-ốt hợp lý, hiệu quả

Việc thiếu hụt I-ốt thời gian ngắn không ảnh hưởng sức khỏe, chỉ khi thiếu hụt I-ốt lâu dài mới gây nên bệnh tật. Việc cơ thể thiếu hụt I-ốt giai đoạn đầu không có biểu hiện rõ rệt nên người dân không biết để bổ sung I-ốt, đến khi có các biểu hiện thì bệnh đã nặng. Biểu hiện bệnh do thiếu hụt I-ốt như: Đối với trẻ em, biểu hiện ăn uống kém, chậm phát triển chiều cao, cân nặng, phản ứng kém, lưỡi to, điếc, nói ngọng, mắt lác…; đối với người lớn, biểu hiện có bướu cổ, giảm khả năng lao động; nếu đến lúc bị thiểu năng tuyến giáp nhẹ thì khó chẩn đoán bằng mắt thường, chỉ biết được khi làm xét nghiệm (TSH).

Nhằm thúc đẩy việc sử dụng muối I-ốt trong nhân dân, những năm gần đây, UBND TP Cần Thơ quan tâm cấp kinh phí đối với công tác này. Bác sĩ Dương Phước Long cho biết: "Hưởng ứng ngày toàn dân mua và sử dụng muối I-ốt, Trung tâm xây dựng kế hoạch triển khai tháng truyền thông chương trình phòng, chống các rối loạn do thiếu hụt I-ốt, gồm các hoạt động: tọa đàm truyền hình, treo băng rôn, phát tờ rơi tuyên truyền, điều tra, giám sát tình hình sử dụng muối I-ốt. Dự kiến, tháng 11-2015, Trung tâm sẽ điều tra ở 9 quận, huyện về tình hình sử dụng muối I-ốt, thu thập mẫu nước tiểu để xét nghiệm, xác định mức I-ốt niệu trung vị".

Theo ước tính của các chuyên gia, một người trưởng thành phải ăn 5-6 gram muối I-ốt /ngày (tương đương 1 muỗng cà phê muối I-ốt). Riêng phụ nữ có thai cần phải nhiều hơn. Tuy nhiên, do chỉ ăn lượng muối giới hạn nên phụ nữ mang thai bổ sung thêm I-ốt bằng cách ăn các sản phẩm giàu I-ốt (đến từ biển) như rong biển, cá biển... Người dân lưu ý một số loại rau cải (như bắp cải), khoai mì, măng tre... là những chất cản trở sự hấp thu I-ốt vào cơ thể nếu nấu chưa chín kỹ.

Cần thiết bảo quản muối I-ốt đúng cách, khi mua nên chọn bọc muối chưa bị rách, còn hạn sử dụng. Bảo quản xa nguồn nhiệt như: không để quá gần bếp lửa; đựng trong bọc kín hoặc chai lọ kín. Đặc biệt, không để muối I-ốt thấm nước vì khi đó, I-ốt ở lớp muối phía trên không có, còn lớp muối đáy thì lại dư so với nhu cầu sử dụng hằng ngày.

Bài, ảnh: H.HOA