Trong bối cảnh nền kinh tế số đang tái định hình cấu trúc tăng trưởng, tài chính số không chỉ là công cụ quản trị mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu, quyết định khả năng tồn tại và phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp. Theo các chuyên gia, việc thúc đẩy giải pháp tài chính thông minh dựa trên nền tảng dữ liệu lớn và công nghệ mới đang trở thành hướng đi chiến lược nhằm tháo gỡ "điểm nghẽn" về nguồn vốn cho các startup, mở ra cơ hội để doanh nghiệp (DN) nâng cao năng lực cạnh tranh và bứt phá trong giai đoạn tới.

Nhận diện tài sản số

Chuyển đổi số (CĐS) đang diễn ra sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực. Trong đó, tài chính số không chỉ là công cụ hỗ trợ quản trị và vận hành, mà ngày càng trở thành hạ tầng quan trọng của hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Đối với DN khởi nghiệp, bài toán tài chính luôn là mối băn khoăn hàng đầu và cần có giải pháp tiếp cận vốn sao cho phù hợp. Theo ông Đàm Thanh Hiệp, CEO và Founder của Công ty Tư vấn và Đầu tư New World Group Asset Management, hiện tại có khoảng 70% startup Việt Nam gặp khó khăn về tiếp cận nguồn vốn truyền thống vì phải có tài sản thế chấp. Các DN khởi nghiệp khi gọi vốn thường thiếu lịch sử tín dụng và phụ thuộc vốn cá nhân. Khi gọi vốn, DN phải chứng minh doanh thu hằng tháng, hằng quý, hằng năm, các khoản chi, lợi nhuận trung bình, mức độ tăng trưởng… Thông thường startup khi khởi nghiệp hay tập trung vào chuyên môn, nhưng để thành công thì quản trị tài chính mới là chìa khóa quan trọng. 

Trong những năm gần đây, CĐS đã và đang trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đặc biệt tại các nền kinh tế đang phát triển. Sự hội tụ giữa công nghệ số, dữ liệu và đổi mới sáng tạo không chỉ làm thay đổi cách thức DN vận hành, mà còn tái định hình cấu trúc của hệ thống tài chính - từ cách dòng vốn được huy động, phân bổ cho đến cách rủi ro được đánh giá và quản trị. Hiện tại, tài sản số được nhìn nhận như một trong những tài sản của DN.

Công ty Cổ phần Rynan Technologies Vietnam giới thiệu ứng dụng số phục vụ sản xuất nông nghiệp tại một sự kiện trưng bày ở TP Cần Thơ.

Theo bà Jlo Trần, đồng sáng lập và Giám đốc điều hành VBI Academy, đại diện GFI Ventures, DN khởi nghiệp Việt Nam ngày càng hoạt động trong môi trường số hóa cao, tạo ra lượng dữ liệu lớn từ giao dịch, người dùng và chuỗi giá trị. Đây chính là "nguồn nguyên liệu" cần thiết để triển khai các mô hình tài chính số thông minh dựa trên dữ liệu, giúp DN tiếp cận vốn phù hợp hơn với năng lực thực tế. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tiềm năng và khả năng khai thác vẫn còn rất lớn. Bên cạnh đó, khung pháp lý cho các mô hình tài chính số mới vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Mặc dù Việt Nam đã có nhiều chủ trương thúc đẩy CĐS, bao trùm tài chính và đổi mới sáng tạo, song các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), chuẩn chia sẻ dữ liệu và quy định liên quan đến tài sản số vẫn chưa đồng bộ.

Việt Nam đang đứng trước một thời điểm có tính bước ngoặt trong quá trình phát triển tài chính số và hỗ trợ khởi nghiệp. Những năm gần đây, nền tảng hạ tầng số, mức độ sẵn sàng công nghệ và nhu cầu thị trường đã tạo điều kiện thuận lợi để tài chính số thông minh trở thành một công cụ thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Theo các chuyên gia, hệ sinh thái khởi nghiệp, tài chính số thông minh đang góp phần tái định nghĩa mối quan hệ giữa DN và tổ chức tài chính. Thay vì tính chất "xin - cho", mối quan hệ này dần chuyển sang mô hình đối tác, nơi đôi bên cùng chia sẻ dữ liệu, rủi ro và lợi ích. Trong mô hình đó, tổ chức tài chính không chỉ đóng vai trò cung cấp vốn, mà còn trở thành một phần của hệ sinh thái hỗ trợ đổi mới sáng tạo, thông qua việc cung cấp các công cụ quản trị tài chính, phân tích dữ liệu và tư vấn chiến lược.

Sẵn sàng trang bị năng lực số

Đối với DN khởi nghiệp, khả năng tiếp cận các giải pháp tài chính số thông minh, linh hoạt và an toàn chính là một trong những yếu tố then chốt quyết định khả năng tồn tại, tăng trưởng và phát triển bền vững. Theo PGS.TS Phan Anh Tú, Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế, Đại học Cần Thơ, Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về kinh tế số và xã hội số, đặt mục tiêu lớn nền kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030. Động lực được thúc đẩy bởi chính sách mạnh mẽ như cơ chế sandbox cho Fintech, đầu tư hạ tầng số và các yếu tố ngoại cảnh như đại dịch COVID-19 đẩy nhanh số hóa. Việt Nam có lợi thế nền tảng với dân số trẻ, am hiểu công nghệ và tỷ lệ thâm nhập Internet cao (khoảng 80% dân số), 70% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng. Để phát triển tài chính số, việc xây dựng hệ sinh thái số là một tiền đề quan trọng. Tuy nhiên, khoảng trống về nhân lực số là bài toán cần sớm có lời giải. Do đó, trách nhiệm của nhà trường và DN là cùng đồng hành để đào tạo nguồn nhân lực số nhất là nhân lực trong lĩnh vực tài chính số.

Theo các chuyên gia, DN khởi nghiệp cần nhìn nhận dữ liệu như một tài sản chiến lược, thay vì chỉ là công cụ vận hành. Việc chủ động thu thập, chuẩn hóa và quản trị dữ liệu tài chính - kinh doanh ngay từ giai đoạn đầu không chỉ giúp DN tối ưu hoạt động nội bộ, mà còn tạo nền tảng để tiếp cận các giải pháp tài chính số thông minh. Trong bối cảnh đó, năng lực sử dụng dữ liệu và hiểu biết tài chính số trở thành một phần không thể thiếu trong bộ năng lực cốt lõi của startup. Theo ông Đào Công Hiệp, DN khởi nghiệp cần quan tâm xây dựng nền tảng quản trị số, đầu tư vào tài sản số, số hóa dữ liệu. DN phải hiểu về tài sản số, nắm bắt các phương thức phân bổ vốn thông minh và dựa vào trí tuệ nhân tạo. DN cần chủ động quản trị rủi ro thông qua xây dựng danh mục đầu tư đa lớp; phải tuân thủ pháp lý và chuẩn mực quốc tế. Quan tâm đào tạo năng lực, xây dựng đội ngũ chuyên gia, ban tư vấn, ban đầu tư, ban tư vấn đầu tư quản lý tài sản. Thậm chí đội ngũ cấp cao của công ty cũng phải được đào tạo liên quan đến quản trị số.

Theo bà Jlo Trần, để tài chính số thông minh thực sự trở thành đòn bẩy hỗ trợ DN khởi nghiệp và đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững, cần tiếp cận một cách đồng bộ, vượt ra ngoài phạm vi của từng chủ thể riêng lẻ. Ở góc độ chính sách, cần ưu tiên xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandbox) cho các mô hình tài chính số mới, đặc biệt là các mô hình dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Sandbox không chỉ giúp giảm rủi ro cho hệ thống, mà còn tạo không gian để các tổ chức tài chính, fintech và startup cùng thử nghiệm, học hỏi và điều chỉnh mô hình trước khi triển khai trên diện rộng. Song song đó, việc từng bước hình thành các chuẩn chia sẻ dữ liệu, chuẩn định danh số và khung bảo mật dữ liệu là điều kiện cần để tài chính số thông minh có thể vận hành an toàn và minh bạch. 

Bài, ảnh: MINH HUYỀN