Nông dân các tỉnh, thành vùng ĐBSCL đang thu hoạch rộ vụ lúa đông xuân 2025-2026. Với diện tích gieo trồng khoảng 1,49 triệu héc-ta, thời tiết thuận lợi nên sản lượng ước đạt hơn 11,5 triệu tấn. Tuy nhiên, lợi nhuận chưa như mong muốn, bởi giá lúa không cao do những tác động từ xuất khẩu gạo khó khăn.

Chi phí tăng nhưng giá bán lúa giảm

Chị Lê Thị Cẩm Giang ở xã Vĩnh Trinh, TP Cần Thơ canh tác hơn 2ha lúa với giống OM 18. Nhờ canh tác theo phương thức VietGAP, giảm lượng lúa giống, giảm phun thuốc trừ sâu, giảm nước, cộng với thời tiết thuận lợi nên năng suất đạt hơn 1 tấn/công tầm lớn. Thu hoạch xong, chị bán ngay cho thương lái với giá 6.000 đồng/kg, trừ chi phí, lãi khoảng 3 triệu đồng/công, thấp hơn nhiều so với các vụ đông xuân trước.

Còn ông Nguyễn Văn Dũng ở xã Lương Tâm, TP Cần Thơ, cho hay: “Thông thường lúa đỏ đuôi là thương lái đến hỏi mua và đưa tiền cọc trước, nhưng năm nay thì ngược lại, gần đến ngày thu hoạch thương lái mới chốt giá với nông dân. Trong khi chi phí thuê máy gặt đập liên hợp tăng lên nên khả năng 1ha lúa đông xuân của tôi cho lợi nhuận không nhiều”.

Nông dân TP Cần Thơ thu hoạch lúa đông xuân trúng mùa, nhưng giá bán thấp. Ảnh: HOÀI THANH

Trong khi đó, hiện có không ít nông dân sản xuất riêng lẻ và thuê đất cho biết vụ này lợi nhuận đạt thấp. Chị Lâm Thị Chín ở xã Đông Thuận, TP Cần Thơ, bộc bạch: “Khu vực này chưa có hợp tác xã nên bà con không thể liên kết để sản xuất quy mô lớn, từ đó chi phí đầu tư tăng. Hiện giá lúa dao động từ 5.800-6.200 đồng/kg, cộng với chi phí thuê đất hơn 5 triệu đồng/công/năm, tính ra vụ này chỉ hòa vốn”.

Chỉ chúng tôi cánh đồng lúa thẳng tắp ở xã Thoại Sơn (tỉnh An Giang), ông Nguyễn Văn Lâm chia sẻ: “Vụ này những hộ sản xuất theo mô hình “cánh đồng lớn”, có tham gia Đề án Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030, đảm bảo lợi nhuận 3-4 triệu đồng/công, nhờ áp dụng quy trình canh tác xanh, giảm phát thải... Ngoài ra, còn được các doanh nghiệp hỗ trợ thêm chi phí khi tiêu thụ lúa, nhờ liên kết đầu ra. Đây được xem là mô hình canh tác lúa bền vững, giúp nông dân đảm bảo lợi nhuận, kể cả trong điều kiện giá lúa biến động. Còn những hộ sản xuất nhỏ lẻ thì lợi nhuận không cao”.

Xuất khẩu gạo bị ảnh hưởng

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tháng 2-2026, các doanh nghiệp trong nước xuất khẩu khoảng 640.000 tấn gạo, với kim ngạch 289,4 triệu USD; lũy kế 2 tháng đầu năm 2026, cả nước xuất khẩu được khoảng 1,3 triệu tấn gạo, trị giá khoảng 599,3 triệu USD, tăng 5% về khối lượng nhưng lại giảm hơn 11% về giá trị so với cùng kỳ 2025. Nguyên nhân do giá gạo trên thế giới giảm. Nếu như trong tháng 1 và tháng 2-2026, các doanh nghiệp nước ta xuất khẩu gạo với giá bình quân khoảng 464 USD/tấn, giảm hơn 15% so với cùng kỳ thì hiện nay gạo 5% tấm được chào bán chỉ còn khoảng 355-360 USD/tấn. Các giao dịch có xu hướng chậm lại bởi khách hàng quốc tế dự báo giá gạo có khả năng tiếp tục giảm, trong khi các tỉnh vùng ĐBSCL vào thời điểm thu hoạch rộ vụ đông xuân làm cho nguồn cung tăng mạnh.

Dự báo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO) về thị trường gạo toàn cầu năm 2025-2026 cho thấy nguồn cung dồi dào, với sản lượng kỷ lục và mức dự trữ thoải mái. Về giá cũng có những thay đổi khi dòng gạo thơm có xu hướng tăng 1,8%, nhưng các dòng gạo nếp lại giảm 1,8% do nhu cầu mua yếu…

Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) lưu ý, Ấn Độ (chiếm hơn 40% thương mại gạo toàn cầu) đang bị ảnh hưởng do căng thẳng tại Trung Đông, khiến giá gạo 5% tấm giao dịch ở mức khoảng 349 USD/tấn, giảm 58 USD/tấn so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, giá gạo 5% tấm của Thái Lan, Pakistan… xuất khẩu cũng giảm so với cùng kỳ năm trước.  

Trước tình hình khó khăn trên, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) có buổi làm việc với một số hiệp hội, doanh nghiệp ngành hàng… về xuất khẩu hàng hóa trước diễn biến phức tạp tại khu vực Trung Đông. Ông Nguyễn Văn Nghiễm, Tổng Thư ký VFA, cho rằng hiện nay các tỉnh ĐBSCL bước vào vụ thu hoạch lúa đông xuân, trong khi chiến sự Trung Đông căng thẳng làm cho giá dầu tăng cao tác động đến chi phí vận chuyển, chạy máy thu hoạch lúa, từ đó kéo giá bán lúa giảm theo. Trước mắt, một số hãng tàu chở gạo đi Trung Đông đã tăng giá cước từ khoảng 1.000 USD/container lên 3.000-4000 USD/container.

Để đạt mục tiêu xuất khẩu khoảng 7,73 triệu tấn gạo năm 2026, VFA kiến nghị Nhà nước cần có các gói tín dụng cấp bách (mức lãi suất khoảng 5-6%) để thu mua lúa gạo tạm trữ. Bộ Công Thương có giải pháp đảm bảo nguồn dầu DO phục vụ thu hoạch và vận chuyển lúa gạo. VFA cũng đề nghị các doanh nghiệp trong nước theo dõi chặt tình hình thế giới và nhu cầu thị trường. Phải nắm rõ từng thị trường chuộng sử dụng những sản phẩm gạo nào để đáp ứng đúng các tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm. Tăng cường các sản phẩm gạo thơm, gạo cao cấp nhằm tăng lợi thế cạnh tranh… Đây được xem là yếu tố quyết định nhằm giữ thị phần, tăng giá trị trong điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt về xuất khẩu gạo trên thế giới.

HOÀI THANH - TRẦN KIỀU