Không chỉ dừng lại ở góc độ thị trường cung cấp hàng hóa - dịch vụ, kinh tế bạc đang được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn gắn liền với an sinh xã hội.

Quang cảnh buổi tọa đàm.

Việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, tối ưu hóa Quỹ Bảo hiểm y tế và đẩy mạnh hợp tác công - tư là nền tảng cốt lõi để chuyển từ ứng phó sang chủ động thích ứng với già hóa dân số”. Nội dung được nêu lên và bàn luận trong Tọa đàm “Phát triển kinh tế bạc - kiến tạo trụ cột an sinh bền vững” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) phối hợp với Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 29/10.

Già hóa dân số mở ra cơ hội phát triển kinh tế bạc

Theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và dự kiến đến năm 2036 sẽ trở thành quốc gia có dân số già với khoảng 20% dân số từ 60 tuổi trở lên. Đáng chú ý, tốc độ chuyển từ già hóa sang dân số già của Việt Nam chỉ khoảng 25 năm, thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Riêng Thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng 1,6 -1,7 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 11-12% dân số. Trong bối cảnh tuổi thọ tăng và mức sinh giảm, dự báo quy mô dân số cao tuổi sẽ tiếp tục gia tăng nhanh trong thời gian tới.

Mặc dù già hóa dân số là thách thức không nhỏ đối với sự phát triển kinh tế và an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe nhưng đây cũng là động lực để hình thành và phát triển kinh tế bạc - hệ sinh thái gồm các hoạt động sản xuất, kinh doanh và cung ứng sản phẩm, dịch vụ đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người cao tuổi; từ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, nhà ở, dịch vụ dưỡng lão đến tài chính và chăm sóc dài hạn.

Theo các chuyên gia, kinh tế bạc cần được nhìn nhận như một hệ sinh thái rộng lớn gồm các sản phẩm, dịch vụ và hoạt động kinh tế đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi, tạo điều kiện để họ sống khỏe, sống độc lập và tham gia tích cực vào đời sống xã hội. Hệ sinh thái này không chỉ bao gồm y tế, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn, mà còn liên quan đến bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, chế độ hưu trí, nhà ở, dinh dưỡng, công nghệ hỗ trợ, du lịch, giao thông và các dịch vụ cộng đồng thân thiện với người cao tuổi.

Ông Nguyễn Duy Hiểu, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại Tọa đàm.

Tiến sĩ, bác sĩ Huỳnh Minh Chín, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, già hóa dân số đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội và mô hình phát triển kinh tế. Thách thức đặt ra là phải chuyển từ tư duy ứng phó với già hóa dân số sang chủ động thích ứng, trong đó sức khỏe người cao tuổi vừa là mục tiêu của chính sách an sinh, vừa là nền tảng để phát triển kinh tế bạc.

Hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cần được hiểu là một mạng lưới các cơ sở, dịch vụ, nhân lực, công nghệ và cơ chế tài chính có sự liên kết, phối hợp nhằm đáp ứng liên tục nhu cầu chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần và chức năng xã hội của người cao tuổi. Hệ sinh thái này không chỉ bao gồm bệnh viện và cơ sở dưỡng lão, mà còn phải có chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh mạn tính, bác sĩ gia đình, điều dưỡng tại nhà, phục hồi chức năng, chăm sóc ban ngày, chăm sóc dài hạn, chăm sóc giảm nhẹ, dinh dưỡng, hỗ trợ tâm lý và các giải pháp công nghệ trợ giúp.

Đặc biệt, cần xác định người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể có quyền lựa chọn dịch vụ, có khả năng đóng góp tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực cho xã hội. Trong bối cảnh hiện nay thì phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là một trong những điều kiện tiên quyết để khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế bạc, nâng cao chất lượng sống của người dân và bảo đảm an sinh xã hội bền vững.

