Năm qua, dù gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19 nhưng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vẫn  đạt mức tăng trưởng rất cao. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu bị suy giảm do dịch bệnh, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2021 vẫn đạt được mức cao kỷ lục 668,5 tỉ USD, tăng 22,6% so với năm 2020, trong đó xuất khẩu đạt 336,25 tỉ USD, tăng 19%. Đưa Việt Nam trở thành 1 trong 20 nước có nền kinh tế đứng đầu thế giới về thương mại. Cán cân thương mại duy trì xuất siêu năm thứ 6 liên tiếp, đạt xuất siêu khoảng 4 tỉ USD trong năm 2021. Đây là tiền đề rất thuận lợi để nước ta vững tin hướng đến mục tiêu đạt tăng trưởng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu từ 6-8% trong năm 2022 và tiếp tục duy trì đà xuất siêu.

Hiện nay, nhiều loại trái cây của nước ta chủ yếu xuất khẩu dạng trái tươi sang Trung Quốc. Trong ảnh: Thu mua mít tại một vựa trái cây ở huyện Phong Điền, TP Cần Thơ.

Nước ta không chỉ tăng cường xuất khẩu ở các thị trường truyền thống mà còn khai thác các thị trường mới, tiềm năng và đặc biệt tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới. Hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã vươn tới hầu hết các thị trường trên thế giới, nhiều sản phẩm đã dần có chỗ đứng vững chắc và nâng cao khả năng cạnh tranh trên nhiều thị trường có yêu cầu cao về chất lượng như EU, Nhật Bản, Mỹ, Úc... Năm 2021, kim ngạch xuất khẩu sang hầu hết các thị trường có hiệp định thương mại tự do (FTA) với Việt Nam đều tăng mạnh. Xuất khẩu sang ASEAN tăng 25,8%, Ấn Độ tăng 21%, Hàn Quốc tăng 15,8%, EU tăng 14%, Trung Quốc tăng 15%, Hoa Kỳ tăng 24,2%, New Zealand tăng 42,5%, Úc tăng 3,1%. Đặc biệt, kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường là thành viên CPTPP đạt mức tăng tốt, cho thấy hiệu quả cam kết từ Hiệp định này để thúc đẩy xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Cụ thể, xuất khẩu sang Canađa đạt 5,2 tỉ USD, tăng 19,5% và xuất khẩu sang Mexico đạt 4,6 tỉ USD, tăng 46,1%. Xuất khẩu của Việt Nam cũng đã có những chuyển biến rất tích cực tại thị trường EU sau khi Hiệp định EVFTA được thực thi, với tổng kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 40,07 tỉ USD, tăng khoảng 14% so với năm 2020.

Với nhu cầu nhập khẩu hàng dự báo tăng tại nhiều quốc gia và doanh nghiệp nước ta đang khai thác hiệu quả các FTA, nhất là FTA thế hệ mới, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước ta đã và sẽ tiếp tục có nhiều cơ hội và điều kiện để gia tăng mạnh. Tuy nhiên, để phát triển xuất khẩu bền vững, đòi hỏi nước ta cũng cần quan tâm tháo gỡ kịp thời nhiều khó khăn và hạn chế. Đáng chú ý, hiện xuất khẩu một số loại nông sản vẫn còn phụ thuộc nhiều vào một vài thị trường. Lượng nông thủy khẩu xuất khẩu dạng tiểu ngạch còn chiếm tỷ trọng lớn, nhất là xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc. Hiện tại, Trung Quốc mới cho nhập khẩu chính ngạch 9 loại trái cây tươi của Việt Nam gồm: thanh long, dưa hấu, vải, chôm chôm, măng cụt, nhãn, xoài, mít, chuối. Trong khi đó, Trung Quốc đang là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 109,79 tỉ USD trong năm 2021, tăng 30,4% so với năm trước. Nhiều chuyên gia cho rằng, cần tiếp tục đàm phán với Trung Quốc để đẩy mạnh xuất khẩu các loại nông sản và hàng hóa chính ngạch vào thị trường này. Đồng thời, tích cực thông tin, tuyên truyền nâng cao nhận thức và hành động của người dân, doanh nghiệp đổi mới tư duy sản xuất kinh doanh nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển xuất khẩu chính ngạch, bền vững. Tiếp tục xúc tiến thương mại, tìm kiếm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Đặc biệt, cần tận dụng các cơ hội từ FTA để đa dạng hóa thị trường và sản phẩm xuất khẩu. Chú ý khâu bảo quản, chế biến nông sản và phát triển các sản phẩm chế biến sâu từ những loại nông sản thế mạnh của nước ta để bảo quản lâu, đưa xuất khẩu ở các thị trường ở xa và nâng cao được giá trị.

Trung Quốc là thị trường lớn, ở gần và hiệu quả cho xuất khẩu nhiều loại nông sản của nước ta. Theo thống kê, có khoảng 70% các mặt hàng nông, thủy sản xuất khẩu tiểu ngạch sang thị trường Trung Quốc, đây là hạn chế cần khắc phục. Việc tăng cường xuất khẩu chính ngạch sang thị trường này đang là yêu cầu  cấp thiết để tránh các rủi ro. Tại hội nghị tổng kết công tác năm 2021 và triển khai nhiệm vụ năm 2022 của ngành Công Thương, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành, đã chỉ rõ, quản lý thương mại biên giới còn một số bất cập, nhiều mặt hàng nông sản, thủy sản xuất khẩu sang Trung Quốc chủ yếu bằng hình thức tiểu ngạch, rủi ro lớn cho sản xuất kinh doanh. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các bộ ngành, địa phương, đơn vị xây dựng chương trình, xác định mục tiêu và giải pháp cụ thể để kiên quyết phấn đấu kéo giảm xuất khẩu tiểu ngạch từ mức 70% xuống 30% vào cuối năm nay. Đồng thời, cần có chiến lược trước mắt và dài hơi, phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đa dạng hóa và mở rộng các thị trường xuất khẩu và tiêu thụ trong nước.

Để tạo tiền đề vững chắc phát triển xuất khẩu, tới đây doanh nghiệp cần quan tâm khai thác tốt thị trường nội địa gắn liên kết với các bên trong các chuỗi giá trị ngành hàng để nâng cao chất lượng sản phẩm và chuẩn hóa sản xuất theo yêu cầu thị trường. Chú trọng đầu tư đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học công nghệ mới nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh và xuất khẩu hàng hóa.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG