Trong lễ cưới của đồng bào Khmer, tiếng nhạc mở cổng rào, cột tay… không chỉ thuộc về nghi thức mà còn là linh hồn buổi lễ. Âm nhạc dẫn dắt từng bước chuyển của nghi lễ, gắn kết hai họ, gửi gắm ước vọng hạnh phúc bền lâu.

Đội Nhạc lễ cưới truyền thống Tum Pók Sók.

Tiếng kèn pây-o réo rắt mở lối, nhịp trống skor-đăy rộn ràng hòa cùng âm thanh đàn khưm, tro-so, tro-u, cha-pây đong-veng… vang lên trong lễ cưới tại gia đình ông Liêu Đum, ấp Tam Sóc B1, xã Mỹ Tú (TP Cần Thơ), tạo nên không khí tưng bừng, ấm áp. Mỗi thanh âm như nâng bước cô dâu, chú rể vào nghi thức truyền thống, vừa gìn giữ ký ức phum sóc, vừa khẳng định sức bền của bản sắc văn hóa Khmer Nam Bộ giữa nhịp sống hiện đại.

40 năm qua, từ niềm đam mê, những người nông dân ở ấp Tam Sóc C1 (xã Mỹ Tú) cùng nhau hình thành nên Đội Nhạc lễ cưới cổ truyền Tum Pók Sók và duy trì cho đến nay. Công việc chính của các thành viên trong đội là làm ruộng, làm rẫy, phụ hồ. Khi có đám cưới, lễ hội hay nghi thức hạ thủy ghe Ngo, cả đội lại khoác lên mình bộ trang phục truyền thống, mang theo nhạc cụ đến phục vụ bà con. Âm nhạc cũng là cách họ giữ hồn dân tộc.

Đội trưởng Đội Nhạc lễ cưới cổ truyền Tum Pók Sók Lý Quyền nhớ lại, thuở nhỏ mê mẩn nhìn các bậc cao niên trong xóm làng biểu diễn. Năm 1985, ông chính thức theo học đàn khưm, rồi lần lượt thành thạo đàn cò, trống và nhiều nhạc cụ khác. "Khi tự tay đánh được bài đầu tiên, tôi vui lắm. Càng chơi càng thấm giá trị văn hóa của nhạc cụ truyền thống Khmer", ông Quyền bộc bạch.

Năm 1986, ông Quyền cùng các nghệ nhân kỳ cựu vận động thành lập Đội Nhạc lễ cưới cổ truyền mang tên Tum Pók Sók, với 7 thành viên. Từ đó, tiếng đàn, tiếng trống lại ngân vang khắp các xóm làng trong và ngoài địa phương. Là người nhiều năm chụp ảnh cưới, anh Trương Minh Quang, nhận xét: "Đội Nhạc lễ cưới cổ truyền Tum Pók Sók chơi rất "có hồn". Họ không chỉ đàn hay mà còn hát, múa các bài đặc sắc trong lễ cưới như mở cổng rào, pi-thi cắt phka-sla (lễ cắt buồng hoa cau), pi-thi chon-đăy (nghi thức cột tay)… khiến không khí trang trọng mà vẫn rộn ràng, ai dự tiệc cũng tấm tắc khen".

Những năm trước, vào mùa cưới, Đội Nhạc lễ cưới cổ truyền Tum Pók Sók đi phục vụ liên tục ở nhiều địa phương trong tỉnh Sóc Trăng (cũ). Vài năm gần đây, sự phát triển mạnh của dàn nhạc sống khiến loại hình nhạc cụ truyền thống dần bị thu hẹp. Dù vậy, các chùa Khmer vẫn mời đội đến biểu diễn trong nghi thức lễ hạ thủy ghe Ngo, tiếp thêm động lực để họ bám nghề. Ông Danh Som Nang, người vừa đánh trống, vừa hát xướng, bày tỏ: "Hiện nay, thành viên đội đều ngoài 60 tuổi. Chúng tôi lo mai này không có người kế thừa". Vì vậy, mong muốn của đội là được sự quan tâm hỗ trợ mở lớp truyền dạy cho thế hệ trẻ, để mỗi mùa cưới lại rộn ràng thanh âm truyền thống, giữ trọn hồn phum sóc.

Giữa cuộc sống hiện đại, âm nhạc từ Đội Nhạc lễ cưới truyền thống Tum Pók Sók vẫn bền bỉ vang lên như lời nhắc nhớ về cội nguồn.

Bài, ảnh: THẠCH PÍCH