Tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh là quy luật tất yếu của quá trình phát triển đô thị trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Nghị quyết (kỳ họp thứ 12) Hội đồng nhân dân thành phố khóa VII thông qua kế hoạch năm 2011 thu hồi 1.635,8 ha đất trồng lúa, 3,6 ha đất nuôi trồng thủy sản... trên địa bàn thành phố, tập trung chủ yếu ở khu vực ven đô.

Theo ông Phạm Văn Quỳnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn TP Cần Thơ, vụ lúa đông xuân 2010- 2011, diện tích gieo sạ toàn thành phố khoảng 88.578 ha (năm trước là 90.000 ha), có xu hướng giảm dần theo tiến trình đô thị hóa. Do vậy, ngành nông nghiệp thành phố đang nỗ lực xây dựng nhiều mô hình canh tác kết hợp để tăng thu nhập trên đơn vị diện tích, luân canh lúa- tôm, lúa- màu, lúa- cá... gắn với xây dựng mô hình nông nghiệp công nghệ cao và xây dựng nông thôn mới. Diện tích đất lúa giảm chủ yếu ở vùng ven đô thị, nên việc đào tạo nghề, chuyển đổi nghề, phát triển mô hình khác để thu hút lao động nông thôn là rất cần thiết. Hiện ngành nông nghiệp thành phố đang phối hợp thực hiện chương trình đào tạo nghề cho 1 triệu nông dân của thành phố do Sở Lao động- Thương binh và Xã hội chủ trì. Đây là bước đệm quan trọng nhằm chuyển đổi nghề và xây dựng nông thôn mới, để những người dân mất đất ổn định cuộc sống.

Trong giai đoạn 2006- 2010, trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 85.062 tỉ đồng, vốn đầu tư vào lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ chiếm 1,58%. Thống kê của ngành nông nghiệp thành phố, riêng năm 2010, giá trị sản xuất toàn ngành thực hiện hơn 4.107 tỉ đồng, giảm 4,7% so với cùng kỳ năm 2009 và chỉ đạt gần 92,8% kế hoạch năm. Trong đó, diện tích gieo trồng lúa cả năm 208.555 ha, sản lượng đạt trên 1,13 triệu tấn. Diện tích nuôi trồng thủy sản 12.550 ha, đạt 83,7% kế hoạch năm và giảm 16,3% so năm trước, sản lượng thủy sản 168.310 tấn (sản lượng nuôi 162.380 tấn) đạt 83,3% kế hoạch năm và giảm 15,3% so năm trước. Nuôi trồng thủy sản sụt giảm là do giá cả, lợi nhuận không ổn định nên không khuyến khích người nuôi. Tình hình tiêu thụ và xuất khẩu gạo cũng nhiều khó khăn. Theo kế hoạch của thành phố, năm 2011, giá trị tăng thêm của khu vực nông, lâm ngư nghiệp 3,3- 3,5%, đóng góp 9,48% trong cơ cấu GDP, giữ vững sản lượng lúa trên 1 triệu tấn, trong đó lúa chất lượng cao, lúa đặc sản chiếm 90%...

Sản xuất nông nghiệp ngày càng khó khăn do đầu ra của sản phẩm không ổn định, trong khi chi phí sản xuất tăng cao. Thêm vào đó, thách thức của biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp (sản xuất lúa và nuôi trồng thủy sản) sẽ chịu tác động nặng nề nhất, nếu không có sự kiểm soát, ứng phó từ bây giờ. Theo nhiều chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, các địa phương vùng ĐBSCL cần liên kết, hợp tác trong sản xuất, ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường liên kết “4 nhà” hướng đến sự phát triển bền vững.

Thời gian qua, trên địa bàn TP Cần Thơ, kinh tế hợp tác, hợp tác xã (HTX) tiếp tục phát triển theo hướng mở rộng quy mô hoạt động trong nhiều lĩnh vực, ngành nghề, đặc biệt là vùng ngoại thành. Trong 5 năm (2006- 2010), thành phố phát triển mới 129 HTX, nâng tổng số lên 230 HTX năm 2010 với 8.500 xã viên, 3.400 tổ hợp tác với 93.000 thành viên. Tuy nhiên, phần lớn HTX quy mô nhỏ, đầu tư đổi mới công nghệ còn chậm, sức cạnh tranh thấp, các chính sách hỗ trợ, khuyến khích HTX, tổ hợp tác chậm được cụ thể hóa. Đây cũng là thách thức lớn cho ngành nông nghiệp thành phố trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp.

Tiến sĩ Lê Văn Bảnh, Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL cho rằng, nhiều địa phương hiện chưa quan tâm đến tác động của biến đổi khí hậu. Sự biến đổi thất thường của thời tiết sẽ gia tăng áp lực sâu bệnh lên cây trồng, vật nuôi, giảm sản lượng. Định hướng phát triển đến năm 2020, diện tích đất lúa vùng ĐBSCL sẽ giảm. Điều này tạo nhiều áp lực trong việc giữ vững sản lượng, đảm bảo an ninh lương thực, thu nhập cho người trồng lúa. Nhiều địa phương chọn phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, công nghệ cao để giải quyết những vấn đề trên. Như TP Cần Thơ đang hướng đến phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nhưng không phải nông dân nào cũng đáp ứng được tiêu chí này, nên phải hướng dẫn họ đi theo mô hình bậc thang, từ thấp đến cao. Hiện nay, nhiều mô hình làm GAP, VietGAP, Global GAP thất bại là do không có doanh nghiệp đỡ đầu phía sau. Nếu liên kết “4 nhà” ai cũng làm tròn vai của mình, như vậy mới hướng đến sự phát triển bền vững hơn.

GIA BẢO