Theo các chuyên gia, kinh tế ĐBSCL đã tiệm cận ngưỡng, nếu chỉ dựa vào những động lực tăng trưởng truyền thống sẽ khó tăng trưởng cao và nhanh. Để kinh tế vùng thực sự chuyển mình, bứt phá, hiệu quả sản xuất, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp là một trong những nhân tố đóng vai trò quyết định. Trong đó, doanh nghiệp của vùng cần ứng dụng khoa học công nghệ; mạnh dạn đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; đẩy mạnh liên kết vùng và hơn hết là sự đồng hành mạnh mẽ từ chính quyền.

Nhận diện “nốt trầm”

Về tình hình phát triển doanh nghiệp tại ĐBSCL, theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), năm 2025, số lượng doanh nghiệp đăng ký mới của vùng tăng mạnh khoảng 66% (cả nước tăng 24%). Tuy nhiên, vốn bình quân doanh nghiệp mới chỉ khoảng 5,8 tỉ đồng mỗi doanh nghiệp, chưa bằng một nửa mức của cả nước (12,6 tỉ đồng/doanh nghiệp) cho thấy quy mô doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ rất nhiều.

Hoạt động sản xuất tại Công ty CP Vinagreenco, TP Cần Thơ.

Ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI Chi nhánh ĐBSCL, nhận định: ĐBSCL có những doanh nghiệp lúa gạo, thủy sản, tôm… đang vươn lên và tạo những vị thế khác biệt. Tuy nhiên, câu chuyện chung của đồng bằng là không nhiều doanh nghiệp có năng lực và khả năng ứng dụng khoa học công nghệ trong khi những ngành có thể tạo đột phá vẫn chưa có. Mặt khác, mỗi năm ĐBSCL chỉ có khoảng 10% doanh nghiệp nhỏ vươn lên được quy mô vừa. Điều đó có nghĩa nếu không có doanh nghiệp quy mô vừa thì chắc chắn sẽ không phát triển được doanh nghiệp có quy mô lớn. Trong khi nền kinh tế nếu thiếu doanh nghiệp lớn dẫn dắt thì khó có những phát triển đột phá.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, thông tin: Năm 2024, tỷ trọng vùng ĐBSCL đóng góp vào xuất khẩu của cả nước chiếm 5%. Sang năm 2025 tỷ trọng này giảm còn khoảng 4,5% và 9 tháng đầu năm 2026 giảm còn 4%. Điều đó cho thấy vai trò của vùng trong đóng góp vào giá trị xuất khẩu đang giảm dần. Ở góc độ khác, năm 2025, xuất khẩu vùng tăng 4,6%, nhưng cả nước tăng đến 17,1% phản ánh thực tế sản phẩm xuất khẩu của vùng chế biến chưa sâu, doanh nghiệp ít nhập máy móc công nghệ và chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Khơi động lực tăng trưởng

Đi tìm lời giải cho bài toán tăng trưởng của vùng, theo bà Lâm Thúy Ái, Tổng Giám đốc Công ty CP Mebi Farm, ĐBSCL đang lãng phí nguồn tài nguyên. Đơn cử, lĩnh vực nông nghiệp vẫn chưa tuần hoàn hết các khâu hoặc chỉ tuần hoàn một phần. Nếu ĐBSCL ứng dụng tốt khoa học công nghệ để xử lý toàn bộ phụ phẩm trong nông nghiệp, thủy sản sẽ thu về những sản phẩm giá trị gia tăng rất cao. Tuy nhiên, bà Lâm Thúy Ái cho rằng, để làm được điều đó cần có sự tiếp sức từ nguồn ngân sách trong nghiên cứu, ứng dụng chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn… mới đem lại kết quả như kỳ vọng.

Theo ông Võ Quốc Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Đồng Tâm, thời gian qua, ĐBSCL được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đầu tư hạ tầng và sẽ tiếp tục đầu tư. Để thúc đẩy phát triển kinh tế ĐBSCL nói chung, doanh nghiệp ĐBSCL nói riêng cần đẩy mạnh kết nối giao thương. Trong đó, TP Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Đồng Nai và ĐBSCL phải gắn kết hơn nữa.

“Doanh nghiệp phải có chiến lược phát triển hướng đến mục tiêu để doanh nghiệp khác và cả ĐBSCL cùng phát triển. Bản thân tôi bỏ khoản tiền rất lớn đầu tư phát triển cảng nhằm góp sức cho sự phát triển của ĐBSCL. Nếu chỉ nghĩ lợi ích cá nhân, tôi không đầu tư cảng vì thực tế 4 nhà đầu tư đã bỏ cuộc và gần 20 năm không ai đầu tư” - ông Võ Quốc Thắng chia sẻ.

Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, cho biết: Để thúc đẩy tăng trưởng, TP Cần Thơ đang làm mới động lực tăng trưởng truyền thống, đồng thời từng bước khai thác hiệu quả các động lực mới như khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Đối với các dự án đầu tư, thành phố tiếp tục xem xét, hỗ trợ trong phạm vi thẩm quyền và quy định pháp luật; chú trọng kiểm soát công nghệ, bảo vệ môi trường và bảo đảm hiệu quả đầu tư lâu dài.

“Thành phố mong cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục đồng hành, chia sẻ và chủ động phản ánh những khó khăn, vướng mắc để chính quyền kịp thời xem xét, xử lý. Qua đó, tăng cường hợp tác công - tư, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, tạo động lực thúc đẩy phát triển bền vững ĐBSCL” - ông Trương Cảnh Tuyên nhấn mạnh.

Bài, ảnh: MỸ THANH