Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen ngày 29-10 đã nêu tầm nhìn về mô hình “thành viên liên kết” của Canada với Liên minh châu Âu (EU), khi các quan chức thảo luận về việc tăng cường quan hệ song phương.

Hội nghị thượng đỉnh Canada - EU  ở thành phố Montreal ngày 29 và 30-10. Ảnh: Reuters

Đưa quan hệ lên mức cao nhất

“Đây là mối quan hệ đối tác gần với tư cách thành viên hơn bất kỳ hình thức nào chúng tôi từng thực hiện trước đây”, bà von der Leyen nói về tư cách “thành viên liên kết” trước thềm hội nghị thượng đỉnh Canada - EU lần thứ 21. Mô hình này bao gồm sự phối hợp chặt chẽ về quản trị và chính sách, cũng như hợp tác trong lĩnh vực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Chủ tịch EC tuyên bố cả EU và Canada đều muốn nâng quan hệ lên mức cao nhất có thể, đồng thời bà gợi ý rằng trong tương lai, quy chế thành viên liên kết có thể được mở rộng cho “những đối tác thân cận nhất của khối bên ngoài châu Âu”.

Vào tháng trước, bà von der Leyen lần đầu đề xuất mở ra cánh cửa cho Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU. Ý tưởng này được trình bày sau khi Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu trước Nghị viện châu Âu rằng Ottawa và Brussels “sẽ mạnh mẽ hơn khi sát cánh bên nhau trước sự đứt gãy địa chính trị”.

Tuy nhiên, các quốc gia, với Đức dẫn đầu, hoài nghi thuật ngữ “thành viên liên kết” vì lo ngại Canada sẽ được ưu tiên hơn các nước khác cũng đang muốn gia nhập liên minh 27 thành viên này.

Đức và một số quốc gia khác đã thành công trong việc vận động để loại bỏ cụm từ này khỏi dự thảo tuyên bố chung trước thềm hội nghị thượng đỉnh EU - Canada. Thay vào đó sử dụng cách diễn đạt nhẹ nhàng hơn, đề cập đến việc “ngày càng gắn kết chặt chẽ hơn”.

Đại sứ Đức tại Canada, ông Matthias Lüttenberg cho biết một số quốc gia thành viên đã bất ngờ trước đề xuất trao quy chế “thành viên liên kết” cho quốc gia Bắc Mỹ. Theo ông, khái niệm này vẫn chưa được hiểu rõ khi áp dụng cho Canada. “Đức đã sử dụng thuật ngữ thành viên liên kết để chỉ mối quan hệ hoàn toàn khác, cụ thể là quan hệ giữa EU với Ukraine và có thể cả Moldova”, Đại sứ Lüttenberg lập luận. Cả hai quốc gia này đều đã nỗ lực gia nhập khối trong nhiều năm.

Việc triển khai quy chế “thành viên liên kết” như vậy là chưa từng có tiền lệ và tiềm ẩn phức tạp về mặt pháp lý. Hiện nay, chưa có quy định nào về tư cách tương tự trong các hiệp ước của EU, mặc dù nhiều phương án về một dạng tư cách thành viên liên kết đã được thảo luận trong khối suốt những năm qua.

Bất chấp một số ý kiến phản đối, bà von der Leyen vẫn tiếp tục sử dụng thuật ngữ này.

Chiến lược rộng lớn hơn của Canada

Kể từ khi nhậm chức hồi năm ngoái, Thủ tướng Carney đã thúc đẩy Ottawa xích lại gần cựu lục địa hơn, giữa bối cảnh nước này đang vướng vào cuộc thương chiến với Mỹ - đối tác thương mại lớn nhất của Canada.

Tổng thống Mỹ Donald Trump dọa sẽ áp thêm thuế quan lên châu Âu nếu nhận thấy việc cho phép Canada trở thành thành viên liên kết là “hành động thù địch”.

Phía Canada nhấn mạnh rằng việc nước này “xoay trục” sang châu Âu không nhắm vào bất kỳ bên nào, mà là tiếp nối những nỗ lực trước đây.

Gần đây, Canada đã ký một thỏa thuận cho phép các công ty quốc phòng của nước này tiếp cận cơ hội mua sắm trong khuôn khổ Chương trình Đối tác An ninh và Quốc phòng của EU. Hồi tháng 5, Canada cũng đạt thỏa thuận năng lượng quan trọng với Đức, mà theo đó trong những năm tới, Ottawa sẽ lần đầu tiên vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng sang châu Âu dưới các hợp đồng dài hạn.

Trong bản Chiến lược An ninh Quốc gia mới được công bố hôm 29-10, Canada nhấn mạnh việc hỗ trợ an ninh và ổn định tại châu Âu là ưu tiên.

Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người dân Canada ủng hộ việc thắt chặt quan hệ với châu Âu. Nỗ lực này được xem là động thái nhằm giảm phụ thuộc vào Mỹ, kể từ khi Washington áp thuế đối với nhiều mặt hàng của nước láng giềng.

Tuy nhiên, tăng cường quan hệ với EU cũng là một phần trong chiến lược lớn hơn nhằm “tái định hình nền kinh tế Canada, xây dựng thị trường chung, thu hút thêm đầu tư”, đồng thời đa dạng hóa các quan hệ đối tác với Trung Quốc, Ấn Độ và những khu vực khác trên thế giới.

HẠNH NGUYÊN (Theo DW, BBC)