BÀI 2: CHƯA TẠO NÊN BƯỚC ĐỘT PHÁ, VÌ SAO?

Sau gần 1 năm triển khai Chỉ thị số 10/CT-UBND, hình ảnh TP Cần Thơ trong mắt các nhà đầu tư và DN đã và đang từng bước được cải thiện. Tuy nhiên, theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, các giải pháp cải thiện môi trường đầu tư của TP Cần Thơ chưa mang tính đột phá. Bởi lẽ, giữa chính quyền và DN vẫn còn nhiều gút mắc; tỷ lệ thực hiện các nhiệm vụ và đầu công việc tại các cơ quan nhà nước trên địa bàn thành phố theo Chỉ thị số 10/CT-UBND chưa đạt yêu cầu đề ra. Đặc biệt, nhiều chỉ số cũ trong các chỉ số PCI của TP Cần Thơ năm 2009 bị giảm điểm và chỉ đứng ở vị trí thứ 9/13 tỉnh thành khu vực ĐBSCL (tụt 1 bậc so với năm 2008).

MẮC MỨU Ở ĐÂU?

Theo bà Nguyễn Mỹ Thuận, Tổng thư ký Hiệp hội DN TP Cần Thơ, trước khi đến dự buổi họp Sơ kết 1 năm thực hiện Chỉ thị số 10/CT-UBND, bà đã tìm hiểu 3 DN thành viên về giải quyết các thủ tục liên quan đến giấy tờ hành chính của các cơ quan quản lý nhà nước. Kết quả: Một DN trả lời “rất tốt”. Một DN cho rằng “không có cải thiện so với trước đây”. DN còn lại cho rằng “thủ tục hành chính phải đối phó mỗi ngày như một đám rừng”. Điều này, theo bà Thuận, Chỉ thị số 10/CT-UBND là một đột phá lớn của chính quyền TP Cần Thơ trong việc lành mạnh hóa các mối quan hệ giữa chính quyền - DN. Tuy nhiên, những gì diễn ra chưa thấy rõ sự thay đổi, chuyển đổi đáng kể. Điều này chưa kể đến việc hiện nay vẫn còn tình trạng nhiều cơ quan, ban ngành vẫn có năng lực giải quyết những vướng mắc, khó khăn của DN nhưng lại không giải quyết kịp thời, kéo dài thời gian và thậm chí phải trình UBND thành phố để xin ý kiến. Để minh chứng thêm cho chuyện “nhiêu khê” trong việc giải quyết thủ tục hành chính của cơ quan công quyền, bà Thuận dẫn dụ một câu chuyện khác. Đó là Hiệp hội DN TP Cần Thơ trong năm 2010 theo chỉ thị của UBND TP Cần Thơ sẽ phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội thành phố sử dụng nguồn vốn ngân sách cho công tác đào tạo. Do không rành về các thủ tục hành chính của các cơ quan, nên Hiệp hội chủ động liên hệ với các đơn vị nói trên để triển khai công việc. Tuy nhiên, sau nhiều lần liên lạc qua điện thoại, Hiệp hội vẫn chưa biết được cơ quan nào chịu trách nhiệm chính để cùng Hiệp hội triển khai công tác đào tạo nghề. Cuối cùng, Hiệp hội phải phát thơ mời đại diện lãnh đạo 3 cơ quan nói trên để tìm “tiếng nói chung”. “Nếu một DN tư nhân, DN nhỏ gặp phải vấn đề tương tự như trên thì họ sẽ giải quyết như thế nào? Chắc chắn họ sẽ không dám phát hành thơ mời mà phải chạy “lòng vòng”, tốn nhiều thời gian để giải quyết một vấn đề tưởng chừng như rất dễ giải quyết”- bà Thuận nói.

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất ở TP Cần Thơ cho rằng rất khó tìm được lao động có tay nghề, bám trụ lâu với nghề. Trong ảnh: Hoạt động sản xuất tại Doanh nghiệp tư nhân Cơ khí Sông Hậu. Ảnh: T. LONG

Tuy nhiên, đứng về phía cơ quan quản lý nhà nước, ông Lê Văn Hừng, Phó Giám đốc Sở Công thương TP Cần Thơ, cho rằng: Vì đa phần các DN trên địa bàn thành phố là DN vừa và nhỏ, xuất phát từ nhiều thành phần kinh tế khác nhau, nên trình độ, nhận thức của chủ DN còn chênh lệch khá lớn. Nhiều trường hợp, không biết vì lý do gì, chủ DN không trực tiếp đến làm việc với các ngành hữu quan, mà phải nhờ đến người thứ 3 để giải quyết các thủ tục hành chính. Điều đáng nói, trong bộ hồ sơ còn thiếu rất nhiều các giấy tờ khác có liên quan, nhất là đối với những hồ sơ thuộc các ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Không những thế, cũng theo ông Hừng, nhiều DN, thậm chí không biết rõ các thủ tục hành chính theo quy định mà ngành nghề kinh doanh họ phải có. Vì thế, khi cơ quan quản lý nhà nước hỏi tới đâu, DN thiếu tới đó nên vô hình trung kéo dài thời gian giải quyết các thủ tục do phải chờ DN bổ túc hồ sơ. Thế là, giảm độ hài lòng của DN đối với cơ quan quản lý nhà nước.

CHƯA TẠO ĐƯỢC BƯỚC ĐỘT PHÁ

Trong Chỉ thị số 10/CT-UBND đề ra 10 nhiệm vụ chung cho các cơ quan nhà nước tại TP Cần Thơ và 49 đầu công việc cho 26 sở ngành, UBND các quận, huyện. Tuy nhiên, theo nhận định của các ngành hữu quan, đến nay, tỷ lệ các nhiệm vụ và đầu công việc được thực hiện không cao, chưa đạt yêu cầu đề ra. Trong đó, một số nội dung công việc quan trọng chưa thực hiện như: Chưa tập trung rà soát, báo cáo, đánh giá việc thực hiện các chỉ đạo, kết luận của lãnh đạo thành phố. Việc triển khai thực hiện các thủ tục hành chính theo mô hình “một cửa liên thông” được đánh giá là đạt hiệu quả cao nhưng chậm được nhân rộng. Các cuộc đối thoại giữa nhà nước và DN mặc dù diễn ra thường xuyên nhưng chưa đi vào chiều sâu, chưa trực tiếp giải quyết hết khó khăn vướng mắc của DN, đôi khi còn mang nặng tính giải thích pháp luật, giải thích trách nhiệm. Sau các cuộc đối thoại ít có tham mưu, đề xuất lãnh đạo thành phố giải quyết hoặc xin chỉ đạo của cơ quan trung ương đối với các kiến nghị của DN. Các cơ quan nhà nước vẫn chưa chủ động phối hợp giải quyết nhanh các công việc mang tính liên ngành.

Những hạn chế trên kéo theo những hạn chế về môi trường đầu tư và chỉ số CPI trên địa bàn TP Cần Thơ. Cụ thể như đối với môi trường đầu tư: Trong năm 2009, số lượng DN có vốn đầu tư trong nước thành lập mới tại TP Cần Thơ đạt 1.426 DN, tăng 31% so với năm 2008. Tuy nhiên, theo Sở Kế hoạch và Đầu tư TP Cần Thơ, tổng số vốn đăng ký của các DN mới đạt khoảng 4.020 tỉ đồng và chỉ bằng 92% so với năm 2008. Về nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), năm 2009, thành phố có 7 dự án FDI được cấp giấy chứng nhận đầu tư với tổng số vốn đăng ký 11,356 triệu USD. Tỷ lệ này đạt khá thấp so với năm 2008 là 5 dự án và tổng vốn đăng ký là 570,275 triệu USD. Ông Trần Thanh Cần, Phó Giám đốc Sở kế hoạch và Đầu tư TP Cần Thơ, nhận định: Điều này có thể lý giải là do suy giảm kinh tế thế giới năm 2008 tác động tiêu cực đến tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của DN và tình hình đầu tư của thành phố. Qua đó, cho thấy trong năm 2009 các DN phần nào có sự e ngại khi phải bỏ một lượng vốn lớn để sản xuất kinh doanh. Tuy dưới góc độ quản lý nhà nước, đây cũng là một dấu hiệu cần phải nghiên cứu để có giải pháp điều chỉnh kịp thời nhằm tạo cho DN tâm lý tin tưởng vào các chủ trương, chính sách lớn của trung ương và các chỉ đạo điều hành cụ thể của lãnh đạo TP Cần Thơ trong việc tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho DN.

Năm 2009, chỉ số PCI của TP Cần Thơ tăng được 1 bậc, vẫn giữ được vị trí thứ 3 trong 5 thành phố trực thuộc trung ương, nhưng nếu so sánh trong khu vực ĐBSCL, TP Cần Thơ đã giảm 1 bậc, từ vị trí 8 năm 2008 xuống vị trí thứ 9 năm 2009. Không chỉ vậy, trong các chỉ số cũ tính PCI, thành phố có đến 6/8 chỉ số bị giảm điểm. Cụ thể như: chỉ số “gia nhập thị trường” giảm từ 8,55 điểm xuống còn 7,7 điểm; “tính năng động tiên phong của lãnh đạo tỉnh” từ 4,56 điểm còn 3,96 điểm; chỉ số “đào tạo lao động” từ 5,08 điểm còn 4,99 điểm và chỉ số “thiết chế pháp lý” giảm từ 5,08 điểm xuống còn 4,74 điểm. Đồng thời, các chỉ số được đánh giá là thế mạnh của thành phố như “dịch vụ hỗ trợ DN”, “cơ sở hạ tầng” thì TP Cần Thơ vẫn xếp thứ 5 so với 5 thành phố trực thuộc trung ương.

LÝ GIẢI THÊM NGUYÊN NHÂN

Với những phân tích trên, cho thấy, PCI năm 2009 của TP Cần Thơ mặc dù được cải thiện nhưng chỉ cải thiện ở mức khiêm tốn, chưa tạo được bước đột phá như mong muốn theo tinh thần Chỉ thị số 10/CT-UBND. Đâu là những nguyên nhân dẫn đến kết quả không khả quan này?

Năm 2008 và đầu năm 2009, tình hình khủng hoảng kinh tế thế giới phần nào tác động tiêu cực đến tình hình phát triển DN ở TP Cần Thơ và cả nước. Trong khi đó, các quy định, chủ trương của Nhà nước tính ổn định chưa cao vì thường xuyên được sửa đổi, bổ sung. Từ đó, kéo theo những dự định ban hành, triển khai các chính sách tại địa phương bị tác động chậm tiến độ hoặc không thực hiện được. Điển hình như, trong khi TP Cần Thơ đang dự thảo, lấy ý kiến Chính sách hỗ trợ phát triển DN thì Quốc hội ban hành Luật số 38/2009/QH12 ngày 19-6-2009 của Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 5 sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan đến đầu tư xây dựng cơ bản và Chính phủ ban hành nhiều nghị định khác hướng dẫn thi hành luật này. Từ đó, việc xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển DN của TP Cần Thơ chậm lại và đến nay vẫn chưa ban hành được.

Trong khi đó, Chỉ thị số 10/CT-UBND dù được xây dựng kỹ, lấy ý kiến nhiều cơ quan nhà nước, nhiều DN và được UBND TP Cần Thơ thông qua, nhưng khâu triển khai thực hiện chưa tương xứng với tầm quan trọng của Chỉ thị này. Thậm chí, Chỉ thị số 10/CT-UBND sau khi được ban hành, cơ quan chủ trì soạn thảo là Sở Kế hoạch và Đầu tư, một số cơ quan khác như Sở Nội vụ, Sở Tài chính, Cục Thuế... không nhận được (?!). Bên cạnh đó, nhiều cơ quan, đơn vị vẫn chưa dành sự quan tâm đúng mức về thực hiện các giải pháp nhằm hoàn thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố nên vẫn còn nhiều đầu công việc cụ thể chưa làm được.

Riêng đối với chỉ số PCI, cũng có ý kiến cho rằng, dù đã được triển khai từ nhiều năm nay, nhưng một bộ phận cơ quan nhà nước vẫn chưa nắm rõ các nội dung cơ bản, nhất là các chỉ số thành phần và chưa biết cần phải làm gì để đẩy mạnh chỉ số CPI. Bên cạnh đó, những việc phân công cho các ngành, UBND các quận, huyện trong Chỉ thị số 10/CT-UBND phần lớn là những công việc mang tính thường xuyên, cũng có những công việc không nằm trong chức năng nhiệm vụ thường xuyên nên nhiều cơ quan còn lúng túng trong triển khai thực hiện. Một số công việc đòi hỏi cần phải có sự phối hợp giữa nhiều cơ quan như: thành lập các tổ tiếp nhận thông tin phản hồi của DN, bộ phận hỗ trợ thông tin cho DN về các cam kết thương mại quốc tế; triển khai nhanh các chương trình xúc tiến thương mại, hỗ trợ DN... đến nay các ngành vẫn chưa thống nhất nên chưa thực hiện.

HÀ TRIỀU

Bài cuối: CẦN CÓ GIẢI PHÁP MẠNH VÀ CỤ THỂ