Gắn với an sinh xã hội

Tiến sĩ Nguyễn Thế Khang, Phó Trưởng phụ trách Bộ môn Tài chính công, Trường Đại học Tài chính - Marketing đưa ra nhận định, kinh tế bạc là xu thế tất yếu trong tương lai nhưng phát triển kinh tế bạc không đơn thuần chỉ tạo ra thị trường cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho người cao tuổi. Lĩnh vực này gắn liền với xu hướng biến động dân số dài hạn, vấn đề an sinh xã hội, sự phát triển bền vững và sự thịnh vượng của quốc gia. Việc xem xét đầu tư phát triển kinh tế bạc không chỉ chú trọng vào hiệu quả tài chính thuần túy mà phải tính đến hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế vĩ mô.

Bác sĩ Trần Văn Khanh, Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh Thành phố Hồ Chí Minh trình bày tham luận tại Tọa đàm.

Do đó, cần kết hợp giữa nhà nước và tư nhân trong phát triển kinh tế bạc và chăm sóc người cao tuổi; trong đó, nhà nước sẽ đóng vai trò định hướng đầu tư và giám sát, trong khi tư nhân vận hành theo cơ chế thị trường để tạo ra giá trị kinh tế - xã hội hài hòa. Nếu để khu vực tư nhân thực hiện, họ sẽ chỉ nhìn từ góc độ hiệu quả tài chính và khi người cao tuổi không có khả năng chi trả, khu vực tư nhân sẽ khó tiếp cận do không đảm bảo lợi nhuận. Sự tham gia của nhà nước sẽ giúp giảm giá thành dịch vụ, đảm bảo tính công bằng, ai cũng có cơ hội được thụ hưởng dịch vụ chăm sóc khi về già, hướng tới mục tiêu xây dựng xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Cũng nêu lên chìa khóa phát triển kinh tế bạc là phối hợp công - tư, Phó Giám đốc Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh Huỳnh Minh Chín cho rằng, ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong bảo đảm dịch vụ cơ bản, hỗ trợ nhóm yếu thế và đầu tư vào những lĩnh vực thiết yếu. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người cao tuổi, cần huy động thêm nguồn lực từ doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng.

Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh đang tham mưu cho UBND Thành phố ưu tiên kêu gọi nguồn lực tư nhân đầu tư trong các lĩnh vực như cơ sở chăm sóc dài hạn, trung tâm chăm sóc ban ngày, phục hồi chức năng, chăm sóc tại nhà, công nghệ hỗ trợ và dịch vụ dinh dưỡng cho người cao tuổi. Thành phố khuyến khích phát triển những mô hình có mức giá phù hợp với nhiều nhóm thu nhập, tránh để thị trường chỉ tập trung vào phân khúc cao cấp. Trong quá trình vận hành, nhà nước có cơ chế giám sát và bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ.

Ông Nguyễn Duy Hiểu, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Thành phố Hồ Chí Minh nêu ý kiến, phát triển kinh tế bạc phải gắn với an sinh xã hội. Thực tế chứng minh, sự đồng hành của chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế bạc và chăm sóc người cao tuổi. Để người già được chăm sóc tốt hơn và phát triển kinh tế bạc trong tương lai, ông đề xuất cần có chính sách mở rộng sự bao phủ an sinh xã hội cho người dân từ sớm, giúp người dân tham gia bảo hiểm xã hội ngay từ khi còn trẻ để tạo nguồn tài chính dự phòng chủ động cho tuổi già, tự chủ cuộc sống và chăm sóc sức khỏe mà không trở thành gánh nặng tài chính cho con cái.

Tiến sĩ Nguyễn Thế Khang, Phó Trưởng phụ trách Bộ môn Tài chính công, trường Đại học Tài chính – Marketing trình bày ý kiến về kinh tế bạc.

Cần tối ưu hóa Quỹ Bảo hiểm y tế gắn liền với việc mở rộng quản lý sức khỏe định kỳ và điều trị các bệnh mạn tính nhằm giảm áp lực chi phí điều trị nặng, nâng cao chất lượng sống và tuổi thọ khỏe mạnh cho người dân. Lương hưu, y tế và việc làm là 3 trụ cột vững chắc nhất cho người cao tuổi, bởi khi họ có vùng đệm an toàn về tài chính và sức khỏe người cao tuổi sẽ tự tin tiếp tục tham gia vào các hoạt động kinh tế, đóng góp cho doanh nghiệp và xã hội.

Đinh Hằng (TTXVN)