Mô hình trồng sen đang giúp nông dân Cần Thơ nâng cao thu nhập, đồng thời mở ra dư địa lớn để phát triển chuỗi ngành hàng theo hướng đa giá trị.

Thu hoạch sen tại hộ anh Bạch Văn Thắng ở TP Cần Thơ.

Sen là loại cây thích nghi tốt trên nhiều loại đất, mang lại nguồn thu đa dạng cho người trồng từ hoa, hạt đến ngó và củ. Đặc biệt, trồng sen tại các vùng đất trũng thấp cho hiệu quả kinh tế khá tốt, trong khi canh tác lúa và các loại cây trồng trên cạn thường thất mùa. Tại các vùng trũng thấp, nơi canh tác lúa và hoa màu thường thất mùa, cây sen chứng minh hiệu quả kinh tế khá tốt. Những năm qua, nhiều diện tích trồng lúa kém hiệu quả được chuyển sang trồng sen, giúp nông dân có điều kiện nâng cao thu nhập. Có những diện tích chuyên canh lúa 3 vụ cũng được nông dân chuyển sang mô hình luân canh lúa - sen, vừa giúp gia tăng thu nhập rõ rệt, vừa giảm các loại dịch hại.

Tại TP Cần Thơ, cây sen được trồng ở nhiều địa phương, chủ yếu là trồng sen lấy gương (hạt). Dù các mô hình trồng lấy hoa, ngó và củ sen bước đầu ghi nhận thành công, quy mô diện tích vẫn phát triển chậm do đầu ra còn hạn chế. Trồng sen lấy gương có đầu ra rộng hơn. Theo đó, gương già cung cấp hạt lụa để chế biến nhiều sản phẩm cho tiêu dùng trong nước và cả xuất khẩu; còn gương sen non cho hạt tươi - món ăn ngon được nhiều người ưa thích, bán phổ biến trên thị trường.

Anh Bạch Văn Thắng ở xã Tân Hòa, cho biết: “Gia đình tôi trồng sen lấy gương được 2 năm. Lúc đầu, tôi chỉ trồng khoảng 6 công, nguồn thu đạt hơn 200 triệu đồng, trừ chi phí còn gần 150 triệu đồng, cao gấp đôi so với trồng lúa. Thấy hiệu quả rõ rệt, tôi quyết định thuê thêm đất để mở rộng sản xuất, đến năm 2026 này diện tích canh tác đã nâng lên 22 công”. Anh Nguyễn Thanh Long ngụ ấp Định Hòa B, xã Trường Thành, có 20 công sen đang cho thu hoạch. Anh cho biết: “Nhờ trồng sen mà gia đình tôi có điều kiện nâng cao thu nhập. Cây sen dễ trồng, có thể luân canh lúa - sen. Mỗi vụ sen kéo dài từ 7-8 tháng, nông dân có thể kiếm lời từ 100-120 triệu đồng/ha, nếu giá gương sen ổn định từ 15.000-20.000 đồng/kg. Tuy nhiên, nông dân còn ngại mở rộng diện tích do giá cả đầu ra chưa ổn định và chưa kết nối được doanh nghiệp bao tiêu”.

Bên cạnh diện tích sẵn có của gia đình, những năm gần đây, anh Long mạnh dạn thuê thêm đất của nông dân ở địa phương để mở rộng quy mô. Diện tích này chủ yếu là đất trũng thấp, ao hồ và những diện tích lúa kém hiệu quả. Tại đây, bà con chỉ làm một vụ lúa đông xuân, sau đó cho anh thuê lại từ đầu vụ hè thu kéo dài đến các tháng mùa nước nổi của vụ thu đông với giá khoảng 2-2,5 triệu đồng/công. Trồng sen trong mùa nước nổi không chỉ nhẹ chi phí mà năng suất và chất lượng tốt.

Có điều kiện thuận lợi về đất đai và nguồn nước, Cần Thơ đang có nhiều dư địa để phát triển các mô hình trồng sen và nâng tầm chuỗi giá trị cho ngành hàng này. Ngành chức năng cần quan tâm hỗ trợ nông dân kết nối với doanh nghiệp để tăng cường liên kết chuỗi, ổn định đầu ra; phát triển mô hình trồng sen gắn với phát triển đa giá trị: gắn vùng trồng với du lịch sinh thái, đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu sản phẩm, tạo giá trị gia tăng cao. Việc chuyển giao khoa học kỹ thuật cần được tăng cường thông qua các lớp tập huấn thực chất, sát với nhu cầu canh tác của người dân, của từng vùng sinh thái. Ngoài việc quy hoạch đồng bộ các vùng chuyên canh chuyên biệt, từ lấy hạt, lấy hoa cho đến lấy ngó và củ, thành phố cần chú trọng nhân rộng các mô hình luân canh như lúa - sen hay thủy sản - sen. Đây không chỉ là giải pháp thích ứng linh hoạt với tự nhiên mà còn mở ra sinh kế bền vững cho nông dân trên địa bàn thành phố.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG