Đoàn ủy Sở Y tế khám và đo huyết áp cho người nghèo tại xã Trường Thành, huyện Thới Lai. Ảnh: D.P.L

Muối ăn tức muối Natri Clorua, có công thức hóa học là NaCl, là một chất có rất nhiều trong nước biển hoặc mỏ muối. Muối ăn cần thiết cho cơ thể, giúp cho hoạt động trao đổi chất của tế bào, giúp cho sự cân bằng các chất dịch trong cơ thể.

Nếu thiếu muối ăn như trong trường hợp tiêu chảy ồ ạt, sẽ gây nên tình trạng mất cân bằng điện giải của cơ thể làm cho bệnh tiêu chảy ngày càng nặng hơn; nếu nhẹ thì gây nên chuột rút, chóng mặt; nặng thì hôn mê và tử vong. Thiếu muối ăn cũng do chế độ ăn thiếu muối kéo dài hoặc do đổ nhiều mồ hôi trong khi trời nóng gắt. Nếu bị say nắng, say nóng có kèm thiếu hụt muối thì phải nhanh chóng bù nước có pha chút muối và đường, lau mát hoặc truyền dịch nếu cần. Trẻ em bị mất nước nặng cần uống dung dịch oresol hoặc truyền dung dịch bù nước điện giải bằng đường tĩnh mạch. Tuy nhiên vấn nạn hiện nay là tình trạng ăn mặn.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ăn mặn là tác nhân gây ra 62% các ca tai biến mạch máu não và 49% các ca nhồi máu cơ tim. Khi ăn mặn, hàm lượng natri trong máu sẽ gia tăng và ta phải uống nhiều nước để pha loãng bớt lượng muối này làm cho nồng độ muối trong máu luôn ở con số hằng định là 9%o; trong khi đó thận sẽ phải làm việc không ngừng để lọc máu để thải muối ra bằng đường nước tiểu. Theo các chuyên gia dinh dưỡng, ăn nhiều muối cũng sẽ làm tăng gánh nặng cho thận, có nguy cơ bị bệnh ung thư dạ dày; tăng nguy cơ mất đồng thời canxi qua nước tiểu dẫn đến loãng xương sau này, nhất là phụ nữ.

Nhu cầu muối hàng ngày cho một người lớn vào khoảng 4-8g, ở người lao động đổ nhiều mồ hôi thì nhu cầu này cao hơn. Tuy nhiên, phải biết rằng muối ăn vẫn tồn tại một số lượng nhất định trong các thực phẩm ta dùng hàng ngày, vì vậy ở một người bình thường, lượng muối ăn cần hàng ngày chỉ cần khoảng 5g (khoảng 1 muỗng cà phê). Tại các nước ôn đới, các nhà y học đề nghị mức sử dụng muối chỉ là 1-2g, đây là một con số rất thấp, nếu ta biết khẩu phần hàng ngày của người Việt Nam là trên dưới 20g. Một lượng lớn muối nằm ẩn trong các món ăn khoái khẩu, tập quán ẩm thực của nhân dân Việt Nam, đó là các loại mắm, khô cá, các loại rau dưa muối. Thói quen nêm vừa mặn ngọt của người miền Nam trong một số món ăn, cũng làm cho mức tiêu thụ muối tăng lên, do vị mặn của muối bị vị ngọt của đường che lấp, nên ta không biết là đang ăn một món ăn rất mặn. Nhiều thực phẩm đóng gói như: mì gói, bánh snack... cũng có nhiều muối, nhiều loại phụ gia thực phẩm khác có gốc sodium (Natri) có tác dụng tương tự muối ăn (NaCl) như: bột nổi, bột nở, muối tiêu, bột ngọt...

Để phòng ngừa bệnh tăng huyết áp, ngoài các biện pháp giảm cân, giảm chất béo, giảm rượu, bỏ hẳn thuốc lá... chúng ta phải giảm dần khẩu phần muối hàng ngày. Muốn vậy, phải tập ăn lạt từ bé, bởi khi đã quen ăn mặn rồi thì khó bỏ được. Vậy phải tập cho con cái chúng ta từ bây giờ.

Đối với trẻ mới sinh đến 6 tháng tuổi, nên được bú hoàn toàn bằng sữa mẹ, không cần thêm thức uống nào khác, kể cả nước. Cho bú bất cứ lúc nào trẻ muốn, ít nhất 8 lần trong một ngày đêm. Chỉ cho trẻ 4-6 tháng ăn thêm nếu thấy trẻ vẫn đói sau mỗi bữa bú hoặc không tăng cân bình thường bằng cách cho trẻ ăn thêm 1-2 bữa bột đặc dần mỗi ngày như đối với trẻ 6-12 tháng. Nếu mẹ không có đủ sữa thì pha sữa ngoài theo đúng tỷ lệ mà nhà sản xuất ghi trên hộp sữa cho lứa tuổi đó, không pha đậm hay lạt hơn, pha đậm hơn thì sẽ bị mặn hơn, mà tỷ lệ các chất khác sẽ không đồng đều, làm trẻ kém hấp thu. Trẻ 6-12 tháng cần ăn giặm bằng bột đặc với đầy đủ 4 nhóm thực phẩm: bột, thịt, mỡ, rau và ăn thêm trái cây xen kẽ các bữa chính. Nếu pha bột đóng hộp thì cũng pha theo tỷ lệ nước như nhà sản xuất khuyên.

Để tập thói quen ăn lạt, phải tập từ từ bằng cách sử dụng các thức chấm pha loãng muối hơn như: nước mắm chua ngọt, nước tương. Cũng nên nhớ, trẻ em có nhu cầu muối ít hơn người lớn; người làm việc văn phòng cần ít muối hơn người lao động ngoài nắng.

Với mức tiêu thụ 5gram muối mỗi ngày, để đủ nhu cầu I ốt cần cho cơ thể và một yêu cầu thêm là bạn phải hoàn toàn sử dụng muối I ốt cho các món ăn. Đối với phụ nữ có thai, cần tăng cường các thức ăn giàu I ốt là những thức ăn có nguồn gốc từ biển như cá biển, rong biển, vì nhu cầu I ốt của thai phụ là 150-200 micrôgam I ốt mỗi ngày, trong khi 5 gram muối I ốt chỉ cho khoảng 100 micrôgam I ốt thôi.

Chế độ ăn mặn có liên quan rõ ràng đến huyết áp, đã được y học xác nhận. Nó không chỉ làm tăng huyết áp mà còn làm thận phải làm việc nhiều, có bằng chứng liên quan đến bệnh viêm loét và ung thư dạ dày; đồng thời gây mất canxi, dẫn đến loãng xương sau này. Giảm mặn trong thực đơn hàng ngày là cần thiết, đòi hỏi bạn phải kiên trì, tập từ từ và định hướng cho thế hệ con cháu chúng ta ăn ít muối hơn từ bây giờ.

Bs. DƯƠNG PHƯỚC LONG
(Trung tâm Y tế dự phòng TP Cần Thơ)