TRÍ VĂN

Nỗ lực ngăn chặn người di cứ tiến về phía Bắc của Niger đã buộc họ phải chọn những tuyến đường thậm chí còn nguy hiểm hơn. Không ai biết rõ số người đã bỏ mạng trong hành trình tìm kiếm tương lai là bao nhiêu nhưng khi nghe một người sống sót kể về 5 người chết khát bên cạnh anh ta khiến người nghe không khỏi xót xa.

Người di cư ở ngoại ô thành phố Agadez. Ảnh: Vincent Haiges

Ralan Abi, một trong số khoảng 75 người hồi năm 2021 rời Niger để hướng tới Libya, nhớ lại 2 ngày sau cuộc hành trình, họ bị những kẻ buôn người bỏ rơi gần Séguédine, một ốc đảo giữa sa mạc Sahara, vì sợ bị truy tố. Abi nói rằng một số người trong nhóm khi đó đi tìm nước và 5 người đã chết khát bên cạnh anh. Tuy Abi cuối cùng được những binh sĩ Niger giải cứu nhưng 47 trong số 75 người trong nhóm đã không được may mắn như anh. “Trong số khoảng 75 người đó, chỉ còn lại 28 người” - Abi bùi ngùi nói.

Báo cáo gần đây của nhóm điều tra Border Forensics kết luận, chính tác động của luật chống buôn người mà Chính phủ Niger đưa ra hồi năm 2015 dưới sự hậu thuẫn của Liên minh châu Âu (EU) đã đẩy người di cư vào những con đường ngày càng nguy hiểm. Thật vậy, sau nhiều năm luật chống buôn người được Niger ban hành, câu chuyện về những người di cư đột nhiên biến mất vẫn còn tồn tại. Bản thân Sade Yaya, kẻ buôn người bị kết án theo luật và hiện đang bị giam giữ tại một nhà tù được canh gác nghiêm ngặt ở thành phố Agadez - “cửa ngõ vào sa mạc Sahara”, nói rằng sau khi luật có hiệu lực, y thường xuyên nhìn thấy xác chết trên cát trong các chuyến di cư bất hợp pháp về phía Bắc.

Theo Guardian, luật chống buôn người nói trên được Chính phủ Niger xây dựng trong giai đoạn “đỉnh” của cuộc khủng hoảng người tị nạn châu Âu nhằm nhắm mục tiêu “dòng chảy” người tị nạn tới lục địa già và đưa các tuyến đường di cư trước đây ở phía Bắc Niger vào “tầm ngắm”. Song, các nhà nghiên cứu cũng như các tổ chức nhân quyền đã nêu bật mối lo ngại rằng luật này đang khiến người di cư thực hiện hành trình di cư rủi ro hơn và đặt dấu chấm hết cho quyền tự do đi lại tại khu vực. Julia Black, nhân viên tại dự án “Người di cư mất tích”, cho biết số người di cư bỏ mạng thật sự vẫn còn là ẩn số. “212 trường hợp tử vong mà chúng tôi ghi nhận ở Sahara hồi năm ngoái chỉ là phần nổi của tảng băng trôi. Những cái chết trong quá trình di cư xuyên qua Sahara phần lớn vẫn còn là ẩn số, bởi việc ghi lại những cái chết ở một khu vực rộng lớn và khắc nghiệt như Sahara vốn dĩ là một thách thức lớn” - bà Black cho biết.

Tuy nhiên, giới chức Niger cho biết không có trường hợp người di cư tử vong nào được ghi nhận trong năm nay và chỉ có 52 trường hợp vào năm ngoái. Cơ quan Bảo vệ biên giới châu Âu thậm chí cho rằng họ “không có dữ liệu về lượng người di cư được báo cáo mất tích ở Niger”. Về phần mình, Ủy ban châu Âu (EC) cho hay họ lấy làm tiếc về cái chết của những người di cư và “tin chắc rằng cứu người là một nghĩa vụ đầy tính nhân văn”. EC tuyên bố sẽ tiếp tục hỗ trợ các nỗ lực tìm kiếm và cứu hộ những người di cư bị mất tích của Niger.

Được biết, EU hồi năm ngoái đã nối lại quan hệ đối tác “chống buôn người di cư” với Niger, quốc gia mà tổ chức gồm 27 quốc gia thành viên này gọi là “đối tác chính”. Kể từ đó, giới chức EU thường xuyên lui tới Niger, gồm cả một phái đoàn Hà Lan hồi tháng 2 hứa hẹn trong năm nay sẽ thiết lập “quan hệ đối tác di cư” với Niamey. Theo tổ chức từ thiện Privacy International (Anh), Niger đã nhận được khoản tài trợ hơn 1,3 tỉ euro từ tổng số tiền trị giá 5 tỉ euro thuộc quỹ ủy thác mà EU dành cho châu Phi để lục địa đen giải quyết căn nguyên của tình trạng người di cư ồ ạt đổ vào châu Âu. Trong giai đoạn 2015-2022, 13 trong số 19 dự án do EU tài trợ ở nước này là để kiểm soát biên giới và thực thi pháp luật.