Thông tin về cái chết của Đại tá Muammar Gadhafi ngày 20-10 đã được Hội đồng dân tộc chuyển tiếp Libye (NTC) xác nhận. Lãnh đạo nhiều quốc gia phương Tây lên tiếng cho rằng sự kiện này đánh dấu “một chương mới” nhiều hy vọng nhưng cũng lắm thách thức tại quốc gia Bắc Phi sau nhiều tháng xung đột.

Đoạn kết bi thảm của nhà lãnh đạo Gadhafi

Chi tiết chính xác về cái chết của nhà lãnh đạo bị lật đổ tại Libye, ông Muammar Gadhafi đến nay vẫn chưa rõ ràng. Một số tay súng của NTC cho biết họ đã bắt sống và chỉ bắn chết ông Gadhafi khi ông này cố vùng vẫy thoát khỏi bàn tay của họ. Ảnh chụp từ điện thoại di động được kênh truyền hình Reuters phát sóng ngày 20-10 cho thấy Gadhafi bị bắt giữ và vẫn đi bộ được. Kênh truyền hình Al Arabiya thì dẫn lời một bác sĩ pháp y nói: “Ông Gadhafi bị bắt sống, sau đó ông ta đã bị bắn chết. Có một viên đạn găm trong bụng của ông ta và đó là nguyên nhân đầu tiên dẫn đến cái chết của ông”.

Nhiều dân Libye tập trung tại Quảng trường Martyrs ở Tripoli để ăn mừng  Ảnh: Reuters/Washington Post

Tuy nhiên, nhân vật số 2 của NTC là Mahmoud Jibril sau đó thông tin rằng Gadhafi sau khi bị bắt giữ thì xảy ra một cuộc đấu súng giữa lực lượng trung thành với nhà cựu lãnh đạo này với quân NTC nên dẫn cái chết của Gadhafi. Ông Jibril còn nói thêm Đại tá Gadhafi chỉ chết khi đang trên đường được đưa tới bệnh viện.

Hiện thi thể của ông Gadhafi được đưa tới thành phố Tây Bắc Misrata và nhiều nguồn tin cho biết NTC sẽ chôn cất ông ở một nơi bí mật trên vùng đất này. Cùng bị NTC tiêu diệt trong ngày với ông Gadhafi còn có người con trai Mutassim, nguyên là cố vấn an ninh quốc gia. Một người con trai khác nổi tiếng của Gadhafi là Saif al-Islam thì bị bắt giữ và đang được đưa đến một bệnh viện để chữa trị vết thương ở chân, theo một quan chức cấp cao NTC nói với hãng tin Mỹ AP. Tuy nhiên, Reuters cho biết al-Islam không hề bị bắt giữ và đang trốn ở một khu vực sa mạc.

Lịch trình xây dựng chính quyền mới

Theo dự kiến thì hôm nay (22-10), NTC sẽ đưa ra tuyên bố giải phóng hoàn toàn đất nước khỏi chế độ Gadhafi sau 42 năm “trị vì”. Hãng tin Anh Reuters cho biết NTC sẽ chính thức thông báo dời tổng hành dinh từ thành phố miền Đông Benghazi về Thủ đô Tripoli, cam kết thành lập một chính phủ chuyển tiếp trong vòng 30 ngày và một hội đồng dân tộc gồm 200 thành viên sẽ được bầu trong vòng 240 ngày để một tháng sau đó cơ quan này bầu chức danh thủ tướng, người có quyền đứng ra thành lập chính phủ và trình hội đồng thông qua. Hội đồng dân tộc cũng sẽ ấn định thời gian soạn dự thảo hiến pháp mới và tổ chức tổng tuyển cử dân chủ. Hai nhà lãnh đạo chủ chốt của NTC là Chủ tịch Mustafa Abdel Jalil và Thủ tướng tạm quyền Mahmoud Jabril đã hứa trước các cơ quan Liên Hiệp Quốc rằng họ sẽ xây dựng một nhà nước Libye “dân chủ, hiện đại, rộng mở và tôn trọng quyền con người”.

Những lựa chọn đầy khó khăn

Cái chết của Gadhafi.

Dư luận quốc tế đã nhiều lần cảnh báo Libye thời hậu Gadhafi có khả năng rơi vào tình trạng hỗn loạn vô chính phủ và bạo lực như tại Iraq thời hậu Saddam Hussein. Giới phân tích cho rằng sai lầm của Iraq là đã vội vàng nghe lời Mỹ giải tán quân đội, cảnh sát và đảng Ba’ath vốn có đầy đủ kinh nghiệm đảm bảo an ninh và duy trì hoạt động của các bộ máy công quyền. Việc phải giữ lại các lực lượng an ninh và các tổ chức thời ông Gadhafi còn cầm quyền như thế nào và giải tán ra sao là vấn đề không đơn giản. Song song đó, chính quyền mới phải gấp rút thu hồi và ngăn chặn các loại tên lửa và nhiều loại vũ nguy hiểm khác có thể rơi tay những phần tử cực đoan. Yêu cầu nhanh chóng tổ chức lại bộ máy điều hành ngành dầu khí để khởi động lại kế hoạch khai thác dầu mỏ cũng là một thách thức. Theo các nhà phân tích, phương Tây có thể giúp Libye giải quyết các vấn đề kỹ thuật trên lĩnh vực kinh tế quan trọng nhất này, nhưng làm sao để nguồn “vàng đen” không bị vơ vét và thất thoát là một trách nhiệm lớn mà các nhà lãnh đạo Libye phải đặc biệt lưu tâm.

Và một số dự báo

Giáo sư Michael Greig, một chuyên gia về quản lý xung đột quốc tế của Đại học Bắc Texas (Mỹ), cho rằng mặc dù chế độ Gadhafi sụp đổ là nhờ sự can thiệp quân sự của phương Tây nhưng chính phủ Libye mới không bị áp đặt từ các thế lực bên ngoài như ở Iraq hay Afghanistan. Mặc dù Libye cũng khó thống nhất về mặt văn hóa và chủng tộc, nhưng nước này ít có khả năng xảy ra nội chiến tổng lực, điều mà có thể xảy ra ở Yemen hay Syrie. Tuy nhiên, theo ông Fawaz Gerges, giám đốc Trung tâm Trung Đông của Trường Kinh tế và Khoa học chính trị Luân Đôn (Anh), mô hình chính phủ tương lai của Libye sẽ không có sự thống nhất và thỏa hiệp, bởi đất nước này chưa từng trải nghiệm nền dân chủ và bị chia rẽ vì địa lý, chủng tộc, cát cứ và tư tưởng Hồi giáo cực đoan. Michael Rubin, người từng là cố vấn của Chính quyền Lâm thời Liên quân ở Iraq, lo ngại sẽ có một giai đoạn xung đột đẫm máu mới từ chính bên trong phe nổi dậy ở Libye.

KIẾN HÒA (Tổng hợp)