Hai chân bị liệt ngay từ lúc mới chào đời, tuổi thơ của nghệ nhân Liêu Sóc, ở ấp Phước Thuận, xã Phú Tân, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng, là những tháng ngày nhọc nhằn, cơ cực. Nhưng, ý chí và lòng say mê nghệ thuật đã giúp ông vượt qua nghịch cảnh, trở thành một nghệ nhân nhạc ngũ âm nổi tiếng ở Sóc Trăng.

Liêu Sóc sinh năm 1950 trong một gia đình nông dân nghèo, có tới 7 anh em, ở ấp An Trạch, xã An Hiệp, huyện Mỹ Tú. Hai chân bị liệt nên đến 15 tuổi, cậu bé Liêu Sóc vẫn chưa một lần được cắp sách đến trường. Nhìn các bạn cùng trang lứa đi học, vui đùa bên nhau, cậu bé Liêu Sóc thích lắm và khát khao được đi học như các bạn. Nhưng rồi Liêu Sóc nghĩ: “ Gia đình nghèo, nếu đi học thì phải có người cõng, sẽ mất đi một lao động trong nhà, mất thu nhập”. Nghĩ vậy, Liêu Sóc xin cha mẹ vào chùa Prés Buône Prés Phék ( ấp Phước Thuận, xã Phú Tân) để được học tập, vừa không phải làm bận bịu cha, mẹ, anh, chị đón đưa. Vốn là người ham học nên khi vào chùa, Liêu Sóc rất siêng năng học chữ, học đạo, đặc biệt là mê say âm nhạc.

Nghệ nhân Liêu Sóc hướng dẫn học trò đánh đàn.

Mỗi lần được nhìn, được nghe tiết tấu của nhạc ngũ âm, xem đội múa Sa dăm của chùa Prés Buône Prés Phék biểu diễn, Liêu Sóc mê đến nổi quên ăn, đêm ngủ mơ thấy mình làm nhạc công đánh trống. Từ đó, sau những giờ học, Liêu Sóc lấy tiếng nhạc ngũ âm làm niềm vui cho mình. Mỗi buổi chiều, Liêu Sóc đến nhà bếp của chùa, lấy 20 cái chén đựng nước và dùng đôi đũa để tập đánh nhạc ngũ âm. Vào những đêm khuya, khi mọi người yên giấc, Liêu Sóc tìm đến bộ dàn nhạc ngũ âm. Ông Liêu Sóc nhớ lại: “ Vì sợ các sư trong chùa thức giấc nên tôi lấy hai ngón trỏ đánh, rồi lắng tai nghe. Hai ngón trỏ của tôi lúc nào cũng sưng phù, nhưng cố chịu đựng”. Dù chưa một lần được thầy chỉ dẫn, vì ai cũng từ chối nhận học trò khuyết tật, nhưng qua 2 năm tự mày mò học tập, Liêu Sóc cũng sử dụng thành thạo được dàn nhạc ngũ âm. Đến năm 1968 (18 tuổi), Liêu Sóc chính thức trở thành nghệ nhân dạy nhạc ngũ âm và đội múa Sa dăm của chùa Prés Buône Prés Phék.

“Múa Sa dăm phải kết hợp hài hòa giữa tiếng trống và động tác múa, vậy làm sao nghệ nhân học và dạy cho các em” - tôi hỏi. Ông mỉm cười nói: “ Tôi không nhảy múa được nhưng trời ban cho tôi đôi tay, trí nhớ, cặp mắt quan sát, nên mỗi lần thấy thầy Danh Khmau dạy cho các bạn, tôi lấy viết vẽ rất kỹ từng chi tiết của điệu múa. Khi hướng dẫn cho các em, tôi đưa hình vẽ ra và chỉ cách đánh trống, nhảy, múa cho phù hợp với từng nhân vật của múa Sa dăm”.

Năm 2005, chùa Prés Buône Prés Phék được phép thành lập câu lạc bộ (CLB) dàn nhạc dân tộc Khmer gồm 23 người, trong đó, nghệ nhân Liêu Sóc làm chủ nhiệm. Không chỉ là người có lòng say mê nghệ thuật, ông còn có lòng giúp đỡ những em học sinh có hoàn cảnh nghèo khó. Đa số các thành viên của CLB đều là con em dân tộc Khmer nghèo, ở độ tuổi từ 8 đến 16 tuổi. Ông tâm sự: “Thấy các em nghèo không có điều kiện đến trường nên tôi động viên gia đình cho các em đến đây học tập. Tất cả mọi chi phí ăn, ở, quần áo... tôi đều lo để các em yên tâm học tập để sau có nghề nuôi bản thân”. Trong số các em được nghệ nhân Liêu Sóc giảng dạy ai cũng ngoan hiền, học tập tốt và hết lòng phục vụ cho CLB. Em Trần Thanh Bình, 13 tuổi, thành viên của CLB, nói: “ Em rất thích tiết tấu của nhạc ngũ âm, chỉ học 3 tháng là em đã sử dụng thành thạo. Bây giờ, một ngày đi biểu diễn em được thầy Liêu Sóc bồi dưỡng 100.000 đồng phụ mẹ nuôi hai đứa em. Thầy Sóc còn dẫn đoàn chúng em đi biểu diễn, tham quan du lịch nhiều nơi”.

Không chỉ riêng em Bình mà còn nhiều em có hoàn cảnh khó khăn khác được nghệ nhân Liêu Sóc giúp đỡ. Hòa thượng Thạch Bon, trụ trì chùa Prés Buône Prés Phék, cho biết: “ Nhiều năm nay, khi có đoàn đại biểu cấp cao của Chính phủ, đoàn nghệ thuật Campuchia... đến tỉnh Sóc Trăng thì Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh đều mời CLB dàn nhạc ngũ âm của chùa đến biểu diễn. Hằng năm, CLB còn đi biểu diễn trong ngày Lễ hội Quê tôi ở khu du lịch văn hóa Bình Quới, TP Hồ Chí Minh. Thành lập được CLB không chỉ phục vụ vui chơi giải trí mà ông Liêu Sóc còn giúp các thế hệ trẻ tiếp cận với nhạc cụ truyền thống của dân tộc, góp phần giữ gìn và phát huy nền văn hóa nghệ thuật Khmer Nam bộ”.

Gần 40 năm nay, nghệ nhân Liêu Sóc đã dạy cho hàng trăm em dân tộc Khmer trong và ngoài tỉnh. Khi chia tay với tôi, ông còn khoe: “Đầu tháng 7 – 2008, tôi được Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh mời đi dạy cho các em ở Trường khuyết tật tỉnh Sóc Trăng. Trong thời gian còn lại của cuộc đời, tôi sẽ dành hết cho việc nghiên cứu nghệ thuật âm nhạc dân tộc Khmer để dạy cho thế hệ trẻ tốt hơn”.

Bài, ảnh: DUY ANH