Theo các chuyên gia, gần đây tình hình thiên tai diễn ra ngày càng khốc liệt, không theo quy luật, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, sản xuất… của người dân. Công tác dự báo, cảnh báo thiên tai đang được ngành chức năng tăng cường thực hiện, đầu tư trang thiết bị hiện đại, nhằm dự báo, dự đoán chính xác các hiện tượng thiên tai, góp phần tăng khả năng phòng tránh, hạn chế thấp nhất thiệt hại xảy ra.

Thiên tai gia tăng

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), những năm gần đây, thiên tai tại Việt Nam có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ, diễn biến ngày càng cực đoan, khó lường. Điển hình, giai đoạn 2021-2025, trung bình mỗi năm nước ta chịu khoảng 10-12 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, cùng hàng trăm đợt mưa lớn, lũ lụt, sạt lở đất. Trong 5 năm, thiên tai làm hơn 1.500 người chết và mất tích, gây thiệt hại kinh tế hàng trăm ngàn tỉ đồng. Nhiều loại hình thiên tai xuất hiện với đặc điểm mới như lũ quét, sạt lở đất ở khu vực miền núi; mưa cực đoan tại đô thị; hạn hán, xâm nhập mặn (XNM), sạt lở, triều cường… tại ĐBSCL. Các hiện tượng này thường xảy ra nhanh, gây hậu quả nghiêm trọng và khó dự báo.

Cống Rạch Mọp - công trình ngăn mặn hiệu quả trên địa bàn TP Cần Thơ.

Tại TP Cần Thơ, từ đầu năm đến nay chưa ghi nhận thiệt hại do thiên tai. Thành phố đã tập trung xây dựng văn bản quy phạm pháp luật lĩnh vực phòng, chống thiên tai năm 2026; triển khai các giải pháp phòng, chống hạn hán, XNM, quản lý tốt công trình thủy lợi nhằm phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh mùa khô năm 2025-2026... Tuy nhiên, năm 2025, toàn thành phố xảy 121 đợt sạt lở bờ sông, bờ biển, với tổng chiều dài 2,982km, làm 51 hộ dân bị ảnh hưởng, tổng thiệt hại khoảng 26,066 tỉ đồng. Mưa lớn kèm theo giông lốc xảy ra 76 đợt, làm ảnh hưởng 291 hộ dân, 2 trường học, 1 trạm y tế xã và 4 người bị thương, tổng thiệt hại 10,8 tỉ đồng. Triều cường, mưa lớn gây ngập lụt trên diện rộng, làm ảnh hưởng hơn 4.900ha diện tích sản xuất nông nghiệp và hơn 120ha nuôi trồng thủy sản. XNM xảy ra 13 đợt trên sông Hậu tại Trần Đề, sông Cái Lớn, sông Cái Côn, sông Mỹ Thanh tại Dù Tho, kênh Quản lộ Phụng Hiệp. Bão trên biển Đông xuất hiện (15 cơn bão) gây mưa giông trên địa bàn... Sau thiên tai, ngành chức năng TP Cần Thơ đã kịp thời huy động nguồn lực hỗ trợ người dân bị thiệt hại khắc phục hậu quả.

Ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Bộ NN&MT, cho biết: “Với tình hình thiên tai diễn ra phức tạp, công tác dự báo càng chính xác, cảnh báo càng sớm thì khả năng chủ động ứng phó càng cao, qua đó giảm thiểu đáng kể thiệt hại. Thực tiễn cho thấy, công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là giải pháp phòng, tránh đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân”.

Tăng cường dự báo

Theo Sở NN&MT TP Cần Thơ, công tác quản lý môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và khí tượng thủy văn được thành phố triển khai thực hiện nghiêm túc. Những tháng đầu năm 2026, Sở đã trình UBND thành phố chủ trương thực hiện nhiệm vụ điều tra, đánh giá và xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí và nước mặt giai đoạn 2026-2030; thẩm định và đánh giá môi trường, quản lý chất thải rắn và kiểm soát ô nhiễm, biến đổi khí hậu, khí tượng thủy văn theo quy định; trình UBND thành phố phê duyệt mạng lưới quan trắc môi trường trên địa bàn giai đoạn 2026-2030; vận hành trạm quan trắc tự động, liên tục, cố định trên địa bàn nhằm dự báo, cảnh báo sớm tình hình thiên tai có thể xảy ra…

Bộ NN&MT nhận định, những năm qua hệ thống khí tượng thủy văn và phòng, chống thiên tai cả nước từng bước được nâng cấp và hiện đại hóa; năng lực dự báo được cải thiện, thời hạn dự báo được kéo dài và độ tin cậy được nâng cao. Tuy nhiên, các phương pháp truyền thống vẫn bộc lộ hạn chế trước những hiện tượng thời tiết cực đoan, quy mô nhỏ nhưng cường độ lớn và biến đổi nhanh. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới theo hướng nhanh hơn, chính xác hơn và thông minh hơn, đồng thời tận dụng các thành tựu mới của khoa học và công nghệ để dự báo, cảnh báo thiên tai.

Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám, mô hình dự báo số độ phân giải cao, mạng lưới cảm biến thông minh và hệ thống quan trắc tự động đang mở ra khả năng thay đổi căn bản phương thức dự báo và cảnh báo thiên tai. Các công nghệ này cho phép xử lý khối lượng dữ liệu lớn trong thời gian ngắn, nâng cao độ chính xác của dự báo, tăng cường khả năng phân tích rủi ro và xây dựng các kịch bản ứng phó phù hợp với từng khu vực, từng loại hình thiên tai.

Tại Hội thảo “Công nghệ mới trong dự báo và cảnh báo sớm thiên tai”, Thứ trưởng Lê Công Thành cho rằng, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại như AI, dữ liệu lớn (Big Data), viễn thám hay mô hình dự báo số độ phân giải cao sẽ mở ra hướng đi mới cho ngành Khí tượng thủy văn. Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh: “Chuyển đổi số trong lĩnh vực khí tượng thủy văn sẽ được Bộ NN&MT thúc đẩy thông qua xây dựng cơ sở dữ liệu lớn, hiện đại hóa hệ thống quan trắc, phát triển nền tảng cảnh báo sớm thiên tai và tăng cường chia sẻ dữ liệu. Đưa thông tin dự báo, cảnh báo đến người dân nhanh nhất, dễ tiếp cận thông qua các nền tảng số, thiết bị di động và hệ thống truyền thông đa kênh. Thời gian tới, ngành Khí tượng thủy văn cần tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, làm chủ công nghệ dự báo hiện đại, nâng cao chất lượng dự báo cường độ bão, định lượng mưa và cảnh báo lũ; đồng thời phát triển hệ thống cảnh báo sớm theo hướng chi tiết đến từng địa phương, tăng cường kết nối dữ liệu thời gian thực, bảo đảm người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng và kịp thời triển khai giải pháp phòng, tránh nhằm giảm thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN