Cùng với các tỉnh ĐBSCL, TP Cần Thơ cũng là vựa nông sản lớn, trong đó có trái cây. Nâng cao giá trị và ổn định đầu ra hàng hóa nông sản, xuất khẩu là hướng đi mang lại hiệu quả lớn... đã được ngành chức năng liên kết thực hiện.

Cơ hội

Ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác giữa doanh nghiệp xuất khẩu và các HTX trên địa bàn TP Cần Thơ.

Hiện nay, mặc dù trái cây Việt Nam đã có mặt tại 60 quốc gia trên thế giới nhưng chỉ chiếm 1% tổng trị giá nhập khẩu mặt hàng này trên thế giới. Trong khi nhu cầu nhập khẩu hàng rau, quả của thế giới ngày càng tăng. Đây chính là cơ hội để các hợp tác xã (HTX) Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu trái cây trong thời gian tới, đặc biệt khi rau, quả là một trong những mặt hàng được hưởng lợi nhiều nhất trong Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA).

Với nhu cầu thị trường toàn cầu cho trái cây dự báo tăng 8,2% mỗi năm và đạt tới 585,25 tỉ USD vào năm 2025. Đặc biệt, với EVFTA, rau, quả là một trong những mặt hàng nông sản được hưởng lợi nhiều nhất bởi 94% trong tổng số 547 dòng thuế rau quả và các sản phẩm chế biến từ rau quả được xóa bỏ. Cho thấy, cơ hội đang rộng mở để đưa trái cây Việt Nam ra với thị trường thế giới.

Theo khảo sát của Liên minh HTX Việt Nam, tỷ trọng sản lượng lương thực, thực phẩm và nông sản chủ lực khác do các HTX sản xuất so với tổng sản lượng của các địa phương và cả nước chiếm khoảng 25-75%; trong đó, trái cây chiếm 55%. Theo Đề án phát triển ngành chế biến rau quả giai đoạn 2021-2030 ban hành theo Quyết định số 417/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, mục tiêu đến năm 2030 sản xuất và chế biến rau quả phát triển hiệu quả, an toàn và bền vững, đáp ứng được nhu cầu thị trường; có trình độ công nghệ tiên tiến được gắn với các vùng sản xuất rau quả tập trung, sản lượng hàng hóa lớn; sản phẩm đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm, có giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh cao; góp phần đưa kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam đứng trong số 5 nước hàng đầu thế giới; giá trị kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt 8-10 tỉ USD. 

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu thế, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam nhìn nhận, sản phẩm trái cây của các HTX vẫn còn hạn chế về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm. Các yếu tố đầu vào cho sản xuất và chế biến sản phẩm trái cây phải nhập khẩu; 90% trái cây được xuất khẩu ở dạng thô và sơ chế; dịch vụ hậu cần, chi phí vận chuyển cao; tình trạng được mùa mất giá do cung vượt cầu; các HTX chế biến trái cây sử dụng nhiều lao động phổ thông...

Để kết nối thành công 

Thời gian qua, Liên minh HTX Việt Nam đã huy động các nguồn lực hỗ trợ HTX, liên hiệp HTX khắc phục khó khăn, ổn định sản xuất, kinh doanh, đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm, góp phần tăng trưởng kinh tế, ổn định giá cả thị trường. Hàng loạt các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm kết nối người sản xuất là các HTX với các nhà phân phối, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu tại các tỉnh, thành phố bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19 như Hải Dương, Bắc Giang, Bắc Ninh và 19 tỉnh, thành phố phía Nam. Qua đó, đã kết nối tiêu thụ hàng ngàn tấn nông sản của thành viên trong thời gian ngắn, góp phần giảm tình trạng ứ đọng, giảm giá trị nông sản.

Để tìm kiếm đầu ra cho HTX, Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Liên minh HTX TP Cần Thơ phối hợp triển khai nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối hàng hóa nông sản vào hệ thống, kênh phân phối lớn, mở rộng thị trường kinh doanh, tạo thêm thu nhập cho các xã viên. Thông qua sự kết nối, hàng hóa của HTX tại TP Cần Thơ đã bắt đầu xuất hiện trên quầy kệ của các nhà bán lẻ hiện đại. Không dừng lại ở đó, thành phố còn thúc đẩy liên kết giữa các HTX với các doanh nghiệp xuất khẩu để nông sản được “xuất ngoại”. Ông Nguyễn Quốc Hội, Phó Chủ tịch Liên minh HTX TP Cần Thơ, cho biết, Liên minh HTX sẽ cùng Sở Công Thương, Sở NN&PTNT nỗ lực hỗ trợ các HTX để sản phẩm hàng hóa nông sản đa dạng, đạt chất lượng cao đáp ứng tốt nhu cầu thị trường tiêu dùng cao cấp cũng như xuất khẩu.

Theo Cục Bảo vệ thực vật (Bộ NN&PTNT), hiện Cục đã cấp được 998 mã số vùng trồng các loại trái cây để xuất khẩu vào thị trường chất lượng cao như Mỹ, Australia, Nhật Bản, EU. Tại TP Cần Thơ, khoảng 98ha cây ăn trái được Cục Bảo vệ thực vật cấp mã vùng trồng. Các HTX ngày càng chú trọng đa dạng, nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, bà Nguyễn Thị Kim Ngọc, đại diện HTX Vườn cây ăn trái Trường Khương A (huyện Phong Điền), cho rằng, sản phẩm chủ lực của HTX là vú sữa thực hiện sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, Global GAP, tuy nhiên sản lượng hàng xuất khẩu của HTX chỉ khoảng 10%. Khó khăn hiện nay là HTX chưa có hợp đồng vững chắc giữa doanh nghiệp và HTX, do vậy nếu HTX thực hiện theo yêu cầu tiêu chuẩn doanh nghiệp xuất khẩu, việc này đòi hỏi chi phí rất cao, trong khi đầu ra không chắc chắn nên cũng khó cho HTX. Từ nỗi trăn trở đó, HTX mong muốn chính quyền nên có chính sách thu hút, kết nối doanh nghiệp về địa phương để thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa, qua đó nâng cao giá trị trái cây địa phương.  

Bà Nguyễn Thị Thanh Hà, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Chế biến thực phẩm xuất khẩu miền Tây (Westfood) cho biết, doanh nghiệp chuyên về chế biến xuất khẩu trái cây đóng hộp và cấp đông, đối với trái cây tại TP Cần Thơ, gồm: xoài, thanh long, hạt sen và chanh có điều kiện để hợp tác với doanh nghiệp. Hiện nay, khi có đơn hàng doanh nghiệp mới thu gom từ thương lái chứ chưa trực tiếp mua từ các HTX. Do vậy, doanh nghiệp mong muốn kết nối được với các HTX, tuy nhiên, các HTX cũng nên thông tin cụ thể về thời gian thu hoạch của từng loại nông sản để doanh nghiệp xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp.

Ông Trần Thủ Nguyễn, Giám đốc Công ty TNHH Trái cây Mekong (chuyên sản xuất chế biến mặt hàng trái cây sấy khô, sấy dẻo), cho biết, sản lượng trung bình nhà máy sản xuất 150 tấn thành phẩm/tháng nên rất cần lượng nguyên liệu đầu vào lớn. Để hợp tác, hàng nông sản cần 3 yếu tố: chất lượng, số lượng và giá cả. Nghĩa là chất lượng đầu vào phải đồng đều, HTX nên đưa ra yêu cầu cụ thể như trồng loại gì, sản lượng bao nhiêu, mùa vụ thu hoạch như thế nào, cùng đó nên thực hiện đúng tiêu chuẩn chất lượng sản xuất (VietGAP, Global GAP, mã vùng trồng...), để khi doanh nghiệp cần kết nối ngay và có sự cam kết về giá. Có như vậy, doanh nghiệp mới yên tâm ký kết hợp đồng.

Bà Trần Thị Kim Thúy, Chi cục Trồng trọt (Sở NN&PTNT TP Cần Thơ),  thông tin, TP Cần Thơ có 23.000ha cây ăn trái, chủ lực xoài, sầu riêng, nhãn, mít. Thời gian qua ngành Nông nghiệp  kết hợp với địa phương xây dựng vùng trồng chuyên cây ăn trái. Hiện nay có trên 10.000ha trồng cây ăn trái tập trung, sản lượng của từng loại cây ăn trái trên 100.000 tấn/năm. Điển hình, vùng xoài khoảng 1.900ha tập trung quận Bình Thủy và huyện Phong Điền; sầu riêng khoảng 1.200ha, vú sữa khoảng 1.200ha chủ yếu tập trung ở  huyện Phong Điền; nhãn khoảng 1.800ha tập trung huyện Phong Điền, quận Ô Môn, Thốt Nốt... Sản phẩm cây ăn trái đạt chứng nhận VietGAP khoảng 300ha, khoảng 600 hộ, phần lớn diện tích đã vào HTX, tổ hợp tác. Để sản phẩm đáp ứng tốt cho thị trường xuất khẩu, nhất là tại các thị trường khó tính như Mỹ, EU, ngành Nông nghiệp cũng hỗ trợ các HTX xây dựng mã vùng trồng cũng như cơ sở đóng gói. Hàng hóa của HTX hiện bán chủ yếu qua thương lái, liên kết doanh nghiệp xuất khẩu chưa cao, do vậy song song với hỗ trợ nâng cao chất lượng sản phẩm, ngành Nông nghiệp sẽ tiếp tục thúc đẩy kết nối HTX với các doanh nghiệp xuất khẩu để hàng hóa ổn định đầu ra.

Bài, ảnh: KHÁNH NAM