02/11/2014 - 16:42

SÓC TRĂNG

Để cây lúa thơm trở thành sản phẩm có lợi thế cạnh tranh

Sau hơn 20 năm nghiên cứu, phát triển cây lúa thơm, tỉnh Sóc Trăng đã đạt được không ít những thành tựu. Tuy nhiên, để cây lúa thơm hướng đến mục tiêu là sản phẩm xuất khẩu có lợi thế cạnh tranh của địa phương, rất cần có những cơ chế, chính sách phù hợp.

Diện tích gieo trồng lúa đặc sản toàn tỉnh Sóc Trăng năm lương thực 2014 ước đạt trên 90.000 tấn (chiếm 24,7% diện tích gieo trồng); trong đó, giống lúa thơm Sóc Trăng (ST) chiếm 34%, lúa Tài nguyên chiếm 10%, còn lại các giống lúa thơm nhẹ chiếm 56%. Như vậy, mục tiêu diện tích gieo trồng lúa đặc sản chiếm trên 20% theo Nghị quyết Đại hội lần thứ XII Tỉnh Đảng bộ Sóc Trăng đã được thực hiện.

Dù đạt được kết quả khá khả quan, nhưng theo kỹ sư Hồ Quang Cua, nguyên Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Sóc Trăng, một trong những khó khăn trong quá trình nghiên cứu, sản xuất lúa thơm đặc sản chính là "Nhận thức không theo kịp yêu cầu do sợ khó, do vướng rào cản tâm lý". Kỹ sư Hồ Quang Cua chia sẻ: "Thay vì hợp lực để tạo ra những giống mới, chúng tôi lại được một số nhà khoa học đầu đàn khuyến cáo: "Lai tạo lúa thơm là một việc thành công hữu hạn… thị trường hạn hẹp và đầy rủi ro, chớ dại dột lao vào!?". Do vậy, dù được lãnh đạo tỉnh ủng hộ, chúng tôi cũng chỉ tạo ra được vài giống có giá trị phục vụ tái cơ cấu ngành sản xuất lúa tỉnh nhà và vùng ven biển của 5 - 6 tỉnh lân cận".

Đoàn công tác Bộ NN & PTNT đến khảo sát khu nhân giống để đặc cách công nhận thêm 2 giống ST mới của tỉnh.

Không chỉ có rào cản trong nghiên cứu, Việt Nam chưa có một "Tiêu chuẩn quốc gia để phẩm chất gạo thơm xuất khẩu được ổn định" nên thiếu thể chế khi đưa ra thị trường. Mặt khác, Luật Sở hữu trí tuệ - công tác bảo hộ quyền chủ sở hữu và quyền tác giả không được tôn trọng ở tỉnh và trong khu vực ĐBSCL khiến phẩm chất gạo thơm Sóc Trăng không còn đủ độ thuần về ngoại hình và độ ổn định về mùi thơm ngon đặc trưng của giống. Hậu quả của thực trạng này khiến gạo thơm xuất khẩu của Việt Nam sản xuất ở Sóc Trăng, từ hợp đồng kỳ hạn lại chuyển thành buôn chuyến; từ giá xuất khẩu cao lúc đầu, giảm dần những lúc sau, vì khách hàng nước ngoài không chấp nhận phẩm chất của những lần nhập khẩu sau.

Một trở ngại khác cũng đang làm giảm giá trị gạo thơm, chính là hậu cần cho việc quản lý sau thu hoạch không theo kịp đà phát triển của sản xuất. Các doanh nghiệp lớn trước đây thường chỉ mua gạo, nay tham gia cánh đồng lớn phải mua lúa tươi, trong khi việc đầu tư mặt bằng, trang thiết bị không đủ, nên lúa sấy bị chậm trễ, gạo xay ra bị giảm chất lượng như: mất mùi thơm, mất nhựa, ẩm vàng, làm cho khách hàng không còn ưa chuộng. Hơn nữa, chưa doanh nghiệp nào có kho mát (18oC) để giúp hạt gạo chậm giảm phẩm chất, nên thường đầu vụ gạo thơm ngon, cuối vụ gạo khô, thơm ít. Đây cũng chính là lý do làm cho giá gạo ST20 từ mức 930 - 950USD/tấn vào năm 2012, giảm xuống còn 900USD/tấn vào năm 2013 và đến năm 2014 chỉ còn 890USD/tấn. Tính chung sau 5 năm, giá gạo thơm ST5 xuất khẩu giảm khoảng 100 USD/tấn, trong khi giá gạo thơm trên thế giới rất ít biến động. Giá gạo xuất khẩu giảm tất yếu sẽ kéo theo giá lúa ST5 trong tỉnh giảm theo. Nếu như giai đoạn 2008-2011, giá lúa ST5 (tươi) tại Sóc Trăng từ 6.500-7.350 đồng/kg, thì từ năm 2012 đến nay chỉ còn 5.200-6.000 đồng/kg. Tại Hội nghị sơ kết vụ lúa hè thu 2014, kỹ sư Hồ Quang Cua đã cảnh báo thực trạng này và nếu không có giải pháp chấn chỉnh kịp thời, gạo thơm Sóc Trăng sẽ mất dần thị trường xuất khẩu.

Một trong những động thái cần làm ngay, chính là việc chấn chỉnh về công tác giống; đặc biệt là công tác kiểm định, kiểm nghiệm hạt giống phải được thực hiện đồng bộ ở các tỉnh trong khu vực. Kỹ sư Hồ Quang Cua phân tích: "Tiêu chuẩn ngành, được Bộ NN & PTNT ban hành từ lâu, nhưng với chủ trương xã hội hóa giống mà không có ai kiểm soát, vô hình trung đưa chủ trương thúc đẩy nâng cao chất lượng hạt giống trở thành cản trở việc tái cơ cấu ngành hàng lúa gạo theo hướng nâng cao phẩm chất, giá trị. Đặc biệt đối với giống lúa thơm, công tác sản xuất giống cấp siêu nguyên chủng cần phải kiểm nghiệm ở độ thuần và độ thơm mới không làm lệch phẩm chất ban đầu và việc này cần được thực hiện bởi tác giả hoặc nhóm tác giả".

Bài, ảnh: Xuân Trường

Chia sẻ bài viết